Yeni bir rapora göre İsrail yanlısı lobi, Vikipedi'daki içerik düzenleme süreçlerini İsrail lehine etkilemek amacıyla yıllardır faaliyet yürütüyor. Bu girişimlerin daha geniş kapsamlı hedefi ise yapay zeka araçlarının kullanıcılara sunduğu bilgileri şekillendirmek.
Filistinlilerin haklarını savunan ve teknoloji alanında faaliyet gösteren kar amacı gütmeyen Tech for Palestine kuruluşu, İsrail yanlısı lobinin ve ABD hükümetindeki müttefiklerinin Vikipedi üzerinde "platforma yönelik sürekli ve çok cepheli dış baskı içeren bir kampanya" yürüttüğünü belirtiyor.
Kuruluş, Vikipedi içeriklerini İsrail lehine değiştirmeyi amaçladığı düşünülen ve kamuoyunca bilinen 17 İsrail bağlantılı girişim tespit etti. Bunlardan dokuzunun halen aktif olduğu belirtiliyor.
Raporda, İftirayla Mücadele Birliği (ADL) ile Amerikan İsrail Halkla İlişkiler Komitesi (AIPAC) tarafından mali olarak desteklenen Kongre üyeleri, Wikimedia Vakfı üzerinde nüfuz kazanmak amacıyla asılsız iddiaları araç olarak kullanmakla suçlanıyor.
Habere göre İsrail, uluslararası kamuoyundaki imajını korumak için uzun süredir propaganda faaliyetlerine başvuruyor. Bu yaklaşım, Gazze'deki soykırım ve Filistinlilere yönelik muameleleri nedeniyle giderek daha fazla incelemeye tabi tutuluyor.
Tech for Palestine'in kurucusu ve CEO'su Paul Biggar, The New Arab'a yaptığı açıklamada şunları söyledi:
"İsrail'in yöntemlerini bilen herkes, İsrail'in kurumlar üzerinde nüfuz kazanmak için kendisinin Hasbara, yani propaganda olarak adlandırdığı etki faaliyetlerine büyük önem verdiğini bilir. İsrail propagandası açısından en önemli kurumlardan biri de Vikipedi'dir."
ADL, Mart 2025'te yayımladığı bir raporda Vikipedi'de İsrail ve Yahudi karşıtı önyargılar bulunduğunu ileri sürmüştü.
Tech for Palestine ise söz konusu raporun bulgularına itiraz ederek iddiaların hiçbirinin ayrıntılı inceleme karşısında geçerliliğini korumadığını savunuyor.
Kuruluşun karşı raporunda metodolojik hatalara, kanıtların seçici biçimde kullanılmasına, yanlış çevirilere ve bilgilerin çarpıtılmasına dikkat çekiliyor.
Biggar, konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı:
"ADL'nin bu raporda ortaya attığı bütün iddiaları tek tek inceledik ve kelimenin tam anlamıyla hepsinin yanlış olduğunu tespit ettik. Onlarca iddia ortaya attılar ve bunların tamamı manipülasyondan, çarpıtmadan ve yalandan ibaretti. Çoğu zaman kanıtları, görünüşe göre kasıtlı olarak, gizlediler. Bazı iddialar ise düpedüz saçmaydı."
Tech for Palestine'e göre buna rağmen dört ABD devlet kurumu, Wikimedia Vakfı hakkında soruşturma başlatırken ADL raporuna atıfta bulundu.
Kuruluş, söz konusu müdahaleleri bir "nüfuz saldırısı" olarak nitelendiriyor.
Raporda ayrıca sürece dahil olan siyasetçilerin AIPAC bağlantılı kaynaklardan aldıkları mali desteklere dikkat çekiliyor. Bunlar arasında her biri 10 milyon dolardan fazla destek alan üç siyasetçi de bulunuyor.
Tech for Palestine, AIPAC tarafından desteklenen kişilerin arkasında bulunduğu İsrail yanlısı kampanyaların Amerikan üniversitelerine yönelik baskıları da kapsadığını savunuyor.
Kuruluşa göre 2024 yılında üniversitelerde düzenlenen protestoların ardından antisemitizm suçlamaları, İsrail ve Filistin konusundaki akademik çalışmaları sınırlandırmak ve Filistin yanlısı faaliyetleri kısıtlamak amacıyla kullanıldı.
Raporda, Orta Doğu araştırmaları bölümlerindeki personel sayısının azaltılmasına, Uluslararası Holokost Anma İttifakının (IHRA) antisemitizm tanımının benimsetilmesine ve Filistin yanlısı akademisyenlerle öğrencilerin antisemitizm suçlamalarıyla hedef alınmasına yönelik girişimlere dikkat çekiliyor.
Tech for Palestine, bu önlemlerin Vikipedi'nin içeriklerine kaynak oluşturabilecek akademik araştırmaların üretilmesini sınırlandırmayı amaçladığını ileri sürüyor. Biggar, Vikipedi'deki Siyonizm ve Gazze soykırımı maddelerini, içerikleri etkilemeye yönelik girişimlerin özellikle hedef aldığı alanlar arasında gösterdi. Biggar'a göre Gazze soykırımı maddesindeki ifade değişikliği, akademik dünyadaki görüşlerin değişimini yansıtıyor.
Rapora göre Vikipedi'yi etkilemeye yönelik girişimlerin sonuçları çevrim içi ansiklopedinin ötesine uzanıyor. Bu girişimler, yapay zeka platformlarının eğitim sırasında öğrendiği bilgileri ve kullanıcıların sorularını yanıtlarken başvurduğu kaynakları da etkileyebilir.
Biggar, bu etkinin iki farklı yoldan ortaya çıkabileceğini anlattı. İlk olarak yapay zeka modelleri, Vikipedi dahil çok büyük miktarda metin üzerinden eğitiliyor. Bu süreçte yalnızca dil kalıplarını değil, çeşitli bilgileri ve olaylara ilişkin yaklaşımları da öğreniyor. İkinci olarak bazı yapay zeka platformları, kullanıcıların sorularını yanıtlarken Vikipedi'ye başvuruyor.
Raporda, ADL'nin yapay zeka platformlarına yönelik önerileri de eleştiriliyor.
Biggar'a göre ADL, yapay zeka şirketlerine tartışmalı konularda Vikipedi'ye güvenmeyi bırakmalarını ve bunun yerine çoğunlukla İsrail yanlısı bir yayın çizgisini koruyan editörlere ve Amerikan medya kuruluşlarına başvurmalarını öneriyor.
Biggar, yapay zeka şirketlerinin hem modellerini eğitmek için kullandıkları materyaller hem de sistem istemleri aracılığıyla verilen yanıtları etkileyebileceğini savundu.
Sistem istemleri, kullanıcıların sorularıyla birlikte yapay zeka modellerine iletilen ve yanıtların nasıl oluşturulacağını belirleyen talimatlardan oluşuyor.
Rapora göre yapay zeka platformlarının hangi kaynakları güvenilir kabul edeceği konusunda baskı uygulanması, İsrail ve Filistin hakkındaki yanıtların şekillendirilmesinin bir başka yolunu oluşturuyor.
Kaynak: Mepa News, New Arab