Azerbaycan'da okullardaki başörtüsü yasakları nedeniyle başlayan protestolar, Türkiye ile Azerbaycan arasında diplomatik gerilime ve iki ülkede hukuki süreçlere yol açtı.
Türkiye'de Azerbaycan'ın İstanbul Başkonsolosluğu ve Ankara Büyükelçiliği önünde düzenlenen gösterilerin ardından bazı kişiler gözaltına alınırken, Azerbaycan yönetimi de Türkiye'de yaşayan yedi kişi hakkında yakalama kararı çıkardı. Son olarak İstanbul Saraçhane'de düzenlenen protestonun ardından gözaltına alınan üç kadın serbest bırakıldı.
Yaşananlar, başlangıçta Azerbaycan'daki eğitim ve dini özgürlükler üzerinden yürüyen tartışmanın sınır aşan bir siyasi ve hukuki meseleye dönüşmesine neden oldu.
Süreçte Türkiye'deki ifade özgürlüğü, yabancı devlet yöneticilerine hakaret iddiaları, uluslararası adli iş birliği ve iki ülke arasındaki siyasi ilişkiler öne çıkıyor.
Kriz nasıl başladı?
Azerbaycan'da başörtüsü tartışması, Bakanlar Kurulunun 21 Eylül 2026'da devlet okullarındaki kıyafet kurallarını değiştirmesiyle başladı.
Yeni düzenlemede öğrencilerin kıyafetlerinin "laik eğitim ilkesine uygun olması" ve okul üniformasının bütünlüğünü bozan ek unsurların kullanılmaması" öngörüldü. Ancak kararda doğrudan başörtüsü yasağı ifadesi yer almadı.
Buna rağmen 12 Ekim'den itibaren bazı okullarda başörtülü kız öğrencilerin derslere alınmadığı, bazı öğretmenlerden de başörtülerini çıkarmalarının istendiği bildirildi. Uygulama Bakü başta olmak üzere farklı bölgelerde protestolara neden oldu.
Öğrenciler, başörtülü arkadaşlarına destek amacıyla derslere girmedi. Bazı öğretmenler okul binalarının dışında ders verdi. Sosyal medyada yayımlanan görüntülerde öğrencilerin okul önlerinde eylem yaptığı görüldü.
Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, 12 Ekim'de Bakü'deki gösteriler sırasında 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Uluslararası Af Örgütü ise aktivistlerin ve protestocuların toplu şekilde gözaltına alındığını, bazı kişilerin kısa süre içinde serbest bırakıldığını bildirdi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), başörtülü öğrencilerin okula alınmamasının eğitim ve din özgürlüğü açısından ciddi sorunlar doğurduğunu belirterek Bakü yönetimine uygulamayı gözden geçirme çağrısı yaptı.
Protestolar Türkiye'ye nasıl taşındı?
Azerbaycan'daki uygulamaya Türkiye'den gelen tepkiler, iki ülkenin diplomatik temsilcilikleri önünde düzenlenen gösterilerle görünür hale geldi.
3 Ekim'de İstanbul'daki Azerbaycan Başkonsolosluğu önünde Özgür-Der tarafından protesto düzenlendi. Gösteride başörtülü öğrencilerin eğitim hakkının engellenmesine tepki gösterildi. 13 Ekim'de ise Ankara'daki Azerbaycan Büyükelçiliği önünde benzer bir eylem gerçekleştirildi.
Türk basınında yer alan haberlere göre, protestoların yanı sıra sosyal medya üzerinden Azerbaycan yönetimini eleştiren paylaşımlar da iki ülke arasındaki tartışmayı büyüttü.
Türkiye'de bazı siyasi isimler ve sivil toplum temsilcileri başörtüsü kısıtlamalarına tepki gösterirken Bakü yönetimi, Türkiye'den gelen açıklamaları içişlerine müdahale olarak değerlendirdi.
Azerbaycan iktidar partisi Yeni Azerbaycan Partisi, Türkiye'den gelen eleştirilere karşı çıkarak iki ülke arasındaki yakın ilişkilerin Azerbaycan'ın iç meselelerine müdahale hakkı vermediğini savundu.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de isim vermeden yaptığı açıklamalarda bağımsız ülkelerin içişlerine müdahale edilmesine karşı olduklarını belirtti.
Türkiye'de gözaltılar neden yapıldı?
Türkiye'deki gözaltılar tek bir olaydan kaynaklanmıyor. Süreçte protestolara katılanlar ve sosyal medya paylaşımlarıyla Azerbaycan yönetimini eleştirenler hakkında farklı işlemler gerçekleştirildi.
Köklü Değişim Medya yöneticilerinden Muhammed Emin Yıldırım ve Ahmet Sapa hakkında soruşturma başlatıldı. Yıldırım, İstanbul'da gözaltına alındıktan sonra emniyetteki ifadesinin ardından serbest bırakıldı.
Ankara'da Fatih Erşahin'in de aralarında bulunduğu bazı kişiler ifadeye çağrıldı ve serbest bırakıldı.
Edinilen bilgilere göre Yıldırım'a yöneltilen suçlama, "yabancı devlet büyüklerine hakaret" iddiasıydı.
Yıldırım ise ifadesinde Azerbaycan'daki başörtüsü uygulamasına yönelik sözlerinin siyasi eleştiri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Son olarak 8 Kasım'da İstanbul Saraçhane'de Azerbaycan'daki başörtüsü kısıtlamalarını ve Aliyev yönetimini protesto etmek amacıyla düzenlenen eylemin ardından üç kadın gözaltına alındı.
Edinilen bilgilere göre Yağmur Karagöz, Emine Silek ve Sümeyye Yastaş isimli kadınların gözaltına alınması, eylemde Aliyev ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun fotoğraflarının birlikte yer aldığı pankartla ilişkilendirildi.
Kadınlara yabancı "devlet başkanına hakaret suçlamasının" yöneltildiği öne sürüldü. Üç kadın da emniyetteki işlemlerinin ardından serbest bırakıldı.
Bu son olayla ilgili yetkili makamlardan ayrıntılı bir resmi açıklama yapılmadı. Dolayısıyla gözaltıların hukuki dayanağına ilişkin bilgiler, şu aşamada basına yansıyan iddialarla sınırlı.
Azerbaycan Türkiye'de yaşayan yedi kişi hakkında neden yakalama kararı çıkardı?
Gerilimin en önemli boyutlarından biri, Azerbaycan yargı makamlarının Türkiye'de yaşayan bazı kişiler hakkında başlattığı soruşturma oldu.
Azerbaycan Başsavcılığı, 19 Ekim'de yaptığı açıklamada, başörtüsü kısıtlamalarına karşı düzenlenen gösteriler ve sosyal medya paylaşımları nedeniyle yedi kişi hakkında yakalama kararı çıkarıldığını duyurdu.
Bakı'daki Binagadi Bölge Mahkemesinin kararına dayandırılan soruşturmada bu kişilere şu suçlamalar yöneltildi:
- Azerbaycan'ın anayasal düzenini zorla değiştirmeye yönelik açık çağrıda bulunmak.
- Şiddet yoluyla dini nefret ve düşmanlığı kışkırtmak.
- Dini aşırılığı teşvik eden materyalleri hazırlamak ve yaymak.
Azerbaycan Başsavcılığı, söz konusu kişilerin sosyal medya paylaşımlarını ve Türkiye'deki diplomatik temsilcilikler önünde yaptıkları konuşmaları soruşturmanın dayanağı olarak gösterdi.
Azerbaycan makamları ayrıca Türk yetkililerle adli iş birliği yürütüldüğünü açıkladı.
Bu karar, Türkiye'deki protestoları yalnızca yerel bir güvenlik ve ifade özgürlüğü meselesi olmaktan çıkararak iki ülke arasında adli iş birliği tartışmasına dönüştürdü.
31 Türk vatandaşına ülkeye giriş yasağı
Bakü yönetiminin tepkisi yakalama kararlarıyla sınırlı kalmadı.
Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı, 21 Ekim'de aralarında Türkiye'den siyasetçiler, gazeteciler ve sivil toplum temsilcilerinin de bulunduğu 31 kişinin ülkeye girişini yasakladı.
Listede Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan, HÜDA PAR Genel Başkan Yardımcısı Yahya Uğraş, DEM Parti Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu, gazeteci-yazar Yusuf Kaplan ve Adem Özköse gibi isimler yer aldı.
Azerbaycan yönetimi bu kişilerin açıklamalarını ülkenin içişlerine müdahale olarak değerlendirdi.
Başörtüsü kısıtlamalarına tepki gösteren Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral da Bakü yönetiminin eleştirilerinin ardından 26 Ekim'de görevinden ayrıldığını açıkladı. Saral, kararın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın talimatıyla alındığını belirtti.
Türkiye bu kişileri Azerbaycan'a teslim edecek mi?
Sürecin bundan sonraki en önemli hukuki başlıklarından biri, Azerbaycan'ın Türkiye'de bulunan kişiler hakkındaki yakalama kararlarının nasıl uygulanacağı.
Azerbaycan makamlarının adli iş birliği talebinde bulunması, söz konusu kişilerin otomatik olarak Bakü'ye gönderileceği anlamına gelmiyor.
Türkiye'de bir kişinin başka bir ülkeye iade edilmesi, ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmeler çerçevesinde değerlendiriliyor. İade taleplerinde suçlamaların niteliği, fiilin Türkiye hukukunda suç oluşturup oluşturmadığı, siyasi suç kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ve temel haklara ilişkin güvenceler gibi unsurlar önem taşıyor.
Azerbaycan'ın yönelttiği anayasal düzeni zorla değiştirme ve dini nefreti kışkırtma suçlamaları ile Türkiye'deki kişilerin açıklamalarının niteliği, olası bir iade değerlendirmesinde belirleyici olacak.
Şu ana kadar Azerbaycan'ın yakalama kararına konu olan yedi kişinin Türkiye tarafından teslim edildiğine ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Öte yandan Türkiye'de yürütülen yerel soruşturmalar, Azerbaycan'ın iade talebinden ayrı bir hukuki süreç. Bu nedenle Türkiye'deki gözaltı ve ifade işlemlerinin doğrudan Azerbaycan'ın yakalama kararlarının uygulanması olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.
Bundan sonra ne olabilir?
Yaşanan gelişmelerin önümüzdeki dönemde üç temel alanda sonuç doğurması mümkün.
1- Hukuki süreçlerin genişlemesi
Azerbaycan'ın Türkiye'de yaşayan kişiler hakkındaki soruşturması ve adli iş birliği talebi gündemde kalabilir. Türkiye'de de protestolar ve sosyal medya paylaşımlarıyla ilgili soruşturmaların devam etmesi mümkün. Ancak gözaltına alınan kişilerin serbest bırakılması, haklarında açılmış soruşturmaların mutlaka sona erdiği anlamına gelmiyor.
2- Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinde siyasi hassasiyet
İki ülke arasındaki ilişkiler savunma, enerji, ticaret ve bölgesel güvenlik alanlarında güçlü bir iş birliğine dayanıyor. Bununla birlikte Bakü yönetiminin Türkiye'den gelen eleştirileri içişlerine müdahale olarak değerlendirmesi ve Türkiye'de bazı kişilerin gözaltına alınması, kamuoyu düzeyindeki tartışmaları derinleştirebilir.
Ankara'nın bir yandan Azerbaycan'la stratejik ilişkileri korurken diğer yandan Türkiye'deki vatandaşların ifade ve protesto haklarına ilişkin süreçleri nasıl yöneteceği de önem taşıyor.
3- Azerbaycan'daki başörtüsü yasağının geleceği
Krizin temelinde Azerbaycan'da okullarda uygulanan başörtüsü yasağı bulunuyor. Düzenlemede başörtüsünün açıkça yasaklanmamasına rağmen bazı okullarda başörtülü öğrencilerin derslere alınmaması, tartışmanın merkezindeki hukuki ve idari sorun olmayı sürdürüyor.
Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü, uygulamanın öğrencilerin eğitim ve din özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle geri çekilmesini istedi. Azerbaycan yönetimi ise düzenlemeyi laik eğitim ve okul kıyafeti kuralları çerçevesinde savunuyor.
Okul yönetimlerine yönelik yeni talimatlar, düzenlemenin uygulanma biçiminin değiştirilmesi veya mevcut kuralların sürdürülmesi, krizin seyrini belirleyecek.
Erdoğan'dan Aliyev'le birlik mesajı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Azerbaycan'daki başörtüsü kısıtlamaları nedeniyle iki ülke arasında yaşanan tartışmaların ardından Türkiye-Azerbaycan ilişkilerine ilişkin birlik ve kardeşlik mesajları verdi.
Erdoğan, 5 Kasım'da yaptığı açıklamada, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkilerin klasik diplomatik temasların çok ötesinde olduğunu belirterek, “Türkiye ve Azerbaycan kardeşliğinin aşamayacağı hiçbir engel yoktur” dedi.
İki ülke arasındaki sorunların çözümü için telefon diplomasisi yürüttüklerini belirten Erdoğan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın da Azerbaycan'a gönderildiğini açıkladı.
Erdoğan, 8 Kasım'da Azerbaycan'ın Zafer Günü dolayısıyla Şuşa'ya gerçekleştirdiği ziyarette de benzer mesajlar verdi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile düzenlediği ortak basın toplantısında, iki ülke arasındaki ilişkilerin Şuşa Beyannamesi ile müttefiklik düzeyine taşındığını hatırlatarak, “Bu kardeşliğimizi zayıflatmak isteyenler, dün olduğu gibi bugün de yarın da emellerine asla ulaşamayacaktır. Beraberliğimiz her zaman daim olacaktır” ifadelerini kullandı.
Aliyev de iki ülke arasındaki dayanışmanın korunacağını belirterek, “Hiç kimsenin aramıza girmesine ya da kendi kişisel çıkarları uğruna birliğimize, kardeşliğimize ve dayanışmamıza gölge düşürmesine izin vermeyeceğiz” dedi.
İki liderin açıklamaları, başörtüsü tartışmasının ardından kamuoyuna verilen birlik mesajları olarak değerlendirilirken, Azerbaycan'daki okul kıyafeti uygulamasına ilişkin tartışmalar ve Türkiye'de yürütülen hukuki süreçler devam ediyor.
Kaynak: Mepa News