12 Kasım, Doğu Türkistanlılar için büyük bir önem taşır. Çünkü bu tarih, milletin özgürlüğüne kavuştuğu ve bağımsız Doğu Türkistan Cumhuriyetini ilan ettiği kutlu bir günden ilham alır. 12 Kasım 1933'te Kaşgar'da kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ile 12 Kasım 1944'te Gulca'da ilan edilen Doğu Türkistan Cumhuriyeti'nin yıl dönümü vesilesiyle, bölgede yaşananları ve atılması gereken adımları ele almak amacıyla bu makaleyi kaleme alıyorum.
Tarih sayfalarına baktığımızda Doğu Türkistan, Hunlardan Göktürklere, Uygurlardan Karahanlılara, Çağatay hanlığından Saidiye hanlığına ve daha sonra kurulan Kaşgariye devletine kadar nice şanlı devlet ve hanlıklara ev sahipliği yapmış, Türk-İslam medeniyetine köklü katkılar sunmuş önemli bir coğrafyadır.
19. yüzyıla geldiğimizde, bölgeyi işgale yeltenen dış güçlere karşı Yakup Han önderliğinde büyük bir istiklal mücadelesi başlatılmış ve Kaşgariye Devleti adıyla bağımsız bir Türk devleti kurulmuştur.
Bu devlet, Osmanlı Devleti'ne bağlılığını belirtmiş, Sultan Abdülaziz adına camilerde hutbeler okutulmuş, paralar bastırılmış ve İstanbul'a elçiler gönderilerek Osmanlı'ya bağlılığı ilan edilmiştir. Lakin bu kuruluş, emperyalist emellerin hedefi olmaktan kurtulamamış, Yakuphan Bedevlet sinsice zehirlenerek şehit edilmiş ve Doğu Türkistan 1884 yılında yeniden işgale uğramıştır.
Fakat kahraman Doğu Türkistan halkı, esareti asla kabul etmemiş, istiklal meşalesini hiçbir zaman yere düşürmemiştir. nihayet 12 Kasım 1933'te Kaşgar'da, milletvekilleri, meclisi, bakanlar kurulu ve hazırlanan anayasasıyla Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti resmen kurulmuştur.
Ne yazık ki, Türkistan coğrafyasında hür bir Türk devletinin yeniden doğuşu, bölgedeki Sovyetler ittifakını ve Çin yönetimini rahatsız etmiş ve "O dönemlerde Sovyet istilası altında olan Türkistan yanı Orta Asya'daki Türk devletlerinin aynı şekilde bağımsızlığa yeltenmesini önlemek amacıyla Çin ile Sovyetler işbirliği yaparak bu cumhuriyeti yıkmıştır.
Ancak Doğu Türkistanlılar bağımsızlık davasından vazgeçmemiş, 12 Kasım 1944'te Gulca merkezli Doğu Türkistan Cumhuriyetini 2. Kez kurmuş ve dünyaya ilan etmiştir. Sovyetler ittifakı önce bu devleti destekler gibi görünmüş, ardından kalleşçe entrikalarını devreye sokmuştur. Cumhurbaşkanımız Alihan Töre'yi gizli servis oyunlarıyla Taşkent'e kaçırıp ev hapsine mahkûm etmiş, yerine tayin edilen Ahmetcan Kasımi ise bağımsızlıktan asla taviz vermeyeceğini haykırdığı için, 27 Ağustos 1949 tarihinde, Sovyetler Birliği ile anlaşma vadiyle davet edildiği üzere Almatı'dan yola çıkan uçağın Baykal Gölü yakınlarında düşmesi sonucu 35 yaşında hayatını kaybetmiştir. Kazada Abdülkerim Abbasov, Delilhan Sugurbayev ve İshak Beg Munonov gibi diğer önde gelen Doğu Türkistanlı liderler de yaşamını yitirmiştir. Doğu Türkistan Cumhuriyetinin Cumhurbaşkanı Ahmetcan Kasımi, uçak kazası süsü verilen kumpas dolu bir suikastla şehit edilmiştir. Böylelikle Çin rejimi, Rusların silah ve askerî desteğini arkasına alarak Doğu Türkistan'ı yeniden işgal etmiştir.
O günden bugüne, bir asra yakın süredir Doğu Türkistan halkı Çin işgalini asla kabul etmemiştir, bağımsızlık mücadelesinden bir an olsun vazgeçmemiştir. Çünkü çok iyi biliyoruz ki, Doğu Türkistan'daki zulümler, insan hakları ihlalleri, asimilasyon ve soykırım politikaları ancak ve ancak Doğu Türkistan'ın tam bağımsızlığına kavuşmasıyla son bulacaktır.
İşte bu yüzden, dünyadaki tüm soydaşlarımızı, kandaşlarımızı, kardeşlerimizi ve bütün Türk İslam âlemini Doğu Türkistan davasına omuz vermeye çağırıyoruz. Çünkü bu mesele sadece bir coğrafyanın meselesi değil, en başta bir insanlık meselesidir, bir iman ve vicdan meselesidir ve en önemlisi de bütün Türk dünyasının ortak davasıdır. Bu meselenin kendi meselesi olduğunu idrak eden tüm büyüklerimizi, dava arkadaşlarımızı ve vicdan sahibi herkesi bu haklı davaya sahip çıkmaya davet ediyoruz.
Şundan eminiz ki:
- Doğu Türkistan davası asla yalnız değildir!
- Doğu Türkistan bir gün mutlaka özgürlüğüne kavuşacaktır!
- Gök bayrağımız, Doğu Türkistan semalarında hür ve gururla dalgalanacaktır!
- Hep birlikte Doğu Türkistan'a gideceğiz, Kaşgar'da, Iydgah Camii'nde omuz omuza saf tutarak namaz kılacağız.
Cenâb-ı Hak hepimize o günleri görmeyi nasip eylesin, mücadele azmimizi, imanımızı ve bağımsızlık irademizi daim ve kaim eylesin.
12 Kasım Doğu Türkistan bağımsızlık günü kutlu olsun. Doğu Türkistan bağımsızlık mücadelesi yolunda canlarını mallarını feda eden tüm kahraman şehitlerimizi saygıyla yad ediyorum, Allah'tan rahmet diliyorum, mekanları cennet olsun, nur içinde yaşasınlar.
Bu değerlendirmede yer alan ifadeler yazarın kendi görüşleridir ve Mepa News'in editöryel politikasını yansıtmayabilir.