İsrailli ve Lübnanlı temsilciler bugün Washington'da ABD ara buluculuğunda yapılacak görüşmelerde bir araya gelecek.
Her iki taraf da Trump tarafından çatışmaları sona erdirmeleri yönünde baskı altında bulunuyor.
Kim savaşıyor ve neden?
İsrail, Hizbullah'ın 2 Mart'ta İsrail'e füze atmasının ardından Lübnan'a yönelik hava saldırılarını yoğunlaştırdı. Bu tarih, ABD-İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaşın üçüncü gününe denk geliyordu. İsrail o tarihten bu yana Lübnan'ın güneyindeki kara işgalini de genişletti ve Hizbullah'ın kalesi olan bölgelerden yüz binlerce Lübnanlının kaçmasına yol açtı.
Lübnan Sağlık Bakanlığı'na göre, İsrail'in Lübnan'daki saldırılarında 252 kadın ve 166 çocuk dahil 2 bin 80'den fazla kişi hayatını kaybetti. Hizbullah ise savaşçılarının kaybına ilişkin resmi bir sayı açıklamadı. Konuya dair bilgi sahibi kaynaklar, 27 Mart'ta Reuters'a yaptıkları açıklamada, 2 Mart'tan bu yana 400'den fazla Hizbullah mensubunun öldüğünü söyledi.
Hizbullah'ın füze saldırıları ağırlıklı olarak İsrail'in kuzey sınırına yakın yerleşimleri hedef aldı ancak Hayfa ve Tel Aviv gibi büyük kentlere de yöneldi. Bu saldırılar hasara yol açtı ve İsraillilerin sığınaklara gitmesine neden oldu. İsrail, 2 Mart'tan bu yana 2 sivil ve 13 askerin öldüğünü söylüyor.
Mevcut savaş, 2024'te yaşanan ve ABD'nin Hizbullah'ı silahsızlandırmayı amaçlayan bir anlaşmaya aracılık ettiği çatışma turunun ardından geldi. O tarihten bu yana Lübnan hükümeti, bu silahlar üzerinde devlet tekelinin kurulması için orduya talimat verdi ancak İsrail bu girişimin başarısız olduğunu söylüyor.
Hizbullah, füze ve diğer silahlarını İsrail saldırılarına karşı ulusal savunmanın bir unsuru olarak gördüğü için silahsızlanma çağrılarını reddediyor. 2024 anlaşmasının ardından İsrail, Hizbullah'a ait depo ve savaşçıları hedef aldığını söylediği saldırıları sürdürdü.
Görüşmeler nasıl ortaya çıktı?
Mevcut savaşın başlamasından bir hafta sonra Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, çatışmaları durdurmak için İsrail'le doğrudan müzakerelere başlama isteğini dile getirdi ve hatta ilişkilerin normalleştirilmesi yönünde ilerlemeye hazır olduğunu söyledi.
İsrail ise bu teklifi reddetti. İsrail, Hizbullah'ı silahsızlandırma hedefini paylaşsa da bunu "gruba karşı harekete geçerek iç savaş riski almadan yapamayacak bir hükümetten gelen bu teklifin artık çok geç olduğunu" savunuyor.
ABD ile İran'ın 7 Nisan'da çatışmaları durdurma konusunda anlaşmasının ardından İsrail'in tutumu değişti.
9 Nisan'da Netanyahu, İsrail'in Lübnan'la müzakerelere başlayacağını duyurdu.
Görüşmelere kim başkanlık edecek?
Yetkililere göre görüşmeler, İsrail'in ABD Büyükelçisi Yechiel Leiter ile Lübnan'ın ABD Büyükelçisi Nada Hamadeh Moawad arasında Washington saatiyle 11.00'de başlayacak.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ABD'nin Lübnan Büyükelçisi Michel Issa ve Dışişleri Bakanlığı danışmanı Michael Needham'ın da toplantıya katılacağı bildirildi.
Lübnan, İsrail ve ABD, görüşmelerin kapsamı konusunda birbirinden farklı açıklamalar yaptı.
Lübnan Cumhurbaşkanlığı, görüşmelerin ateşkes ilan edilmesine ve ikili müzakerelerin başlangıç tarihinin belirlenmesine odaklanacağını açıkladı. Lübnan Kültür Bakanı Gassan Selame, Moawad'ın görüşebileceği tek esaslı konunun ateşkes olduğunu pazar günü söyledi.
İsrail hükümeti sözcüsü Shosh Bedrosian ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, İsrail'in görüşmelerde ateşkesi tartışmayacağını, müzakerelerin Hizbullah'ın silahsızlandırılması ve İsrail ile Lübnan arasında barışçıl ilişkilerin kurulmasına odaklanacağını söyledi.
İsrail daha geniş çerçevede nerede duruyor?
Netanyahu ve diğer yetkililer, görüşmeler ilerlerse saldırılarını azaltmaya ya da Lübnan'daki mevzilerinden çekilmeye hazır olup olmayacaklarını söylemedi. İsrail, kuzey sınırının ötesinde Hizbullah'a karşı bir "tampon bölge" oluşturmak amacıyla Lübnan köylerini bombalıyor.
Bununla birlikte üst düzey bir İsrailli yetkili, görüşmeler öncesinde İsrail'in saldırılarını azalttığını söyledi. Buna, İsrail'in 8 Nisan'dan bu yana vurmadığı Beyrut da dahil.
Netanyahu kabinesindeki görüşmeler hakkında bilgi sahibi olan başka bir kıdemli İsrailli yetkili ise, İsrail'in Lübnan'a hükümetteki Hizbullah üyesi bakanları görevden alması yönünde baskı yapacağını söyledi.
Lübnan'ın pozisyonu ne?
Üst düzey bir Lübnanlı yetkili, Lübnan'ın tutumunun ateşkesin, İsrail'le daha geniş kapsamlı bir anlaşmaya ulaşmak için yapılacak ileri görüşmelerin ön koşulu olduğu yönünde olduğunu söyledi.
Lübnan'ın görüşmeleri kabul etmesi, Hizbullah'ın silahlı bir grup olarak konumuna yönelik içeride benzeri görülmemiş düzeyde muhalefet bulunduğunu gösteriyor. Hükümet Mart ayında Hizbullah'ın askeri faaliyetlerini yasakladı.
Ancak Hizbullah'ın hala güçlü bir silah kaynağına sahip olması ve Lübnan'daki Şii toplumun önemli bir bölümü tarafından desteklenmesi nedeniyle, grubun silahsızlandırılması 1975-1990 iç savaşından bu yana en kırılgan dönemlerinden birini yaşayan Lübnan devleti için son derece zor bir sınav olarak görülüyor.
İki taraf daha önce görüştü mü?
İsrail ile Lübnan arasında resmi diplomatik ilişki bulunmuyor ve iki ülke teknik olarak İsrail'in 1948'de kuruluşundan bu yana savaş halinde kabul ediliyor.
İsrail'in Lübnan'da uzun bir askeri baskın ve işgal geçmişi bulunuyor. Buna, 1982 ile 2000 yılları arasında güneyde süren 18 yıllık işgal de dahil.
Daha yakın dönemde ise İsrail ile Lübnan, 2022'de ABD ara buluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda iki ülke arasında deniz sınırını belirleyen ikili bir anlaşmaya vardı.
Aralık 2025'te ise iki taraf, 2024'teki İsrail-Hizbullah çatışmalarını sona erdiren anlaşmayı sağlamlaştırmaya çalışmak amacıyla Lübnan'ın güneyindeki Nakura'da ABD ile dolaylı görüşmeler yaptı.
Kaynak: Mepa News, Reuters