Çin ve İran, küresel kritik mineral rekabetinin kızıştığı bir dönemde nadir toprak elementlerinin araştırılması ve işlenmesi konusunda iş birliğini genişletiyor.
Çin Ulusal Doğa Bilimleri Vakfı (NSFC), İran Ulusal Bilim Vakfı (INSF) ile yürütülecek yeni ortak çalıştay programına “nadir toprak elementlerinin araştırılması ve işlenmesi” başlığını dahil etti.
Program kapsamında Çinli bilim adamlarının nadir toprak elementleri konusunda ortak çalışmalara katılmak üzere İran'a gitmesi planlanıyor. Çin, her çalıştay için yaklaşık 30 bin yuan (4 bin 200 dolar) finansman sağlayacak. Bu kaynak toplantı, konaklama ve ülke içi ulaşım giderlerini karşılayacak. İran ise İranlı katılımcıların uluslararası seyahat ve İran'ı ziyaret edecek Çinli araştırmacıların konaklama masraflarını üstlenecek.
İş birliği beş alanı kapsıyor
Nadir toprak elementleri çalışmaları, Çin ve İran arasındaki daha geniş kapsamlı bilimsel iş birliği programının bir parçası olacak.
Ortak çalıştay programında nadir toprak elementlerinin yanı sıra hastalıkların tespitinde nanomalzemeler, kirliliğin izlenmesi, depreme dayanıklı yapıların geliştirilmesi ve daha çevreci üretim teknolojileri de yer alıyor.
Nadir toprak elementleri başlığı ise Çin'in bu alandaki küresel ağırlığı nedeniyle özellikle dikkat çekiyor. Çin, söz konusu minerallerin çıkarılması, ayrıştırılması ve işlenmesi konusunda dünyanın en gelişmiş ülkeleri arasında bulunuyor.
İki ülke ayrıca 4 Temmuz'da daha kapsamlı bir ortak araştırma çağrısı başlatmıştı. Program kapsamında en fazla 15 ortak araştırma projesinin desteklenmesi planlanıyor.
Bu projelerde su ve enerji, yenilenebilir enerji ve enerji depolama, hidrojen teknolojileri, kuraklık ve iklim değişikliği koşullarında su yönetimi ile tarım ve tıbbi biyoteknoloji gibi alanlara odaklanılacak.
İran, İranlı araştırmacıların liderliğindeki projelerin her biri için üç yıla kadar süreyle 50 milyar İran riyaline kadar finansman sağlayacak. Çinli araştırmacılar ise NSFC tarafından ayrıca desteklenecek.
Başvurular 4 Temmuz'da açılırken son başvuru tarihi 23 Ağustos olarak belirlendi. Projelerin nihai seçiminin aralık ayının ikinci yarısında yapılması ve onaylanan çalışmaların Ocak 2027'de başlaması bekleniyor.
Çin-İran bilimsel iş birliği genişliyor
Çin ile İran arasındaki bilimsel iş birliği yaklaşık on yıl öncesine uzanıyor.
NSFC ile İran Ulusal Bilim Vakfı, 2017 yılında Pekin'de bir mutabakat zaptı imzalamıştı. O tarihten bu yana iki ülke tıp, yenilenebilir enerji, malzeme bilimi, iklim değişikliği ve yapay zeka gibi alanlarda ortak çalışmalar yürütüyor.
Ortak çalıştay programı ise 2024 yılında başlatıldı. Programın ilk aşamasında iklim değişikliği, yapay zeka, ileri malzemeler ve üretim teknolojileri gibi alanlara ağırlık verildi.
Nadir toprak elementlerinin programa dahil edilmesi, bilimsel ortaklığın daha yüksek stratejik öneme sahip bir alana taşındığını gösteriyor.
Nadir toprak elementleri neden önemli?
Nadir toprak elementleri, elektronik, savunma sanayisi, elektrikli araçlar, rüzgar türbinleri ve çeşitli yüksek teknoloji ürünlerinde kullanılan kritik mineraller arasında bulunuyor.
Bu nedenle söz konusu mineraller son yıllarda ABD ile Çin arasındaki ekonomik ve teknolojik rekabetin önemli başlıklarından biri haline geldi.
ABD Başkanı Donald Trump'ın geçen yıl Çin'e yönelik ticaret savaşını başlatmasının ardından Pekin'in nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrolleri uygulaması, ABD'nin Çin'deki madencilik ve işleme kapasitesine olan bağımlılığını da gündeme getirdi.
Washington bunun ardından alternatif kritik mineral kaynakları ve işleme tesisleri geliştirme çalışmalarını hızlandırdı.
Trump yönetimi 7 Ağustos'ta kritik mineraller ve batarya projelerine 3 milyar dolarlık yatırım yapılacağını açıklamıştı. Söz konusu adımlar, nadir toprak elementlerinin artık yalnızca madencilik ve ticaret konusu olmaktan çıkarak teknoloji, sanayi ve ulusal güvenlik rekabetinin bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
Çinli bilim adamlarının İran'a gitmesi neden önemli?
Çin-İran programının kısa vadeli önemi, İran'ın hemen büyük bir nadir toprak üreticisine dönüşmesinden ziyade Çin'in bu alandaki teknik bilgi ve deneyimini İran'a taşıyacak olması.
Çinli araştırmacıların İran'a giderek özellikle nadir toprak elementlerinin araştırılması, çıkarılması ve işlenmesialanlarında çalışma yürütmesi planlanıyor.
Bu iş birliği, İran'ın sahip olduğu potansiyel kaynakların belirlenmesine ve ilerleyen dönemde ülkede yerli bir işleme kapasitesi oluşturulmasına katkı sağlayabilir.
Çin açısından ise program, İran'la bilimsel ilişkilerin derinleştirilmesinin yanı sıra stratejik öneme sahip kritik mineraller alanında yeni bir iş birliği kanalı oluşturuyor.
Bununla birlikte İran'ın kısa sürede önemli bir nadir toprak üreticisi haline gelmesi beklenmiyor. Ülkenin öncelikle ekonomik açıdan işletilebilir rezervlerini tespit etmesi ve ardından madencilik, ayrıştırma ve işleme altyapısını oluşturması gerekiyor.
Kaynak: Mepa News