ABD ile İran arasında üzerinde çalışılan çerçeve anlaşma kapsamında, İran'a yönelik yatırımları teşvik etmek amacıyla 300 milyar dolarlık özel sektör fonu oluşturulmasının planlandığı ve fonun yarısından fazlası için şimdiden taahhüt alındığı bildirildi.
Reuters'a konuşan ve anlaşma sürecine doğrudan hakim bir kaynak, "Yeniden Yapılanma ve Kalkınma Fonu" olarak adlandırılması planlanan mekanizmanın, savaşın sona erdirilmesine yönelik nihai anlaşmanın ekonomik ayağını oluşturacağını söyledi.
Kaynak, fonun henüz resmen açıklanmadığını ve Washington ile Tahran'ın cuma günü mutabakatı imzalamaya hazırlandığını belirtti.
300 milyar dolarlık özel sektör fonu
Reuters'ın aktardığına göre fon, herhangi bir devlet bütçesi veya hibe programı niteliği taşımayacak ve tamamen özel sektör kaynaklarından oluşacak.
Projeye ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika merkezli şirketlerin finansman sağlamayı kabul ettiği ifade edildi.
Kaynaklar, enerji, lojistik, imalat ve ulaştırma sektörlerine yönelik yatırımların şimdiden taahhüt edilen alanlar arasında yer aldığını belirtti.
Reuters'ın haberine göre, fonun toplam büyüklüğünün 300 milyar dolar olması planlanırken, bunun yarısından fazlası için yatırım sözü alındı.
İran başlangıçta 400 milyar dolar talep etti
Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı kaynak, Tahran'ın başlangıçta savaş nedeniyle oluşan zararların karşılanması için ABD'den 400 milyar dolar tazminat talep ettiğini söyledi.
Ancak Washington'un doğrudan tazminat ödemesine karşı çıkması üzerine, özel yatırım fonu fikrinin gündeme geldiği ifade edildi.
İranlı kaynak, fonun kredi mekanizmaları, finansman hatları ve savaşta zarar gören tesislerin yeniden inşasına yönelik doğrudan yatırımlar yoluyla işleyeceğini belirtti.
Bu kapsamda Mübareke Çelik Kompleksi, rafineriler, havalimanları ve savaşta zarar gördüğü belirtilen altyapı projelerinin öncelikli yatırım alanları arasında yer aldığı kaydedildi.
Yaptırım sürecinden ayrı işleyecek
Anlaşma hakkında bilgi sahibi kaynak, söz konusu fonun ABD yaptırımlarının kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasına ilişkin müzakerelerden tamamen ayrı bir mekanizma olduğunu vurguladı.
Kaynağa göre fon ancak tarafların nihai ve kapsamlı bir anlaşmaya ulaşması halinde resmen kurulacak ve faaliyet göstermeye başlayacak.
İmzalanması beklenen mutabakat zaptı ise önümüzdeki 60 günlük müzakere sürecinin çerçevesini belirleyecek.
"Fon ancak nihai anlaşma imzalandığında oluşturulacak. Bu 60 günlük süreçte fon yöneticileri İranlı taraflarla ve yatırımcılarla birlikte projelerin kapsamını ve uygulanabilirliğini belirleyecek." ifadeleri kullanıldı.
Vance'ten 300 milyar dolar mesajı
Beyaz Saray, konuya ilişkin Reuters'ın sorusuna ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in CBS News'e verdiği röportajı işaret ederek yanıt verdi.
Vance, İran'ın Washington ile yapılacak anlaşmaya uyması, nükleer programını sonlandırması, zenginleştirilmiş uranyum stoklarını ortadan kaldırması ve sıkı denetim mekanizmalarını kabul etmesi halinde 300 milyar dolarlık yeniden yapılanma fonundan yararlanabileceğini söylemişti.
Fonun hangi kurum tarafından yönetileceği ve nasıl denetleneceğine ilişkin ayrıntıların ise henüz netleşmediği belirtildi.
İran ekonomisinde yeni dönem beklentisi
Yaklaşık 92 milyon nüfusa sahip İran, dünyanın en büyük ikinci doğal gaz ve dördüncü petrol rezervlerine sahip ülkeleri arasında yer alıyor.
Ancak Tahran yönetimi, onlarca yıldır uygulanan ABD ve uluslararası yaptırımlar nedeniyle küresel sermaye piyasalarından büyük ölçüde dışlanmış durumda.
Uzmanlar, olası anlaşmanın hayata geçmesi halinde İran'ın enerji, petrokimya, madencilik, turizm ve ulaştırma sektörlerinde uzun yıllar sonra ilk kez büyük ölçekli yabancı yatırımlarla karşılaşabileceğini değerlendiriyor.
Kaynak: Mepa News