Fas nasıl İsrail'in Afrika'daki güvenlik üssüne dönüşüyor?

Fas fiilen İsrail'in sorunlarını ithal ediyor. Bu da İbrahim Anlaşmaları'nın güvenlik merkezi olmayı Fas için maliyetli hale getirebilir.

Ahmed Alqarout | Middle East Eye | Tercüme: Mepa News

İsrail Savunma Bakanlığı, geçen ay Marakeş Havacılık Fuarı'nda Fas'taki ilk resmi standını açtı.

Aralarında devlete ait Israel Aerospace Industries (IAI) ve Rafael'in de bulunduğu sekiz İsrailli şirket, insansız hava araçları, gezici mühimmat ve hava savunma sistemleri sergiledi. Elbit'in Fas'taki ortak girişimi ise Mart 2027'den itibaren Fas ordusuna taret teslim edeceğini açıkladı.

Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) savunma grubu Edge de fuarda Fas'ın insansız hava araçlarını silahlandırmak üzere bir sözleşme imzaladı.

Fuar 7 Ekim'in yıl dönümüne denk geldi. Protestocular yıl dönümü dolayısıyla Rabat'ta parlamento binasının önünde nöbet tuttu. Fas'ın yaklaşık 30 kentinde, hükümetin İsrail'le ilişkileri daha da normalleştirmeye yönelik yeni adımlardan vazgeçmesini talep etmek üzere eylem çağrısı yapıldı. BDS Morocco, Marakeş'teki fuarın boykot edilmesi çağrısında bulundu.

Fuar, Fas'ın 2020'de İbrahim Anlaşmaları'na katılmasından bu yana İsrail silahlarını satın almaktan onları üretmeye nasıl geçtiğini gösteriyor. Dünya genelinde İsrail'e yönelik boykot ve yaptırımlar yayılırken Gazze'ye yönelik savaş bu ortaklığa hız kazandırdı.

Avrupa'da İspanya, İsrail'le yapılan 1,2 milyar avro tutarındaki askeri sözleşmeleri iptal etti. Fransa ise İsrail'in Eurosatory Savunma Fuarı'na katılmasını engelledi.

İran'la savaş, İsrail ve BAE sanayisini daha da savunmasız bıraktı. İran, Rafael ve IAI tesislerinin yanı sıra bir insansız hava aracı tedarikçisini de vurduğunu açıkladı. Emirates Global Aluminium'un Abu Dabi'deki tesisi de ciddi hasar gördü.

Fas, İbrahim Anlaşmaları'ndaki ortaklarına füzelerden ve yaptırımlardan uzakta, sanayi üretimi için güvenli bir alan sunuyor. İsrail'le koordinasyonu artık üretim, istihbarat, eğitim, silah testleri, deniz taşımacılığı ve Gazze'deki asayiş görevlerini kapsıyor.

Krallık, İsrail'in güvenlik stratejisinin bir uzantısına dönüşüyor.

Gelişen savunma ilişkileri

Gazze savaşı diplomatik ilişkileri kısa süreliğine dondurdu. İsrail'in irtibat bürosu personeli Ekim 2023'te Rabat'tan ayrıldı ve büro Ağustos 2024'e kadar kapalı kaldı. Bu arada İbrahim Anlaşmaları'na taraf ülkelerin İsrail'in silah ihracatındaki payı 2023'te yalnızca yüzde 3'e geriledi.

Ancak askeri ilişkiler kısa süre sonra yeniden güçlendi. Fas, Temmuz 2024'te yaklaşık 1 milyar dolara İsrail'den bir casus uydu satın aldı. Ertesi yıl, Fransa'nın Caesar obüsleri yerine Elbit'in kundağı motorlu Atmos obüslerini seçti. Fas özel kuvvetleri de İsrail askerleriyle birlikte tünel savaşı eğitimi aldı.

İran, Haziran 2025'te füzelerinin Rafael'in Hayfa'daki tesislerini vurduğunu açıkladı. Beş ay sonra IAI'nin iştiraki BlueBird, Fas'ın Benslimane kentinde bir gezici mühimmat üretim hattı açtı.

Bunu, İsrail ile Fas'ın 2026 için hazırladığı ortak savunma planı ve Elbit'in 277 milyon dolarlık taret sözleşmesi izledi.

İran'ın bu yıl martta Rafael ve IAI'ye insansız hava araçlarıyla saldırdığını açıklamasının ardından iş birliği üretim alanında derinleşti. Haberlere göre hazirana gelindiğinde Fas'taki Sidi Yahya tesisi Elbit mühimmatı üretiyordu.

Eylülde, ABD'nin Birleşmiş Milletler nezdindeki büyükelçisinin New York'ta düzenlediği bir toplantıda Fas Dışişleri Bakanı Nasser Bourita ile İsrailli mevkidaşı Gideon Sa'ar, yıl sonuna kadar irtibat bürolarını büyükelçiliklere dönüştürmek, büyükelçi atamak ve yatırım ve vergi anlaşmaları imzalamak konusunda anlaştı.

Bu koordinasyon Gazze'nin çok ötesine uzanıyor. Fas, İbrahim Anlaşmaları'na taraf ülkeler arasında İsrail'le siber savunma anlaşması imzalayan ilk ülke oldu. Fas istihbaratı, İsrail'in Pegasus casus yazılımını da edindi. Yazılımı üst düzey İspanyol ve Fransız yetkililere karşı kullandığı iddia edildi.

Resmi olarak Fas'taki üretim Fas ordusu için yapılıyor. Ancak üretimin bir bölümü, kanunen yayımlanması zorunlu olmayan devlet lisansları kapsamında ihracata ayrılıyor. Uygulamada bu ürünlerin bir kısmının İsrail'e gitmesi muhtemel.

Sidi Yahya tesisinin, Elbit'in kataloğundaki 155 ve 30 milimetrelik mermiler dahil olmak üzere yılda 250 binden fazla mühimmat ürettiği bildiriliyor. İsrail zaten Hindistan'dan 155 milimetrelik mermi alıyor ve ülke içinde de bunlardan on binlerce adet sipariş ediyor.

Fas'ın tek aktif cephesi olan Batı Sahra'da, Polisario Cephesi'ne karşı yürütülen çatışmalarda ağırlıklı olarak insansız hava araçları kullanılıyor. Bu da neden bu kadar çok mühimmat üretildiği sorusunu cevapsız bırakıyor. Elbit'in ortak girişimi, adı açıklanmayan bir Avrupa ülkesine, bir NATO üyesine, ürün ihraç etmeyi planladığını belirtti. İsrail de askeri yüklerini düzenli olarak üçüncü ülkeler üzerinden taşıyor.

Askeri teknoloji merkezi

İsrail, üretimini yurt dışında yalnızca Fas'a taşımıyor. ABD'nin Arkansas eyaletindeki bir Raytheon-Rafael tesisi, geçen ay İsrail dışında üretilen ilk tamamlanmış Tamir önleme füzesini teslim etti. Rafael ise Osnabruck'taki bir Volkswagen fabrikasını, "tamamen Almanya'da üretilen" hava savunma sistemlerinin imal edileceği bir tesise dönüştürmeyi planlıyor. Elbit ayrıca Sırbistan'daki yeni bir insansız hava aracı fabrikasının yüzde 51'ine sahip.

Mühimmat ve parçalar Hindistan'a ve Fas'a gidiyor. Uluslararası Af Örgütüne göre Hint şirketleri, Ekim 2023 ile Kasım 2025 arasında İsrailli üreticilere 9 bin 600 mermi gövdesi, bin top mermisi, 122 patlayıcı savaş başlığı ve 40 binden fazla makineli tüfek parçası gönderdi.

Kamuya açık kayıtlara göre Fas, Afrika'da İsrail'in silah üretimine ev sahipliği yapan tek ülke ve İsrail'in kıtadaki askeri teknoloji merkezi haline geldi.

Fas, Kazablanka yakınlarındaki Midparc bölgesinde havacılık ve uzay sanayisi için iş gücü sunuyor. Elbit'in ortak girişimi, buradaki personelinin yüzde 99'unun Faslı olduğunu söylüyor. Fas ayrıca şirketlerin ancak devlet lisansıyla silah ihraç edebilmesine izin veren 2020 tarihli yasa kapsamında savunma sanayisi bölgeleri sunuyor.

İsrail, başka bir ülkenin topraklarından veya Husilerin bulunduğu bölgeden geçmeden Akdeniz üzerinden Fas'a ulaşabiliyor. Bu ulaşım güzergahı Mayıs 2025'te bir denizcilik anlaşmasıyla resmiyet kazandı. İsrail, Fas'ı Kuzey ve Batı Afrika'ya açılan stratejik bir kapı olarak görüyor.

Abu Dabi, İsrail'in izinden gidiyor. Fas 2024'te, Mısır, Ürdün ve Bahreyn'in de yer aldığı BAE öncülüğündeki bir sanayi ortaklığına katıldı. Daha önce BAE'ye ait olan 30 Mirage savaş uçağını da teslim alması bekleniyor.

Bu askeri ve sınai yakınlaşma, İbrahim Anlaşmaları'nın siyasi ayağı tıkanırken ilerliyor. Aralık 2025'e gelindiğinde bir yıldır hiçbir İsrailli siyasetçi Fas'ı ziyaret etmemişti. Anlaşmalara ekonomik bir omurga kazandırması amaçlanan Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru ise İsrail ayağında sekteye uğradı.

Süren askeri ilişkiler, diplomasi ve ticaret yollarındaki aksamalara rağmen bloğun güvenlik ve sanayi alanlarındaki iş birliği üzerinden işlemeye devam edebileceğini gösteriyor.

Amerikan şemsiyesi

Washington, Fas'ın güvenlik alanında İsrail'e yönelmesine destek veriyor. Pentagon'da kısa süre önce imzalanan 2026-2036 yol haritası, Fas'ın NATO üyeleriyle aynı silahları satın almasına imkan tanıyor. Washington, Fas'a Himars füze sistemlerinin yanı sıra 600 Stinger füzesi ve hassas güdümlü bomba satışına onay verdi.

Bu arada Fas'ın ilk F-16 Block 72 savaş uçakları geçen ay havalandı. İsrail'in onayı da Fas'ın F-35 edinme sürecinin bir parçası.

ABD ordusu Fas'ta bir test sahası açtı. Savunma teknolojileri girişimi Covenant, ağustosta burada bir seyir füzesi denedi. ABD Başkanı Donald Trump da bu yılın önceki aylarında İspanya'yla yaşanan Ceuta sınır krizi sırasında Fas'a destek verme ve milyarlarca dolarlık yatırım yapma sözü verdi.

İsrail ve ABD, Fas'ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini tanıdı. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi de geçen yıl Fas'ın bölge üzerindeki hak iddiasını destekledi.

Aynı zamanda Fas'ın Trump'ın Gazze için kurduğu "Barış Kurulu"na katılmakta acele etmesi, bir "silah karşılığı barış" denklemi yarattı. Bu denklemde ABD'nin yönettiği güce siyasi destek ve asker sağlanması karşılığında Amerikan silahları ve desteği alınıyor. Bugüne dek Gazze'de görevlendirilmek üzere 500'e kadar Faslı asker eğitildi.

Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Francesca Albanese, askeri sevkiyatların limanlarından ve havalimanlarından geçmesine izin veren Fas'ı, Gazze soykırımına ortak olan 63 ülke arasında saydı. Nisan 2025'te ise sendikaların İsrail için F-35 parçaları taşıdığını söylediği gemiler Tanca ve Kazablanka limanlarına yanaştı.

Bu süreç boyunca Elbit ve IAI'ye Fas'tan ödeme yapıldı. Şimdi Elbit'in ortak girişimi Faslı mühendislere ödeme yapıyor ve bu da ortaklığı daha da sıkılaştırıyor.

Ancak iki devlet resmi ilişkilerini geliştirmesine rağmen Ekim 2023'ten sonra kamuoyunda normalleşmeye destek yüzde 31'den yüzde 13'e düştü. Fas'ta aktivistler eleştirel Facebook paylaşımları nedeniyle hapse atıldı. Fas Adalet ve Kalkınma Partisi ise irtibat bürolarının büyükelçilik statüsüne yükseltilmesine karşı çıktı.

İbrahim Anlaşmaları, Faslı gençleri 2025'te sokağa döken hastane ve okullarla ilgili şikayetlerin zaten körüklediği huzursuzluğu derinleştirme riski taşıyor.

İsrail'e yönelik yaptırım ve ambargolar Fas'a da uzanabilir. Avrupalı hükümetler kontrollerini yurt dışında üretilen İsrail silahlarını da kapsayacak şekilde genişletirse Elbit ve IAI'nin tasarımlarıyla kurulan tesisler bu önlemlerden etkilenebilir. Bu da en büyük ticaret ortağı Avrupa Birliği olan Fas ekonomisine ciddi maliyetler yükleyebilir.

Fas fiilen İsrail'in sorunlarını ithal ediyor. Bu da İbrahim Anlaşmaları'nın güvenlik merkezi olmayı Fas için maliyetli hale getirebilir.

İlk yorum yazan siz olun
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.

Analiz Haberleri