Halid Abdurrahman | Mepa News
Hizbullah'ın İsrail saldırılarıyla ağır kayıplar vermesi, Irak'taki İran yanlısı silahlı grupların silahsızlandırılması yönündeki baskı ve Yemen'de Husilere karşı yürütülen operasyonlar, Tahran'ın bölgesel nüfuzunu yeniden tartışmaya açtı.
Uzmanlar, bu gelişmelerin İran'ı bölgesel olarak yalnızlaştırmayı amaçlayan daha geniş bir stratejinin parçası olabileceğini değerlendiriyor.
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri baskısı sürerken, Tahran'ın bölgedeki müttefiklerinin durumu da önemli ölçüde değişiyor. Lübnan'da Hizbullah'ın askeri kapasitesi İsrail operasyonlarıyla ağır darbe alırken, Irak'taki İran yanlısı silahlı Şii gruplar üzerindeki siyasi ve askeri baskı artıyor. Yemen'de ise Husiler, Suudi Arabistan destekli hükümet güçleriyle yeniden yoğun çatışmalara girmiş durumda.
Bu gelişmeler, ABD'nin İran'la mücadelesini yalnızca ülkenin nükleer ve füze altyapısına yönelik saldırılarla sınırlı tutmayıp Tahran'ın bölgesel nüfuz ağını da hedef aldığı yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Washington'un nihai hedefinin İran'ın bölgesel askeri kapasitesini ortadan kaldırmak mı, yönetimi zayıflatmak mı yoksa daha geniş bir askeri müdahalenin önünü açmak mı olduğu ise belirsizliğini koruyor.
İran'ın bölgesel savunma hattı zayıflıyor
İran, uzun yıllardır Ortadoğu'daki nüfuzunu yalnızca kendi ordusu üzerinden değil, farklı ülkelerde faaliyet gösteren silahlı gruplar ve siyasi hareketler aracılığıyla genişletiyor. Tahran'ın bu yapılanması, genellikle "Direniş Ekseni" olarak adlandırılıyor.
Lübnan'da Hizbullah, Yemen'de Husiler ve Irak'ta İran'la yakın ilişkileri bulunan Şii silahlı gruplar bu ağın başlıca unsurları arasında yer alıyor. Bu yapılar, İran'ın doğrudan askeri müdahalede bulunmadan bölgesel rakiplerine baskı uygulamasına ve olası saldırılara karşı farklı cephelerden karşılık verebilmesine imkân sağlıyor.
Ancak son dönemde bu ağın askeri kapasitesi önemli ölçüde baskı altında.
İsrail'in Lübnan'a yönelik operasyonları Hizbullah'ın liderlik kadrosuna, füze ve roket altyapısına, lojistik hatlarına ve sınır bölgelerindeki askeri varlığına ağır zarar verdi. Lübnan hükümetinin örgütün askeri faaliyetlerini sınırlandırmaya yönelik adımları da Hizbullah üzerindeki siyasi baskıyı artırdı.
Irak'ta ise ABD'nin desteğini alan hükümet, İran yanlısı silahlı grupları devlet kontrolüne alma ve silahsızlandırma yönünde baskıyla karşı karşıya. Ancak bu gruplar yalnızca askeri yapılardan ibaret değil. Irak'ın siyasi sisteminde, güvenlik kurumlarında ve ekonomik alanlarında da önemli bir nüfuza sahipler.
Yemen'de Husiler ise İran'ın bölgedeki en önemli askeri ortaklarından biri olmaya devam ediyor. Kızıldeniz'in güney girişindeki Babülmendep Boğazı çevresindeki konumları, Husilere yalnızca Yemen içinde değil, uluslararası deniz ticareti üzerinde de baskı oluşturabilecek bir kapasite sağlıyor.
Soufan Center'ın Eylül 2026 tarihli değerlendirmesinde de İran'ın bölgesel ağının eski gücünde olmadığı, ancak farklı grupların askeri ve siyasi kapasitesini koruduğu belirtiliyor. Kuruluşa göre Hizbullah ağır biçimde zayıflatılmış olsa da silahsızlandırılması oldukça güç. Husiler ise Babülmendep çevresindeki konumları nedeniyle İran'ın bölgesel nüfuz ağında giderek daha önemli bir aktör haline geliyor.
Irak'taki silahlı gruplar hedefte
İran'ın bölgesel müttefikleri üzerindeki baskının önemli merkezlerinden biri Irak.
Irak Başbakanı Ali Zeydi, ABD Başkanı Donald Trump ile temmuz ayında yaptığı görüşmenin ardından İran yanlısı silahlı grupların silahsızlandırılması yönünde taahhütte bulundu. Ancak bu hedefin uygulanması, söz konusu grupların siyasi ve askeri gücü nedeniyle ciddi zorluklarla karşılaşıyor.
Reuters'ın eylül ayında yayınladığı araştırmaya göre, Irak'ta faaliyet gösteren İran yanlısı silahlı gruplar yaklaşık 50 bin savaşçıya sahip. Bu grupların uzun menzilli füzeler ve gelişmiş hava savunma sistemleri dahil geniş bir silah envanteri bulunuyor.
Reuters'a konuşan güvenlik kaynakları, bazı silahlı grupların hükümetin silahsızlanma takvimini reddettiğini ve ABD'nin Irak'taki askeri varlığının sona ermesini şart koştuğunu aktardı.
Bu tablo, Irak hükümetinin İran yanlısı silahlı grupları tamamen kontrol altına almasının kısa vadede kolay olmayacağını gösteriyor. Ancak ABD'nin Bağdat üzerindeki baskısı, Tahran'ın Irak üzerinden oluşturduğu askeri ve siyasi nüfuzun sınırlandırılması yönünde yeni bir sürecin işareti olarak değerlendiriliyor.
Husiler ve Yemen cephesi
Yemen'de Husilerin askeri kapasitesi, İran'ın bölgesel nüfuz ağının en önemli unsurlarından biri olmayı sürdürüyor.
Husilerin Kızıldeniz kıyısındaki ilerleyişi ve Babülmendep Boğazı çevresinde oluşturduğu baskı, yalnızca Suudi Arabistan ve Yemen hükümeti açısından değil, uluslararası deniz ticareti bakımından da önemli sonuçlar doğuruyor.
Reuters'ın eylül ayında yayınladığı haberde, İran Devrim Muhafızları'na bağlı bazı komutanların Husilerin Yemen'in batı kıyısındaki operasyonlarına doğrudan destek verdiği, gruba silah ve askeri danışmanlık sağlandığı yönündeki kaynak ifadelerine yer verildi. İran ise Husilere doğrudan askeri emir verdiği iddialarını reddediyor.
Husilerin geçici başkent Aden'e doğru ilerlemesi ve Suudi Arabistan destekli hükümet güçleriyle çatışmaların yeniden yoğunlaşması, Riyad'ın askeri hazırlıklarını artırmasına neden oldu. Bu durum, ABD'nin bölgedeki müttefikleriyle daha yakın bir güvenlik koordinasyonu oluşturmasını da gündeme getiriyor.
En büyük kazanan İsrail olabilir
İran'ın bölgesel müttefiklerinin askeri ve siyasi kapasitesinin zayıflatılması, bu sürecin en büyük stratejik kazananlarından birinin İsrail olabileceğine işaret ediyor.
Tahran'ın Lübnan, Irak, Yemen ve diğer bölgelerdeki silahlı gruplar üzerinden oluşturduğu nüfuz ağı, doğrudan hiçbir tehdit oluşturmuyor olsa da uzun yıllardır İsrail üzerinde birden fazla cepheden askeri baskı kurmasını sağlayan önemli unsurlardan biri olarak görülüyordu.
Bu ağın zayıflaması, İsrail'in özellikle Lübnan sınırındaki güvenlik risklerini azaltırken, Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz üzerinden oluşturduğu tehdidin ve Irak'taki İran yanlısı grupların saldırı kapasitesinin sınırlandırılması da Tel Aviv'in bölgesel hareket alanını genişletebilir.
Böyle bir gelişme, İsrail'in aynı anda birden fazla cephede askeri kaynak bulundurma ihtiyacını azaltarak ordunun birliklerini yeniden konumlandırmasına ve başka askeri hedeflere yoğunlaşmasına imkan tanıyabilir.
ABD Kongre Araştırma Servisi'nin değerlendirmeleri de İran'ın bölgesel güç projeksiyon kapasitesinin gerilemesinin İsrail açısından önemli stratejik sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.
Bu çerçevede İran'ın müttefiklerinin zayıflatılması, yalnızca Tahran'ın bölgesel nüfuzunu sınırlayan bir süreç değil, aynı zamanda İsrail'in uzun süredir hedeflediği "çok cepheli tehdit" ortamının daraltılması anlamına gelebilir.
Bununla birlikte, söz konusu gelişmelerin İsrail'e sağlayacağı avantaj, bölgesel istikrarın otomatik olarak güçleneceği anlamına gelmiyor.
Silahlı grupların zayıflamasıyla oluşabilecek güç boşlukları, yeni çatışma alanlarını ve güvenlik sorunlarını da beraberinde getirebilir.
ABD, İran'a kara harekatı seçeneğini değerlendiriyor mu?
İran'ın bölgesel müttefiklerinin zayıflatılması, olası bir kara harekâtının öncesinde stratejik avantaj oluşturabilir. Böyle bir senaryoda Tahran'ın Lübnan, Irak ve Yemen üzerinden yeni cepheler açma veya ABD'nin bölgesel üslerini hedef alma kapasitesi sınırlandırılmış olur.
ABD Kongresi'nin araştırma birimi Congressional Research Service tarafından mart ayında yayınlanan İran raporunda, Washington'un önündeki seçenekler arasında askeri operasyonların genişletilmesi ve ABD ya da başka ülkelerin kara kuvvetlerinin İran topraklarına girmesi ihtimali de sayıldı.
Raporda, böyle bir müdahalenin İran'ın bazı bölgelerinin kontrol altına alınmasını veya belirli askeri ve stratejik hedeflerin ele geçirilmesini içerebileceği belirtiliyor. Ancak bu seçeneğin personel, lojistik ve askeri kaynak bakımından yüksek maliyetler doğuracağına dikkat çekiliyor.
Soufan Center'ın ekim ayındaki değerlendirmesinde de Trump yönetiminin İran'a yönelik yeni bir hava harekâtının yanı sıra sınırlı kara operasyonlarını değerlendirebileceği belirtiliyor. Bu operasyonların nükleer tesislerin veya füze depolarının ele geçirilmesi ya da imha edilmesi gibi belirli hedeflere yönelik olabileceği aktarılıyor.
Bununla birlikte, ABD'nin İran'a yönelik geniş çaplı bir kara işgaline hazırlandığını gösteren doğrulanmış bir karar bulunmuyor. İran'ın geniş yüzölçümü, coğrafi yapısı, nüfusu ve askeri kapasitesi, ülkenin işgalini son derece maliyetli ve riskli hale getiriyor.
ABD, kara harekâtında müttefiklerini kullanabilir mi?
ABD'nin olası bir kara operasyonunda bölgesel müttefiklerinden yararlanması, tartışılan senaryolardan biri. Washington, doğrudan büyük bir kara ordusu göndermek yerine yalnızca detaylı ve yoğun bir hava desteği sağlayarak bölgedeki ortaklarının askeri kapasitesini ve coğrafi konumlarını kullanabilir.
Bu kapsamda Körfez ülkeleri, Suriye ve diğer bölgesel ortakların farklı görevler üstlenmesi ihtimali gündeme gelebilir. Bu görevler doğrudan İran topraklarında savaşmakla sınırlı olmayıp lojistik destek, istihbarat paylaşımı, hava savunması, deniz güvenliği, üs ve hava sahası kullanımı gibi alanları da kapsayabilir.
Ancak bölge ülkelerinin İran'a karşı doğrudan kara harekâtına katılmaya istekli olduklarına ilişkin somut bir veri bulunmuyor. İran'ın olası misillemelerinin bu ülkelerin enerji altyapısını, limanlarını ve şehirlerini hedef alabilecek olması, böyle bir kararın siyasi ve askeri maliyetini artırıyor.
Özellikle Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkeleri açısından İran'la doğrudan savaşa girmek, kendi topraklarını uzun süreli bir çatışmanın hedefi haline getirme riski taşıyor.
Bu nedenle olası bir müdahalede bölgesel ülkelerin doğrudan işgal gücü olarak değil, ABD'nin askeri operasyonlarını kolaylaştıran destek unsurları olarak görev yapması daha gerçekçi bir ihtimal olarak öne çıkıyor.
İran'ın müttefiklerini zayıflatmak, işgalin ön hazırlığı mı?
İran'ın bölgesel müttefiklerinin askeri kapasitesindeki gerileme, Tahran'ın dış müdahaleye karşı oluşturduğu caydırıcılığı zayıflatıyor. Ancak bu gelişmelerin doğrudan bir kara işgalinin hazırlığı olduğunu söylemek için yeterli veri bulunmuyor.
ABD'nin İran'a yönelik görünürdeki stratejisinin temel hedefi, Tahran'ın nükleer ve füze kapasitesini sınırlandırmak, bölgesel silahlı gruplara verdiği desteği kesmek ve ülkenin askeri hareket alanını daraltmak olabilir. Daha ileri bir aşamada yönetim değişikliğini hedefleyen bir stratejiye yönelip yönelmeyeceği ise Washington'un siyasi kararlarına ve savaşın seyrine bağlı.
İran'ın bölgesel müttefiklerinin zayıflaması, böyle bir müdahalenin maliyetini azaltabilecek bir gelişme olsa da İran'a yönelik kara harekâtı için tek başına yeterli bir askeri veya siyasi zemin oluşturmuyor.
Önümüzdeki dönemde Irak'taki silahlı grupların durumu, Husilerin Yemen'deki ilerleyişi, Hizbullah'ın yeniden toparlanma kapasitesi ve Körfez ülkelerinin ABD ile savunma işbirliğinin kapsamı, bu stratejik tablonun yönünü belirleyecek başlıca unsurlar olacak.
Kaynak: Mepa News