İsrail'de yayınlanan yeni bir analiz, Türkiye'nin NATO üyeliğinin Kuzey Kıbrıs'taki Türk askeri varlığına yönelik olası bir İsrail saldırısını otomatik olarak NATO'nun 5. maddesi kapsamına sokmayabileceğini savundu.
Analizde, NATO Antlaşması'nın Türkiye topraklarını koruduğu, ancak Türk askerlerinin Suriye veya Kuzey Kıbrıs gibi Türkiye dışındaki bölgelerde bulunmasının aynı hukuki korumayı sağlamadığı öne sürüldü.
İsrail merkezli Israel Hayom gazetesinde 20 Ağustos'ta yayınlanan analizde, İsrail'in Türkiye'nin NATO üyeliği nedeniyle ortaya çıkabilecek sonuçları ve NATO'nun 5. maddesinin nerelerde uygulanabileceğini değerlendirdiği ileri sürüldü.
Strateji danışmanı Shay Gal tarafından kaleme alınan yazıda, Türkiye'nin NATO üyesi olmasının Türk askerlerinin Türkiye dışındaki tüm konuşlanmalarına otomatik bir güvence sağlamadığı savunuldu.
Gal, İsrail'in 18 Ağustos'ta Suriye'deki Ebu Zuhur Hava Üssü'ne düzenlediği saldırıyı da bu çerçevede ele aldı. Yazara göre İsrail, Türk askerleri, savaş uçakları, radar ve hava savunma sistemleri bölgeye yerleşmeden önce üs altyapısını hedef alarak daha büyük bir çatışma riskinden kaçınmaya çalıştı. Türk askerlerinin konuşlanması halinde ise İsrail açısından Türk askerlerinin hayatını kaybetmesi, Ankara'nın karşılık vermesi ve ABD'nin müdahil olması gibi risklerin ortaya çıkacağı belirtildi.
"Türk askeri NATO topraklarını beraberinde götürmüyor"
Analizin dikkat çeken bölümü ise doğrudan NATO'nun 5. maddesine ilişkin değerlendirme oldu.
Gal, İsrail'in NATO'nun 5. maddesinin nasıl işlediğini ve nerelerde geçerli olduğunu incelediğini ileri sürerek, antlaşmanın Türkiye topraklarını koruduğunu, ancak Türk askerlerinin Türkiye'nin toprak bütünlüğünü Suriye veya Kuzey Kıbrıs'a beraberlerinde "götürmediğini" savundu.
Yazıda, Türk kuvvetlerinin Suriye veya Kuzey Kıbrıs'taki varlığının Türkiye topraklarındaki bir saldırıyla aynı hukuki kategoride değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışılırken, Türk savaş gemileri ve uçaklarının Akdeniz'deki konumunun ise NATO Antlaşması açısından farklı bir değerlendirmeye tabi olabileceği belirtildi.
Bu yaklaşım, İsrail'in olası bir saldırı halinde NATO'nun Türkiye adına otomatik olarak savaşa gireceği varsayımını sorguluyor.
Ancak söz konusu değerlendirme, İsrail hükümetinin resmi bir hukuk görüşü veya açıklanmış askeri operasyon planı değil. Analiz, yazarın İsrail'in stratejik hesaplamalarına ilişkin değerlendirmelerine dayanıyor.
NATO Antlaşması ne diyor?
NATO'nun resmi metni incelendiğinde, tartışmanın özellikle Antlaşma'nın 5. ve 6. maddeleri etrafında şekillendiği görülüyor.
5. Madde, Avrupa veya Kuzey Amerika'da bir müttefike yönelik silahlı saldırının tüm müttefiklere yönelik saldırı olarak kabul edilmesini ve diğer üyelerin saldırıya uğrayan ülkeye yardım etmesini öngörüyor. Ancak bu yardımın biçimi otomatik olarak savaş ilanı anlamına gelmiyor; her üye, gerekli gördüğü eylemi kendisi belirliyor.
Daha kritik düzenleme ise 6. maddede bulunuyor. Madde, 5. maddenin uygulanması bakımından Türkiye topraklarına yönelik saldırıların yanı sıra, müttefik kuvvetlerine yönelik saldırıları da belirli coğrafi alanlar içerisinde kapsıyor. Antlaşmanın resmi metninde, tarafların kuvvetleri, gemileri ve uçaklarına yönelik saldırıların Avrupa'nın belirli bölgelerinde veya Akdeniz'de gerçekleşmesi halinde de 5. madde bakımından silahlı saldırı sayılabileceği belirtiliyor.
Bu nedenle İsrail'in değerlendirmesinde asıl hukuki ayrım, yalnızca "Kıbrıs Türkiye toprağı değil" noktasında değil, hedef alınan Türk askeri unsurunun nerede bulunduğu ve saldırının niteliğinin NATO Antlaşması'nın 6. maddesindeki tanıma girip girmediği noktasında ortaya çıkıyor.
Kıbrıs'taki Türk askerleri açısından durum neden farklı?
Kuzey Kıbrıs'ın statüsü, NATO açısından son derece karmaşık bir alan oluşturuyor.
Kıbrıs Rum Yönetimi NATO üyesi değil. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise Türkiye dışında hiçbir devlet tarafından tanınmıyor. Buna karşılık Türkiye, NATO'nun 1952'den bu yana üyesi ve NATO'nun kendi ifadeleriyle 5. madde Türkiye açısından önemli bir kolektif savunma güvencesi oluşturuyor.
Dolayısıyla İsrail'in ileri sürdüğü yaklaşımın temelinde şu soru bulunuyor:
Türkiye'nin egemen toprağı olmayan bir bölgede bulunan Türk askerlerine yönelik saldırı, Türkiye'ye yönelik bir saldırı olarak mı kabul edilir, yoksa Türkiye'nin kendi sınırları dışındaki askeri operasyonu olarak mı değerlendirilir?
Israel Hayom'daki analiz, ikinci ihtimalin İsrail açısından daha elverişli olduğunu savunuyor.
Ancak NATO Antlaşması'nın 6. maddesi, yalnızca üye ülkelerin topraklarını değil, belirli koşullarda müttefiklerin kuvvetlerini, gemilerini ve uçaklarını da koruma kapsamına alıyor. Bu nedenle "Kıbrıs Türkiye toprağı değil, dolayısıyla NATO koruması kesinlikle yok" şeklinde kesin bir hüküm çıkarmak mümkün değil.
NATO'nun 5. maddesi otomatik olarak işletilmiyor
Bir başka önemli nokta ise NATO'nun 5. maddesinin otomatik bir savaş mekanizması olmaması.
Antlaşmaya göre bir saldırının 5. madde kapsamında değerlendirilmesi halinde dahi her müttefik, saldırıya uğrayan ülkeye yardım için "gerekli gördüğü" eylemi kendisi belirliyor. Dolayısıyla 5. maddenin uygulanması, NATO'nun bütün üyelerinin İsrail'e karşı otomatik olarak askeri harekata girişeceği anlamına gelmiyor.
Nitekim Mart 2026'da İran'dan Türkiye'ye doğru gelen bir balistik füzenin NATO sistemleri tarafından önlenmesinin ardından NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, ittifakın 5. maddeyi işletme niyetinde olmadığını açıklamıştı. NATO buna rağmen Türkiye'nin savunma pozisyonunu güçlendirmişti.
Bu örnek, NATO'nun bir saldırı durumunda bile siyasi değerlendirme yaptığını ve 5. maddenin uygulanmasının otomatik olmadığını gösteriyor.
"Poseidon's Wrath" yeniden gündemde
İsrail'in Kuzey Kıbrıs'taki Türk askeri varlığına yönelik olası operasyon tartışması da yeni değil.
Israel Hayom'da 2025 yılında yayınlanan başka bir analizde, Kuzey Kıbrıs'ın İsrail açısından giderek daha önemli bir güvenlik problemi haline geldiği savunulmuş ve Türkiye'nin adadaki askeri kapasitesine yönelik olası bir operasyon için "Poseidon's Wrath" (Poseidon'un Gazabı) adı kullanılmıştı. Aynı analizde NATO'nun karar alma yapısı ve Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs'taki statüsü nedeniyle 5. maddenin burada Türkiye açısından kullanılmasının son derece tartışmalı olacağı ileri sürülmüştü.
20 Ağustos'taki yeni analizde ise bu senaryo yeniden gündeme getirildi. Yazara göre Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs'taki askeri varlığı İsrail'in güvenlik hesaplamasında artık yalnızca Kıbrıs sorununun bir parçası değil, İsrail'e yönelik ileri bir askeri kapasite olarak değerlendiriliyor. Yazıda, Türkiye'nin mart ayında Kuzey Kıbrıs'a altı F-16 savaş uçağı ve hava savunma sistemleri konuşlandırdığı da hatırlatıldı.
Analizin sonunda "Poseidon's Wrath" adı verilen senaryonun, Kuzey Kıbrıs'taki Türk askeri kapasitesinin İsrail, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi veya Yunanistan'a karşı kullanılmasını önlemeye yönelik bir "acil durum" olarak değerlendirilebileceği öne sürüldü.
İsrail gerçekten böyle bir saldırı düzenleyebilir mi?
Açık kaynaklarda şu aşamada İsrail hükümetinin Kuzey Kıbrıs'taki Türk askerlerine yönelik saldırı kararı aldığına veya böyle bir operasyon için hazırlık yaptığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Bununla birlikte İsrail'deki stratejik tartışmanın giderek farklı bir noktaya taşındığı görülüyor.
İsrail'in 18 Ağustos'ta Ebu Zuhur Hava Üssü'nü vurması ve bu saldırının Türkiye'nin bölgedeki olası askeri konuşlanmasıyla ilişkilendirilmesi, Ankara ile Tel Aviv arasındaki askeri gerilimde yeni bir eşik oluşturdu. Reuters'ın aktardığına göre İsrail, Türkiye'nin Suriye'deki olası askeri konuşlanmasını güvenlik tehdidi olarak gördüğünü açıkça ortaya koyarken, Ankara böyle bir konuşlanma planının bulunmadığını belirtti.
20 Ağustos'taki Israel Hayom analizi ise bu yaklaşımı daha da ileri taşıyarak, Türkiye'nin başka ülkelerdeki askeri varlıklarının İsrail tarafından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Yazıda, Türk askerlerinin Türkiye dışında bulunmasının Ankara'ya otomatik NATO dokunulmazlığı sağlamadığı ileri sürüldü.
Bu nedenle mevcut tablo, "İsrail KKTC'ye saldırmaya hazırlanıyor" şeklinde yorumlanabilecek kadar kesin değil. Ancak İsrail'deki stratejik çevrelerde, olası bir İsrail-Türkiye çatışması halinde Kuzey Kıbrıs'taki Türk askeri varlığının hedef alınabileceği ve böyle bir saldırının NATO'nun 5. maddesini otomatik olarak tetikleyip tetiklemeyeceğinin şimdiden tartışıldığı görülüyor.
Asıl kritik nokta ise NATO Antlaşması'nın 6. maddesi.
Çünkü bu madde, bir yandan Türkiye topraklarını açıkça korurken, diğer yandan müttefiklerin kuvvetleri, gemileri ve uçaklarına yönelik saldırıları da belirli koşullarda 5. madde kapsamındaki silahlı saldırı tanımına dahil ediyor.
Dolayısıyla İsrail'in olası bir saldırı öncesinde NATO'nun nasıl tepki vereceğini hesaplaması mümkün olsa da, "KKTC Türkiye toprağı değildir, dolayısıyla buradaki Türk askerlerine saldırı NATO'nun 5. maddesi kapsamına kesinlikle girmez" şeklinde hukuken kesin bir sonuç çıkarmak mümkün görünmüyor.
Üstelik 5. maddenin işletilip işletilmeyeceği kadar, işletilmesi halinde NATO üyelerinin hangi ölçüde ve ne şekilde karşılık vereceği de siyasi bir karar olacak.
Bu nedenle Kuzey Kıbrıs'taki Türk askeri varlığına yönelik olası bir İsrail saldırısı, yalnızca İsrail-Türkiye ilişkileri açısından değil, NATO'nun kolektif savunma mekanizmasının sınırlarının test edileceği son derece ciddi bir kriz anlamına gelebilir.
Kaynak: Mepa News