ABD'nin Irak'taki Şii milisleri silahsızlandırma planı yeni bir çatışmanın kapısını mı aralıyor?

ABD, İran bağlantılı Iraklı Şii milislerin silahsızlandırılması için Bağdat üzerindeki baskıyı artırıyor. Ketaib Hizbullah ve Nuceba Hareketi'nin direnişi, ülkede yeni bir çatışma ihtimalini gündeme getiriyor.

Washington, İran'ın Irak'taki silahlı nüfuzunu ortadan kaldırmak ve silahları devlet kontrolünde toplamak için Bağdat üzerindeki baskıyı artırıyor.

Ancak Kataib Hizbullah ve Nuceba Hareketi gibi güçlü Şii grupların silahsızlanmayı reddetmesi, ülkede yeni bir çatışma ihtimalini gündeme getiriyor.

Suriye sınırındaki gelişmeler ve Lübnan ile Yemen'deki İran bağlantılı silahlı yapıların zayıflatılması da sürecin bölgesel boyutunu öne çıkarıyor.

Irak'ta İran'la bağlantılı Şii silahlı grupların silahsızlandırılması için yürütülen girişimler, ülkenin geleceğini ve bölgesel güç dengelerini etkileyebilecek yeni bir sürece dönüşüyor. ABD yönetimi, Irak hükümetinden devlet dışı silahlı yapıların tasfiye edilmesini ve ülkedeki silahların devlet kontrolünde toplanmasını isterken, İran'a yakın bazı gruplar bu talebe karşı çıkıyor.

Irak Başbakanı Ali Zeydi'nin Haziran 2026'da açıkladığı silahsızlandırma girişimi, Washington'un baskısıyla hız kazanmıştı. İlk aşamada 30 Eylül 2026 olarak belirlenen takvim, silahlı grupların direnci ve Bağdat'taki siyasi müzakereler nedeniyle ertelendi. Irak hükümeti, sürecin 30 Haziran 2027'ye kadar tamamlanmasını hedefliyor.

ABD'nin yaklaşımı yalnızca silahların teslim edilmesiyle sınırlı değil. Washington, İran Devrim Muhafızları Ordusu'yla bağlantılı grupların bağımsız askeri komuta zincirlerinin ortadan kaldırılmasını, bu yapıların devletin güvenlik kurumlarına entegre edilmesini ve İran'ın Irak'taki askeri nüfuzunun sınırlandırılmasını istiyor.

Ancak silahlı grupların önemli bir bölümünün siyasi, ekonomik ve toplumsal yapılara yerleşmiş olması, sürecin yalnızca güvenlik kurumlarının alacağı kararlarla tamamlanmasını zorlaştırıyor. Irak'ta yaklaşık 50 bin savaşçıyı bünyesinde barındırdığı değerlendirilen İran yanlısı Şii milis ağının silahsızlandırılması, ülkenin siyasi dengelerini de doğrudan etkileyebilir.

ABD'nin planı neyi hedefliyor?

ABD'nin Irak'taki silahlı gruplara yönelik politikasının temel hedefi, İran'ın ülkedeki askeri ve siyasi nüfuzunu azaltmak. Washington, özellikle İran Devrim Muhafızları'nın Kudüs Gücü ile bağlantılı silahlı yapıların Irak devletinin resmî güvenlik kurumlarından bağımsız hareket edebilmesini önemli bir güvenlik sorunu olarak görüyor.

Irak'ta 2014 yılında IŞİD'e karşı mücadele amacıyla oluşturulan Şii çatı örgütü Haşdi Şabi, zaman içerisinde farklı siyasi ve askeri grupları bünyesinde barındıran geniş bir güvenlik yapılanmasına dönüştü. 2016 yılında yasal statü kazanan Haşdi Şabi, Irak güvenlik sisteminin resmî unsurlarından biri haline getirildi. Ancak bünyesindeki bazı gruplar, devletin resmî komuta zincirine bağlı görünmelerine rağmen kendi liderlik yapılarını, silah depolarını ve İran'la ilişkilerini korumayı sürdürüyor.

ABD açısından temel sorun da bu ikili yapı. Washington, Haşdi Şabi'nin tamamının ortadan kaldırılmasından ziyade, devlet dışı komuta zincirlerinin sona erdirilmesini ve silahlı grupların bağımsız hareket kabiliyetlerini kaybetmesini hedefliyor.

İngiliz Parlamentosu'nun 2026 yılında yayınladığı Irak değerlendirmesine göre ABD, bu amaçla Bağdat üzerinde çeşitli ekonomik ve diplomatik baskı araçları kullanıyor. Bunlar arasında İran'la bağlantılı milislere yönelik yaptırımlar, milislerin finansmanına katkı sağladığı iddia edilen ağların hedef alınması ve Irak'ın petrol gelirlerine erişiminin sınırlandırılması gibi adımlar bulunuyor.

Washington ayrıca Irak'ın İran'dan elektrik ithalatına ilişkin yaptırım muafiyetini Nisan 2026'da sona erdirmişti. Bu adımlar, ABD'nin silahsızlandırma meselesini yalnızca askeri değil, ekonomik bir baskı aracı olarak da kullandığını gösteriyor.

Silahsızlandırma süreci nasıl işleyecek?

Irak hükümetinin planı, silahlı grupların bir anda dağıtılmasından ziyade aşamalı bir geçiş öngörüyor.

Başbakan Ali Zeydi'nin Eylül ayında açıkladığı yol haritasında ilk aşama, silahlı grupların 90 gün boyunca askeri saldırılardan uzak durmasını ve ABD'nin de bu süreçte gruplara yönelik saldırıları durdurmasını öngörüyor. Bu dönemin ardından silahların aşamalı biçimde devlete teslim edilmesi planlanıyor.

Plan kapsamında milislerin bağımsız örgüt yapılarının sona erdirilmesi, savaşçıların ise bireysel olarak resmî güvenlik kurumlarına veya Haşdi Şabi'nin devlet denetimindeki yapılanmasına dahil edilmesi hedefleniyor. Irak yönetiminin silahlarını teslim eden milis mensuplarına güvenlik kurumlarında yaklaşık 35 bin kadro sağlamayı değerlendirdiği de bildirildi.

Başbakan Zeydi, silahsızlanma sürecinin 30 Haziran 2027'ye kadar tamamlanmasını hedefliyor. Ancak 12 Kasım'da Başbakanlık danışmanlarından Yusuf ed Düneynevi, bu yıl milislerle nihai bir anlaşmaya varılmasının beklenmediğini ve sürecin aşamalı yürütüleceğini açıkladı.

Bu açıklamalar, Bağdat'ın silahsızlandırma konusunda geri adım attığı anlamına gelmese de hükümetin silahlı gruplarla doğrudan çatışmaya girmek yerine müzakere yolunu tercih ettiğini gösteriyor.

Hangi gruplar silahsızlanmaya karşı çıkıyor?

Irak'taki Şii silahlı gruplar arasında silahsızlanma konusunda ortak bir tutum bulunmuyor. Bazı gruplar siyasi kazanımlarını koruyarak devlet kurumlarına entegre olmayı kabul ederken, daha sert İran yanlısı yapılar silahlarını teslim etmeye yanaşmıyor.

Asaib Ehlilhak ve İmam Ali Tugayları, silahların devlet kontrolüne alınması yönündeki girişime olumlu yaklaşan gruplar arasında bulunuyor. Mukteda es Sadr'a bağlı Selam Tugayları da silahlarının bir bölümünü devlet kontrolüne devretme yönünde adımlar attı.

Buna karşılık Ketaib Hizbullah, Nuceba Hareketi ve Seyyidü'ş Şüheda Tugayları gibi gruplar silahsızlandırma girişimine daha sert biçimde karşı çıkıyor.

Ketaib Hizbullah, ABD askerlerinin Irak'tan tamamen çekilmesini ve Washington'un ülkenin siyasi ve ekonomik kararları üzerindeki etkisinin sona ermesini şart koşuyor. Bazı gruplar ise silahlarını teslim etmek yerine askeri faaliyetlerini belirli bir süre durdurmayı ve mevcut örgütsel yapılarını korumayı önerdi.

Rudaw'ın 27 Ağustos tarihli haberine göre, İran'a yakın beş silahlı grup iki yıl boyunca askeri faaliyetlerini dondurmayı, ancak silahlarını ve bağımsız örgütsel yapılarını korumayı teklif etti. ABD'nin bu öneriyi kabul etmediği bildirildi.

Washington açısından bu tür bir düzenleme, silahlı grupların gerçek anlamda tasfiye edilmesi yerine yalnızca geçici olarak hareketsiz kalması anlamına geliyor. ABD'nin istediği ise silahların ve bağımsız komuta zincirlerinin devletin denetimine geçirilmesi.

Irak'ta çatışma ihtimali var mı?

Silahsızlandırma girişiminin en riskli boyutu, silahlarını teslim etmeyi reddeden gruplara karşı Irak hükümetinin nasıl bir yol izleyeceği.

Irak'taki bazı milisler yalnızca silahlı yapılardan ibaret değil. Bu grupların siyasi partileri, parlamentoda temsilcileri, ekonomik ağları, şirketleri ve geniş insan kaynakları bulunuyor. Bazıları Haşdi Şabi bünyesinde resmî güvenlik statüsüne sahip. Bu nedenle hükümetin söz konusu yapıları zor kullanarak tasfiye etmeye çalışması, yalnızca güvenlik güçleriyle milisler arasında değil, Irak'ın siyasi yönetiminde de ciddi bir krize yol açabilir.

Reuters'ın 9 Eylül tarihli değerlendirmesinde, yaklaşık 50 bin savaşçıya sahip olduğu belirtilen İran yanlısı Şii milis ağının Irak yönetimi için büyük bir güvenlik ve siyasi sorun oluşturduğu aktarıldı. Haberde, milis mensuplarına yönelik tutuklamaların ardından bazı grupların misilleme tehdidinde bulunduğu ve Şii siyasi liderlerin gerilimi düşürmek için devreye girdiği belirtildi.

ABD ve Suudi Arabistan'ın Temmuz 2026'da Irak'taki bazı Şii milis hedeflerine yönelik ortak hava saldırıları gerçekleştirmesi de krizin askeri boyutunu ortaya koydu. Saldırılarda milis karargâhları, silah depoları ve lojistik noktaların hedef alındığı bildirildi. Söz konusu saldırılar, Irak'taki silahsızlandırma sürecinin bölgesel çatışmalarla birleşmesi halinde daha geniş bir askeri gerilim doğabileceğini gösterdi.

Bununla birlikte Irak hükümetinin mevcut aşamada milislerle doğrudan bir savaşa girmek istediğine ilişkin bir işaret bulunmuyor. Bağdat'ın 2027 ortasına kadar uzatılan takvimi, müzakereler ve kademeli entegrasyon yoluyla ilerleme arayışında olduğunu gösteriyor.

En olası senaryolardan biri, bazı grupların ağır silahlarını devlete teslim etmesi ancak siyasi ve örgütsel ağlarını koruması. Daha sert grupların ise silahsızlanmayı reddederek bağımsız askeri kapasitelerinin bir bölümünü muhafaza etmeye çalışması beklenebilir.

Ancak hükümetin silah depolarına el koymaya veya milislerin kontrolündeki bölgelere güvenlik güçleri göndermeye başlaması halinde yerel çatışmalar yaşanması ihtimali artabilir. Böyle bir gelişme, özellikle Bağdat'ın güneyindeki milis merkezleri ile batıdaki Anbar bölgesinde güvenlik dengelerini etkileyebilir.

Suriye üzerinden yeni bir askeri güç mü oluşturulacak?

Irak'taki silahsızlandırma sürecinin Suriye'deki gelişmelerle bağlantısı da tartışılan başlıklar arasında.

Ancak burada iki konuyu birbirinden ayırmak gerekiyor: ABD'nin Suriye'deki askeri ve siyasi nüfuzunu Irak'taki milisler üzerinde baskı oluşturmak için kullanması ile Suriye'den savaşçı temin ederek Irak'ta İran yanlısı gruplara karşı bir askeri güç oluşturması aynı şey değil.

ABD'nin Suriye'deki yeni yönetimle güvenlik işbirliği geliştirmesi, Irak sınırının kontrolü ve İran bağlantılı silahlı grupların hareket alanının sınırlandırılması bakımından önem taşıyor. Suriye'deki yönetimin Irak'la güvenlik ilişkilerini geliştirme çabası da bu sürecin bir parçası.

Ancak Washington'un Irak'taki Şii milislere karşı Suriye'den savaşçı temin edeceğine veya Suriye'deki silahlı grupları Irak'ta bu amaçla kullanmayı planladığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Suriye'deki güvenlik ortamı ise Irak açısından ayrı bir risk oluşturuyor. Stimson Center'ın 21 Ocak 2026 tarihli değerlendirmesinde, Suriye'deki cihadilerin ve yabancı savaşçı ağlarının Irak sınırına yakın bölgelerdeki hareketliliğinin, Irak'taki Şii milislerin silahsızlandırılmasıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği savunuluyor.

Söz konusu değerlendirmeye göre, Suriye'de silahlı Sünni grupların varlığını sürdürdüğü bir ortamda Irak'taki İran yanlısı Şii grupların silahsızlandırılması, bölgede yeni bir mezhepsel güvenlik rekabeti doğurabilir. Bu yaklaşım, özellikle Irak'ın batı sınırındaki güvenlik dengelerinin önemine dikkat çekiyor.

Öte yandan Suriye'deki geçiş yönetimi de İran destekli Iraklı Şii milislerin sınır bölgelerinde güç toplamasından rahatsız. Al Majalla'nin değerlendirmesine göre, Ketaib Hizbullah ve Nuceba Hareketi gibi gruplar Suriye sınırına yakın bölgelerde askeri hareketliliklerini artırdı. Suriye yönetimi ise sınır güvenliğini güçlendirmek amacıyla bölgeye takviye birlikler gönderdi.

Dolayısıyla Suriye'nin bu süreçteki rolü, şu aşamada Irak'a savaşçı temin etmekten ziyade sınır güvenliği, istihbarat paylaşımı ve İran yanlısı milislerin hareket alanının sınırlandırılması üzerinden şekilleniyor. Ancak Suriye'deki silahlı grupların yapısı ve Irak sınırındaki gelişmeler, iki ülkenin güvenlik dosyalarının birbirinden bağımsız ele alınmasını zorlaştırıyor.

Hizbullah ve Husilerle bağlantılı daha geniş strateji

Irak'taki silahsızlandırma süreci, İran'ın bölgesel askeri ağının zayıflatılması yönündeki daha geniş gelişmelerden ayrı değerlendirilemiyor.

Lübnan'da Hizbullah'ın askeri kapasitesinin zayıflatılması ve silahlarının devlet kontrolüne alınmasına yönelik baskı, Yemen'de Husilerin askeri kapasitesini sınırlandırmaya yönelik operasyonlar ve Irak'taki İran bağlantılı grupların silahsızlandırılması, aynı bölgesel güç mücadelesinin farklı cepheleri olarak öne çıkıyor.

İran, uzun yıllar boyunca Lübnan'dan Yemen'e uzanan geniş bir silahlı müttefik ağı üzerinden bölgesel nüfuzunu korudu. Bu ağ, Tahran'a doğrudan askeri müdahalede bulunmadan İsrail, ABD ve Körfez ülkeleri üzerinde baskı oluşturma imkânı sağladı.

Ancak 2023 sonrasında Hizbullah'ın İsrail'le yaşadığı çatışmalarda ağır kayıplar vermesi, Yemen'deki Husilere yönelik askeri baskının artması ve Irak'taki milislerin silahsızlandırılmasına yönelik girişimler, bu ağın hareket kabiliyetini sınırlıyor.

INSS'nin 2 Eylül 2026 tarihli analizinde, Irak'taki silahsızlandırma girişiminin Lübnan'da Hizbullah'ın silahsızlandırılması yönündeki süreçle benzer bir stratejik çerçevede ilerlediği değerlendiriliyor. Her iki ülkede de ABD'nin temel hedefi, devletin silahlı güç üzerindeki tekelini güçlendirmek ve İran'ın bağımsız hareket eden silahlı müttefikleri üzerindeki etkisini azaltmak olarak tanımlanıyor.

Aynı değerlendirmede İran'ın, Irak'taki milislerin silahlarını gerçekten teslim etmesini stratejik bir kırmızı çizgi olarak gördüğü belirtiliyor. İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'nin milis temsilcileriyle görüşmelerinde, silahların teslim edilmesinin Tahran açısından kabul edilemez olduğunu ilettiği aktarılıyor.

Bu durum, Irak'taki sürecin yalnızca Bağdat ile silahlı gruplar arasındaki bir güvenlik meselesi olmadığını gösteriyor. Tahran, Irak'taki silahlı ağının zayıflamasını Lübnan ve Yemen'deki müttefiklerinin geleceğiyle bağlantılı daha geniş bir stratejik kayıp olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte Irak, Lübnan ve Yemen'deki süreçlerin tek merkezden yönetilen, aynı takvime bağlı bir askeri operasyonun parçaları olduğunu gösteren kesin bir kanıt bulunmuyor. Bu ülkelerin iç siyasi dengeleri, silahlı grupların toplumsal tabanları ve askeri kapasiteleri birbirinden farklı. Ancak İran'ın bölgesel nüfuz ağının farklı ülkelerde eş zamanlı baskıyla karşı karşıya kalması, ortak bir stratejik sonuç ortaya çıkarıyor: Tahran'ın bölgesel caydırıcılık kapasitesi daralıyor.

İran'ın Irak'taki nüfuzu sona erebilir mi?

Irak'taki milislerin silahsızlandırılması, İran'ın ülkedeki etkisini tamamen ortadan kaldıracak bir gelişme olmayabilir. Çünkü Tahran'ın Irak'taki nüfuzu yalnızca silahlı gruplara dayanmıyor. İran'la bağlantılı siyasi partiler, ekonomik ilişkiler, ticaret ağları ve devlet kurumlarındaki etkili isimler de bu nüfuzun önemli parçalarını oluşturuyor.

Bu nedenle silahların devlet kontrolüne alınması, bağımsız komuta zincirlerinin sona erdirilmesi ve milislerin resmî güvenlik kurumlarına entegrasyonu önemli bir aşama olsa da İran'ın siyasi etkisinin ortadan kalkması anlamına gelmeyecek.

Washington'un karşı karşıya olduğu temel sorun da burada ortaya çıkıyor. Silahlı grupların devlet kurumlarına entegre edilmesi, bağımsız askeri yapıları ortadan kaldırmak yerine bu grupların mevcut nüfuzlarını devlet bürokrasisine taşımalarına yol açabilir. Bu nedenle silahsızlandırma sürecinin başarısı, yalnızca teslim edilen silahların sayısıyla değil, milis liderlerinin komuta ve finansman ağlarının ne ölçüde dağıtıldığıyla ölçülecek.

Irak hükümeti açısından ise en önemli mesele, devlet otoritesini yeniden tesis ederken yeni bir iç çatışmanın önüne geçmek. Silahlı grupların tamamının aynı anda karşısına alınması, ülkenin siyasi dengelerini bozabilecek ve İran'ın müdahale alanını genişletebilecek bir risk taşıyor.

Irak yeni bir çatışma dönemine mi giriyor?

Irak'taki silahsızlandırma sürecinin önümüzdeki dönemde nasıl ilerleyeceği, ABD'nin baskı politikasının yanı sıra İran'ın tutumuna ve Bağdat'taki Şii siyasi blokların uzlaşma kapasitesine bağlı olacak.

ABD'nin ekonomik ve diplomatik baskıyı sürdürmesi, Irak hükümetinin silahları devlet kontrolüne alma yönündeki girişimlerini hızlandırabilir. Ancak milislerin önemli bir bölümünün silahlarını teslim etmeyi reddetmesi ve İran'ın bu gruplara desteğini sürdürmesi, süreci zorlaştırıyor.

Hükümetin doğrudan askeri müdahaleye yönelmesi halinde Irak'ta sınırlı çatışmalar yaşanabilir. Özellikle Şii milislerin kontrolündeki karargâhların, silah depolarının veya ekonomik ağların hedef alınması, karşılıklı saldırıları tetikleyebilir. Böyle bir gelişmenin Suriye sınırına ve bölgedeki diğer İran bağlantılı silahlı yapılara yayılma ihtimali de bulunuyor.

Buna karşılık ABD'nin Irak hükümetini doğrudan bir iç savaşa sürüklemekten ziyade, yaptırımlar, ekonomik baskı, siyasi müzakereler ve kademeli entegrasyon yoluyla sonuç almaya çalışması daha olası görünüyor.

Irak'taki süreç, İran'ın bölgesel askeri ağının geleceği açısından da belirleyici olacak. Husilerin Yemen'deki askeri kapasitesi, Hizbullah'ın Lübnan'daki geleceği ve Irak'taki Şii milislerin silahsızlandırılması, Tahran'ın bölgesel nüfuzunun ne ölçüde korunabileceğini gösterecek.

Bu nedenle Irak'ta yaşanacak gelişmeler yalnızca ülkenin iç güvenliğini değil, Orta Doğu'daki güç dengelerini de doğrudan etkileyecek. Silahsızlandırma sürecinin uzlaşmayla tamamlanamaması halinde Irak, İran ile ABD arasındaki mücadelenin yeni ve daha doğrudan bir çatışma alanına dönüşme riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Kaynak: Mepa News

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.

Analiz Haberleri