Amr Emam | Al Majalla | Tercüme: Mepa News
Amerikalı seçmenlerin ABD'deki ara seçimler için sandığa gitmesinden saatler önce Başkan Donald Trump, Tel Aviv'e verilen ve giderek daha fazla tepki çeken yıllık milyarlarca dolarlık savunma yardımını sona erdirmek üzere kısa süre önce İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile anlaştığını söyledi. Açıklamayı izleyen donuk sessizliğe bakılırsa bu sözler karşısında şoke olmuş görünen yalnızca Tel Aviv değildi, Kahire de şaşkına dönmüştü.
Trump'ın Washington'ın Mısır'a yıllık askeri ve ekonomik yardımını da kesebileceği ihtimali, siyasetçiler ve ordu komutanları arasında kaygıya yol açtı. Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, 9 Kasım'da yardımın sürmesini umduğunu söyledi. France 24'e konuşan Abdulati, yardımı Mısır-ABD ilişkilerinin "ayrılmaz bir parçası" olarak nitelendirdi. Abdulati, Kongre üyeleriyle görüşmek üzere yakında Washington'a gitmeyi planlıyor.
Kahire'nin kaygılanmasının açık nedenleri var. ABD yardımı, 1978 Camp David Anlaşmaları ile 1979 Mısır-İsrail Barış Antlaşması'na dayanıyor. Dönemin Başkanı Jimmy Carter'ın yönetimi bu yardımı başlattığında amaç, o tarihe kadar dört savaş yapmış iki ülke arasında barışı teşvik etmek ve korumaktı. Carter, Mısır-İsrail antlaşmasını, İsrail ile komşuları arasında daha geniş kapsamlı bölgesel barış anlaşmaları için iyi bir temel olarak görüyordu. Kahire'de birçok kişi, İsrail'e ABD yardımı kesilirse mantıken bir sonraki adımın Mısır'a yardımı da durdurmak olmasından endişe ediyor.
Ara seçimler ABD'nin siyasi tablosunu değiştirdi ve Kongre'nin kontrolünü Demokratlara getirdi. Yeni seçilen Kongre üyeleri, Mısır dahil yabancı ülkelere verilen Amerikan askeri yardımını yeniden değerlendirmeye istekli görünüyor. Anne ve babası Mısır'da doğan, Michigan'dan Senatoya seçilen Demokrat Abdul El-Sayed, kısa süre önce Kahire'ye yardımın kesilmesini istedi. Bunu isteyen tek isim de o değil. Mısır'ın Rusya ve Çin'le dostluğu ve bazı bağımsız yerel medya kuruluşlarına karşı yürütülen mevcut kampanya, Atlantik'in öte yakasında hoş karşılanmadı. Bu durum, Mısır hükümetine yönelik eleştirileri ve her yıl aldığı milyarlarca dolarlık yardımın yeniden değerlendirilmesi çağrılarını güçlendiriyor.
Pragmatik mesajlar
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 10 Kasım'da Mısır'ı "iyi" ve "güvenilir" bir ortak olarak nitelendirdi. Paris'teki G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı sırasında Mısırlı mevkidaşıyla yaptığı görüşmelerde insan hakları meselesini gündeme getirmediğini belirtti. Başkan Trump'ın ABD'nin Mısır büyükelçiliği için seçtiği Nick Oberheiden da insan hakları konusuna "özen ve sağduyuyla" yaklaşacağını söyledi. Diplomatların ev sahibi ülkenin yasalarına saygı göstermesini ve iç işlerine karışmamasını şart koşan Viyana Sözleşmesi'nin 41. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerine dikkat çekti.
Trump, Mısır'ın bölgedeki rolünü övüyor ve Mısırlı mevkidaşı Abdulfettah es Sisi'ye hayranlık duyuyor. Daha önce aralarındaki uyumdan da söz etmişti. Dolayısıyla ABD'nin Kahire'ye yardımı konusunda Kongre ile Beyaz Saray arasında bir görüş ayrılığı oluşuyor olabilir. Yardımın sürmesini savunanlar, Mısır'ın İsrail'le barışı koruyarak, Süveyş Kanalı'ndaki deniz trafiğinin güvenliğini sağlayarak, Kızıldeniz güvenliğine katkıda bulunarak ve Doğu Akdeniz'de istikrarın sağlanmasına yardımcı olarak değerini gösterdiğini savunuyor.
Mısır ayrıca geçen yıl İsrail ile Hamas arasında ateşkes sağlanmasına başka taraflarla birlikte aracılık etti ve şimdi Gazze'ye insani yardımın girişinde başlıca kapı konumunda. Mısırlı diplomatlar, Trump'ın desteklediği ateşkes planının sonraki aşamalarının uygulanması için çaba gösteriyor ve savaşın yıktığı Gazze'nin yeniden inşasına yardım etmeye hazır. Washington da buna ekonomik ve askeri yardımla karşılık veriyor.
Rubio, geçen ay insan hakları kaygıları nedeniyle daha önce bloke edilen 320 milyon dolara yönelik kısıtlamayı kaldırdı. Gerekçe olarak Mısır'ın 2026 boyunca İran'la ilgili meselelerde sağladığı yardımı gösterdi. ABD, bu ayın başlarında da Mısır'ın yüksek teknoloji sanayisinin geliştirilmesine yardımcı olmak için beş yılda 650 milyon dolar sağlama taahhüdünde bulundu.
ABD yardımı kesilirse her yıl yaklaşık 1,3 milyar dolar Amerikan askeri yardımı alan Mısır için zorluklar doğacaktır. Bu yardım nakit olarak değil, Amerikan savunma teçhizatı ve hizmetlerinin satın alınması için kullanılması gereken fonlar şeklinde sağlanıyor. Mısır yıllar içinde yüzlerce F-16 savaş uçağı, yaklaşık 1.300 M1A1 Abrams tankı ve 50 Apaçi taarruz helikopteri dahil büyük bir Amerikan askeri teçhizatı envanteri oluşturdu.
Bu yardımı savunanlar, bunun çıkarları çoğu zaman ABD'ninkilerle birlikte ilerleyen stratejik bir ülkeye yapılan Amerikan yatırımı olduğunu söylüyor. Yardımı, ABD'nin kendi ulusal güvenlik çıkarlarına hizmet ederken Mısır'ın savunma ihtiyaçlarını karşıladığı, karşılıklı faydaya dayanan ilişkinin bir ayağı olarak görüyorlar. Rubio da 10 Kasım'da Kahire'nin ABD'nin ulusal güvenliğe ilişkin tüm taleplerinde iş birliği yaptığını söyleyerek bunu ortaya koydu.
Kesintinin bedeli
Üst düzey Mısırlı subayların eğitim gördüğü Komuta ve Kurmay Kolejine danışmanlık yapan General Usame Kebir, yardımın askıya alınmasının Mısır ordusunun "ABD tarafından tedarik edilen devasa cephaneliğinin bakım masraflarını kendisi karşılamak zorunda kalacağı" anlamına geleceğini ve bunun ekonomik baskıyı artıracağını söyledi.
Ekim 2013'te dönemin ABD Başkanı Barack Obama, yüz milyonlarca dolarlık ağır askeri teçhizat ve nakit aktarımını durdurduğunda Mısır'a Amerikan askeri yardımı askıya alınmıştı. Yardımın askıya alınması, Mısır'ın Sina'da IŞİD'in bir koluna karşı mücadele etme kabiliyetini olumsuz etkiledi, helikopter bakımında sorunlara yol açtı ve Rusya ile Çin dahil başka silah tedarikçilerine yönelmesini beraberinde getirdi.
ABD-Mısır savunma ilişkileri, iki yılda bir düzenlenen Parlak Yıldız tatbikatları gibi iki ordunun ortak eğitim faaliyetlerini de kapsıyor. Bu tatbikatlar, son 45 yılda Mısır silahlı kuvvetlerinin modernleşmesinde kilit rol oynadı. İsrail'e karşı 1973 Ekim Savaşı'na katılan ve Ulusal Savunma Kolejinin eski başkanı olan General Muhmmed el Gabari, tatbikatların askeri yaklaşımları ve harekat taktiklerini uyumlu hale getirme ve "muharebe tekniklerindeki en son gelişmeleri takip etme" fırsatı sunduğunu söyledi. Bunun, yardımın gerçek değerinin parasal büyüklüğünde değil, stratejik faydalarında yattığını gösterdiğini belirtti.
Başkan Trump'ın İsrail'e ABD yardımının yakında sona ereceği açıklamasının ardından ortam durulurken ve yeni Kongre ocakta göreve başlamaya hazırlanırken, Mısır-ABD ilişkileri hassas bir yol ayrımında görünüyor. Önümüzdeki aylar, onlarca yıllık güvenlik düzenlemelerinin değişen siyasi gerçekliğe uyum sağlayıp sağlayamayacağını gösterecek.