Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Suriye'de yerinden edilenlerin kamplardan ve diğer geçici barınma alanlarından dönüşlerinin hızlandığını bildirdi.
OCHA'nın 28 Eylül'de yayınladığı insani durum raporuna göre, Temmuz ve Ağustos aylarında 38 bin 836 kişi kamplardan ayrıldı. Bu kişilerin yaklaşık 19 bin 600'ü, dönüşlerini kolaylaştırmaya yönelik destek mekanizmalarından yararlandı.
Aynı dönemde 130 kamp alanı kapatıldı. 2026'nın başından bu yana dönüş desteği alan yerinden edilmiş kişilerin sayısı ise 60 bini aştı.
OCHA ayrıca Aralık 2024'ten bu yana 1,38 milyondan fazla yerinden edilmiş Suriyelinin kamplardan ve diğer barınma alanlarından ayrıldığını açıkladı. Kurumun izlediği yerinden edilme alanlarında kalan kişi sayısı, Aralık 2024'te yaklaşık 2,2 milyon iken Ağustos 2026'da 773 bine geriledi.
Dönüşler altyapı üzerindeki baskıyı artırıyor
BM, kamplardan ayrılışların hızlanmasının dönüş yapılan bölgelerdeki temel hizmetler ve altyapı üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekti.
OCHA'ya göre yetersiz konut, hasarlı altyapı, sınırlı kamu hizmetleri ve geçim kaynaklarına erişimdeki sorunlar, geri dönenlerin yerleşimlerini sürdürülebilir hale getirmesini zorlaştırıyor. Bu koşulların ikincil yerinden edilme riskini de artırabileceği belirtiliyor.
BM, dönüşlerin kalıcı hale gelmesi için yalnızca kampların kapatılmasının yeterli olmadığını, konutların, yolların, köprülerin, hastanelerin ve okulların yanı sıra su ve elektrik şebekelerinin, fırınların ve diğer temel hizmetlerin rehabilite edilmesi gerektiğini vurguluyor.
OCHA'nın raporuna göre insani yardım kuruluşları Ocak-Temmuz 2026 döneminde ayda ortalama 2,53 milyon kişiye ulaştı. Toplam 314 kuruluş, Suriye genelinde 4 bin 765 yerleşimde yardım faaliyetleri yürüttü. Aynı dönemde 123 milyon dolardan fazla nakit yardım ve kupon desteği sağlandı.
Ancak BM, ekonomik kırılganlığın sürdürülebilir toparlanmanın önündeki başlıca engellerden biri olmaya devam ettiğini belirtiyor.
Hükümetten 1519 proje
Suriye Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakan Yardımcısı Ahmed Ekzayez, 23 Eylül'de New York'ta düzenlenen “Bölgesel İstikrar, Güvenlik ve Sürdürülebilir Dönüş: Kampsız Suriye” başlıklı toplantıda, yerinden edilmiş Suriyelilerin dönüşünü kolaylaştırmak amacıyla 1519 proje üzerinde çalışıldığını açıkladı.
Projelerin, özellikle savaş nedeniyle altyapısı zarar gören bölgelerde dönüşün önündeki engellerin giderilmesine odaklandığı belirtildi.
Ekzayez, kanalizasyon sistemleri, altyapı ve temel hizmetlerdeki eksikliklerin dönüşün önündeki başlıca sorunlar arasında bulunduğunu söyledi. Suriye makamlarının yaptığı dönüş eğilimi araştırmasına göre, kamplarda yaşayan yerinden edilmiş kişilerin yüzde 57'si geri dönmek istediğini belirtiyor.
Suriye hükümeti, kampların kapatılmasını yalnızca insanların kamplardan çıkarılması olarak değil, dönüş yapılacak bölgelerin yeniden yaşanabilir hale getirilmesiyle birlikte yürütülen bir süreç olarak tanımlıyor.
"Kampsız Suriye" için 2027 hedefi
Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara, Mart 2026'da yayınladığı 59 sayılı kararnameyle, yerinden edilenlerin dönüşüne hazırlanmak amacıyla yıkıma uğramış bölgelerde altyapının rehabilitasyonundan sorumlu ulusal bir komite kurulmasını kararlaştırmıştı.
Şam yönetimi, Eylül 2027'ye kadar Suriye'de kamp temelli yerinden edilme sistemini sona erdirmeyi hedefliyor. Suriye Acil Durum ve Afet Yönetimi Bakanı Raid es Salih, 11 Eylül'de ülkede 200'den fazla kampın kapatıldığını ve halen yaklaşık 141 bin ailenin kamplarda bulunduğunu açıklamıştı.
Program kapsamında son haftalarda dönüş bölgelerinde altyapı projeleri de başlatıldı. Halep'te 119 proje için 9,25 milyon doların üzerinde kaynak ayrılırken, Hama'da 70 belde ve köyü kapsayan 84 projenin maliyetinin yaklaşık 7,5 milyon dolar olduğu açıklandı.
Şam yönetimi 23 Eylül'de ise Halep, Hama ve İdlib kırsalında yollar, su şebekeleri ve sağlık hizmetleri başta olmak üzere 300 yeni projenin başlatıldığını duyurdu. BM ve Suriye makamları, kampların kapatılmasının kalıcı dönüşe dönüşebilmesi için bu tür altyapı yatırımlarının artırılması gerektiğine dikkat çekiyor.
Bu tablo, Suriye'deki yerinden edilme krizinin önemli ölçüde küçüldüğünü gösterirken, dönüşlerin sürdürülebilirliği açısından konut, altyapı, temel hizmetler, güvenlik ve geçim imkanlarının belirleyici olmaya devam ettiğine işaret ediyor.
Kaynak: Mepa News, Enab Baladi