İranlı yetkililerin, Tahran ile Washington arasında savaşı sona erdirecek ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin yeniden normalleşmesini sağlayacak bir anlaşmanın ABD'de 3 Kasım'da yapılacak ara seçimlerden önce sağlanabileceğine ilişkin beklentilerinin zayıfladığı bildirildi.
Bloomberg'e konuşan ve görüşmeler hakkında bilgi sahibi bazı İranlı yetkililere göre, geçen hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında gerçekleştirilen temaslarda taraflar arasında önemli bir ilerleme sağlanamadı. İran tarafında, seçimlerin ardından çatışmaların yeniden ve daha yoğun biçimde tırmanabileceğine ilişkin endişelerin de bulunduğu aktarıldı.
Hürmüz Boğazı müzakerelerin merkezinde
ABD ile İran arasındaki müzakerelerin ana başlıklarından birini Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması oluşturuyor.
İran, ABD'nin deniz ablukasını kaldırması, petrol yaptırımlarında kolaylık sağlaması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması gibi adımlar karşılığında boğazı yedi gün içerisinde yeniden açabileceğini bildirdi. Tahran ayrıca nükleer program konusunda müzakerelere yeniden başlamaya hazır olduğunu açıkladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York'ta ABD Başkanı Donald Trump'ın temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner ile dolaylı görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmelerde Katar, Pakistan ve diğer bölgesel aktörlerin arabuluculuk rolü üstlendiği bildirildi.
Reuters'ın son haberine göre İran'ın önerisinin güncellenmiş bir versiyonu üzerinde arabulucular aracılığıyla temaslar sürüyor. Tahran, ateşkes, İran varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların ve deniz ablukasının kaldırılması ile Hürmüz'ün yeniden açılması karşılığında nükleer program konusunda görüşmelere dönmeyi öneriyor.
Washington nükleer dosyada ilerleme istiyor
ABD tarafı ise Hürmüz'ün açılmasını İran'ın nükleer programına ilişkin somut taahhütlerle ilişkilendiriyor.
ABD'li yetkililere göre Washington, İran'ın Hürmüz'ü yeniden açması ve nükleer faaliyetleri konusunda yeni düzenlemeleri kabul etmesi karşılığında yaptırımların hafifletilmesi ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması gibi seçenekleri değerlendirebilir.
Ancak Trump, İran'ın son teklifini kabul etmediğini açıkladı. Buna rağmen ABD Başkanı, müzakerelerin yeniden başlayabileceğinin sinyalini verdi ve 27 Eylül'de görüşmelerin bu hafta yeniden yapılmasını beklediğini söyledi.
Bloomberg'in aktardığına göre taraflar daha önce de Hürmüz'ün açılması ve İran'a yönelik ABD ablukasının kaldırılması konusunda aşamalı bir anlaşma üzerinde çalışmıştı. Ancak tarafların taleplerinin birbirinden uzak olması nedeniyle söz konusu girişim sonuçlanmadı.
Seçim takvimi müzakerelere baskı yapıyor
3 Kasım'daki ABD ara seçimleri, müzakerelerin zamanlamasını önemli bir unsur haline getiriyor.
İranlı yetkililer, ABD'deki seçim takviminin Washington'un anlaşmaya yaklaşımını etkileyebileceğini düşünüyor. Öte yandan tarafların birbirlerinin olası bir anlaşmaya bağlı kalacağı konusunda ciddi şüpheler taşıdığı bildiriliyor.
ABD'de enerji fiyatlarının yükselmesi de savaşın ekonomik etkileri açısından yakından izleniyor. Hürmüz Boğazı'ndaki kısıtlamalar nedeniyle küresel petrol ve doğal gaz piyasalarında arz endişeleri devam ediyor.
Bloomberg'in verilerine göre Brent petrolünün varil fiyatı geçen hafta yaklaşık yüzde 2,5 yükselerek 107 dolar civarına çıktı. Fiyatlardaki hareketlilik, Hürmüz'ün kısa sürede yeniden normalleşeceğine ilişkin beklentilerin zayıflamasıyla ilişkilendirildi.
Önceki anlaşma neden çöktü?
Washington ve Tahran daha önce haziran ayında çatışmaları kısa süreliğine durduran bir mutabakat üzerinde anlaşmıştı. Bu süreçte Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinde de geçici bir artış yaşanmıştı.
Ancak söz konusu düzenleme yaklaşık iki hafta sonra çöktü. Tarafların karşılıklı olarak verdikleri taahhütleri yerine getirmediğine ilişkin suçlamalar ve özellikle İran'ın nükleer programı ile ABD'nin ekonomik yaptırımları konusundaki anlaşmazlıklar sürecin yeniden çatışmaya dönmesine yol açtı.
Yeni müzakerelerde tarafların, önceki anlaşmanın başarısız olmasına yol açan sorunları aşacak daha kapsamlı ve aşamalı bir formül üzerinde çalıştığı bildiriliyor.
Hürmüz'deki trafik halen savaş öncesinin altında
Müzakerelerin önemli bir nedeni de Hürmüz Boğazı'ndaki düşük gemi trafiğinin küresel enerji piyasaları üzerindeki etkisi.
Boğaz, savaş öncesinde dünya petrol ve LNG ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir enerji güzergahıydı. Çatışmaların başlamasının ardından trafik ciddi biçimde geriledi.
Bununla birlikte son haftalarda bazı LNG tankerlerinin Hürmüz'den geçmeye başladığına ilişkin işaretler bulunuyor. Reuters, Katar bağlantılı bazı LNG gemilerinin ağustos ayındaki düşük hareketliliğin ardından son haftalarda boğazdan geçişlerini artırdığını bildirdi. Bu gelişme, ticaretin tamamen durmadığını ancak normal seviyelere de dönmediğini gösteriyor.
Kasım sonrası tırmanma endişesi
İranlı yetkililerin en önemli kaygılarından biri, 3 Kasım'daki ABD ara seçimlerinin ardından diplomatik çözüm ihtimalinin daha da zayıflaması.
Bloomberg'e konuşan kaynaklar, Tahran'da seçim sonrasında çatışmaların yeniden yoğunlaşabileceği ihtimalinin ciddi biçimde değerlendirildiğini aktardı. Ancak bu, gerçekleşeceğine ilişkin bağımsız bir öngörü değil, İranlı yetkililerin mevcut risk değerlendirmesi olarak öne çıkıyor.
Washington ile Tahran arasında görüşmelerin yeniden başlaması ihtimali tamamen ortadan kalkmış değil. Trump, İran'ın son teklifini reddetmesine rağmen müzakerelerin bu hafta devam edebileceğini söyledi. Reuters ve AP de arabulucuların tarafları yeniden bir anlaşma zeminine getirmek için temaslarını sürdürdüğünü bildiriyor.
Ancak tarafların Hürmüz'ün açılması, ABD ablukası ve yaptırımlar, İran'ın nükleer programı ve dondurulmuş varlıklar konusunda hâlen önemli ölçüde farklı pozisyonlarda bulunması, anlaşmanın önündeki temel engeller olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Mepa News