Mali'nin kuzeyindeki Tuareg Azavad Kurtuluş Cephesi (FLA) ile El Kaide bağlantılı Cemaat Nusret el İslam ve'l Müslimin (CNİM) arasındaki işbirliği, ülkenin çatışma dinamiklerini yeniden şekillendiriyor. İki grup, son aylarda ülkenin kuzeyinden başkent Bamako'ya uzanan geniş bir alanda Mali ordusu ve Rusya destekli Afrika Kolordusu (eski Wagner) güçlerine karşı eş zamanlı saldırılar düzenlerken, taraflar arasındaki ittifakın ideolojik değil, ortak düşmana karşı taktik bir işbirliği olduğu ifade ediliyor.
İki grubun koordinasyonu özellikle 25 Nisan'da belirgin hale geldi. FLA ve CNİM, ülkenin kuzeydoğusundaki çöl kenti Kidal'a saldırarak Mali askerleri ile Rusya'nın Afrika Kolordusu yapılanmasına bağlı savaşçıların geri çekilmesine neden oldu.
Aynı gün gruplar, başkent Bamako ile başkentin yakınındaki Kati, kuzeydoğudaki Gao ve ülkenin orta kesimindeki Mopti ile Sévaré'ye yönelik saldırılar gerçekleştirdi. Kati'ye düzenlenen saldırıda Mali Savunma ve Gaziler Bakanı General Sadio Camara öldü.
"Mali ordusunu aynı anda birçok bölgeyle ilgilenmeye zorluyorlar"
5 Temmuz'da ise FLA ve CNİM, kuzeydoğudaki Aguelhoc ve Anefis kentleri, Gao'daki bir askeri kamp, Bamako yakınlarındaki Kenioroba'da bulunan bir cezaevi ve Sévaré'yi hedef aldı.
Afrika güvenliği ve terörle mücadele operasyonları uzmanı Marie Dubois, saldırı düzenlenen bölgelerin tesadüfi olmadığını belirterek bunları, "Mali ordusunu aynı anda her yere bakmaya zorlamak için seçilmiş baskı noktaları" olarak nitelendirdi.
Dubois, askeri haber sitesi HiWars için kaleme aldığı değerlendirmede, Gao'nun doğu Sahel'i ve Ansongo ile Ménaka'ya uzanan güzergahları kontrol ettiğini belirtti. Mopti yakınındaki Sévaré'nin ülkenin merkezindeki önemli hava ve lojistik merkezlerinden biri olduğunu ifade eden Dubois, Aguelhoc ve Anefis'in ise Tuareg meselesinin halen önemli bir siyasi ve askeri boyut taşıdığı Kidal merkezli alanın parçası olduğuna dikkati çekti.
Dubois, Bamako'ya yakın konumdaki Kenioroba'nın ise başkentin çevresindeki kırsal bir bölge olarak değerlendirilemeyecek kadar stratejik olduğunu vurguladı.
Gao'daki konvoya pusu
Temmuz ayının ortalarında FLA ve CNİM, Gao bölgesinde ilerleyen bir konvoya düzenledikleri saldırıda çok sayıda Mali ordusu askeri ile Afrika Kolordusu mensubunu öldürdüklerini veya esir aldıklarını açıkladı.
Mali ordusu ise ertesi gün bölgede "düşman mevzilerine hassas saldırılar" düzenlediğini duyurdu.
Ordunun açıklamasında, "üç terör mevzisinin" hedef alındığı ve çok sayıda savaşçının etkisiz hale getirildiği, operasyonların konvoyun pusudan kurtularak güzergahına devam etmesini sağladığı belirtildi.
Associated Press'e konuşan Batı Afrika uzmanı Héni Nsaibia, FLA ve CNİM'in birbirleriyle işbirliğinden fayda sağladığını belirterek iki grubun birbirleri için birer "kuvvet çarpanı" işlevi gördüğünü söyledi.
Nsaibia'ya göre her iki grubun ortak hedefi, "ortak düşmanı yenmek". Bu düşman ise Mali Silahlı Kuvvetleri ve Afrika Kolordusu olarak görülüyor.
Saldırılardaki artış dikkat çekiyor
Silahlı Çatışma Yeri ve Olay Verileri Projesi'ne (ACLED) göre, bu yılın ilk yedi ayında silahlı grup saldırılarda ölenlerin sayısı yüzde 35 artarak 3 bin 435'e yükseldi.
Artış, FLA-CNİM ittifakının Mali'de güvenlik dengelerinin daha da kırılgan hale geldiği bir dönemde ortaya çıktığını gösteriyor.
FLA sözcüsü Mohamed Elmaouloud Ramadane, Associated Press'e yaptığı açıklamada iki tarafın, kuzey Mali'deki toplulukların bağımsızlığını elde etmesinin ardından İslam şeriatının uygulanacağı konusunda anlaştığını söyledi.
Ramadane, FLA ile CNİM arasındaki ilişkiyi ise askeri operasyonlara odaklanan "taktik bir koordinasyon biçimi" olarak tanımladı.
"İdeolojik farklılıkları bir kenara bıraktık"
Her iki gruptan üst düzey yetkililer de Al Jazeera'ya yaptıkları açıklamalarda, ortak düşmanla mücadele edebilmek için aralarındaki ideolojik farklılıkları bir kenara bıraktıklarını söyledi.
FLA'nın üst düzey isimlerinden Albay Mohamed Issa, örgütün bağımsız bir Azavad kurulması hedefinden vazgeçmediğini belirtti. Issa, geçmişte yapılan barış anlaşmalarının Bamako yönetiminin anlaşmalara uymaması nedeniyle defalarca başarısız olduğunu savundu.
Issa ayrıca FLA ile birlikte hareket eden CNİM savaşçılarının örgütün bölgesel ağının diğer unsurlarından değil, Azavad bölgesinden olduklarını ve kendi topluluklarını savunduklarını öne sürdü.
CNİM'in üst düzey saha komutanlarından Suleiman da FLA ile işbirliği kararının arkasında, her iki taraftaki savaşçıların büyük bölümünün "aynı halktan" gelmesi ve aynı çatışmanın içerisinde yer almasının bulunduğunu söyledi.
Suleiman, tarafların hedeflerinin de "nispeten ortak" olduğunu ifade etti. Güvenlik gerekçesiyle yalnızca ilk adını kullanan CNİM komutanı, iki taraf arasındaki işbirliğini bu ortak zeminin mümkün kıldığını belirtti.
"FLA ve CNİM'in hedefleri aynı değil"
Bununla birlikte uzmanlar, iki yapı arasındaki askeri koordinasyonun siyasi bir birleşme anlamına gelmediği uyarısında bulunuyor.
Marie Dubois, "Operasyonel koordinasyon ile siyasi birleşme birbirine karıştırılmamalı" değerlendirmesinde bulundu.
Dubois'a göre FLA, Bamako ile Azavad konusunda bir güç dengesi oluşturmayı ve bölgenin bağımsızlığını hedeflerken, CNİM İslami bir düzen kurmayı ve Mali devletini uzun vadede zayıflatmayı amaçlıyor.
Bu nedenle iki grubun planlarının özünde birbirinden farklı olduğunu belirten Dubois, tarafların bugün ortak hareket etmesinin yarın yeniden karşı karşıya gelmeyecekleri anlamına gelmediğini ifade etti.
2012'deki ittifak yeniden kuruldu
FLA ve CNİM'in yöneticileri, 2012 yılında da Mali devletine karşı birlikte hareket etmişti. Ancak kuzey Mali'nin ele geçirilmesinin ardından taraflar, siyasi ve dini hedeflerindeki farklılıklar nedeniyle birbirlerine karşı savaşmaya başladı.
The Soufan Center kıdemli araştırmacılarından Wassim Nasr, iki taraf arasında yeni bir ittifak oluşturulmasına yönelik görüşmelerin 2025'in başlarında başladığını belirtti.
Nasr'a göre görüşmelerde FLA içerisinde etkili bir isim olan Al-Ghabass Ag Intalla ile CNİM'in Tuareg lideri Iyad Ag Ghali önemli rol oynadı.
Nasr, Uluslararası Terörle Mücadele Merkezi (ICCT) için kaleme aldığı değerlendirmede, bu kişisel ve aşiret bağlarının daha önce rakip olan tarafların yeniden müzakere yürütmesine ve stratejik bir ortaklık kurmasına imkan sağladığını ifade etti.
Şeriat konusunda uzlaşma
Nasr, yeni ittifakın yalnızca askeri boyutuna değil, ideolojik yönüne de dikkat çekti.
FLA'nın CNİM ile ortak kontrol ettiği bölgelerde şeriat anlayışını kabul ettiğini belirten Nasr, bu tavizin CNİM'in resmi bir ittifaka dahil olması açısından kritik olduğunu savundu.
FLA ile CNİM arasındaki işbirliği, bir yandan Mali ordusu ve Afrika Kolordusu güçlerine karşı ortak askeri baskıyı artırırken, diğer yandan Azavad'ın bağımsızlığı ile CNİM'in İslami düzen hedefi arasındaki farklılıkları şimdilik erteleyen pragmatik bir ortaklık görünümü kazanıyor.
Kaynak: Mepa News, ADF