Sam Hamad | New Arab | Tercüme: Mepa News
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, hükümetinin yerine yeni bir hükümet kurulmasını engellemek için İran'a karşı yeni bir askeri harekat başlatabileceği yönündeki suçlamalarla karşı karşıya. Bu suçlamalar, Netanyahu'nun İsrail ordusunun komuta kademesiyle ve ABD Başkanı Donald Trump'la görüş ayrılıkları yaşadığına ilişkin haberlerin gündeme geldiği bir dönemde dile getiriliyor.
Netanyahu'nun geçen ayki seçimlerde parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmesinin ardından bu kaygılar arttı. Muhalefet lideri Gadi Eisenkot, çarşamba günü gereksiz bir askeri harekatın İsrail demokrasisi açısından "yıkıcı sonuçları" olabileceği uyarısında bulundu.
İsrail kamu yayıncısı KAN, ülkenin güvenlik kabinesinin ekim başından bu yana toplanmamış olmasına rağmen orduya İran'a olası bir saldırı için hazırlıklarını artırma talimatı verdiğini bildirdi.
İsrail medyası ayrıca Netanyahu ile Trump'ın İran konusunda alışılmadık derecede hararetli bir telefon görüşmesi yaptığını bildirdi. Bir kaynak görüşmeyi "cehennemi andıran bir bağrışma" diye nitelendirirken Netanyahu'nun ofisi bu anlatımı yalanladı.
Peki İsrail'in İran'a yeniden saldırması ne kadar gerçekçi? Netanyahu, geçici hükümetin başbakanı olarak hangi yetkileri elinde tutuyor ve askeri harekat emri vermesini kim engelleyebilir?
Netanyahu yeni bir savaş başlatabilir mi?
Açık Üniversite Sivil-Asker İlişkileri Araştırma Enstitüsü Başkanı Prof. Yagil Levy, The New Arab'a, "Bu gerçekçi bir senaryo. Eisenkot'un Netanyahu'ya böylesine sert bir uyarıda bulunması tesadüf değil." dedi.
Levy'ye göre Netanyahu'nun hesabı askeri olmaktan çok siyasi:
"Netanyahu savaşın kendisinden kayda değer bir kazanım elde etmeyi beklemiyor. Amacı, geniş tabanlı bir hükümete ihtiyaç duyulduğu düşüncesini güçlendirmek, kendisini bir kez daha tehditlerle başa çıkabilecek tek lider olarak göstermek ve savaşa girme kararını kınamaları halinde Arap partilerini köşeye sıkıştırmak."
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un hükümeti kurmakla görevlendirdiği Eisenkot, görevden ayrılacak hükümetin artık Knesset'in güvenine sahip olmadığını savunarak Netanyahu'yu acil bir güvenlik gereği olmadan askeri operasyonlara girişmemesi konusunda uyardı.
Netanyahu suçlamaları reddetti. Güvenlik kararlarının yalnızca askeri değerlendirmelere dayandığında ısrar etti ve Eisenkot'u ulusal güvenliği siyasete alet etmekle suçladı.
İsrail Temel Yasası'nın 40. maddesi uyarınca, savaş başlatmak veya savaşa yol açması neredeyse kesin olan geniş çaplı bir askeri operasyon düzenlemek için hükümetin ya da güvenlik kabinesinin onayı gerekiyor.
Burada belirleyici nokta, yasanın kalıcı ve geçici hükümetler arasında ayrım yapmaması. Bu nedenle Netanyahu, parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmesine rağmen geniş askeri yetkileri elinde tutuyor.
Ancak geçici hükümetlerin, acil bir zorunluluk yokken geniş kapsamlı sonuçlar doğuracak kararlar alırken ölçülü davranması bekleniyor.
İsrail Yüksek Mahkemesi geçmişte savaşla ilgili kararlara müdahale etmekte isteksiz davrandı. Bu da siyasi ve kurumsal denetimi özellikle önemli kılıyor.
İsrail ordusu Netanyahu'yu durdurabilir mi?
İsrail medyası, Netanyahu ile Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir arasında İran'a yönelik olası saldırılar konusunda görüş ayrılıkları bulunduğunu bildirdi. Haberlere göre Zamir, yeni ve büyük çaplı bir çatışmayı tetikleyebilecek operasyonlara karşı çıkıyor.
Levy'ye göre ordunun karşı çıkması, açıkça emre itaatsizlik etmesine gerek kalmadan Netanyahu'yu engelleyebilir:
"Zamir, Gazze'deki savaşın son aşamalarında, hükümetin kararlarına açıkça karşı gelmeden de hükümete karşı durabileceğini gösterdi. Gazze'nin bazı kesimlerini yeniden işgal etme sürecinde çok yavaş hareket ederek yaptığı gibi, işi ağırdan alması yeterliydi."
Levy'ye göre Zamir askeri hazırlıkları geciktirebilir, itirazını kamuoyuna açıklayabilir, hükümetten açık yetki isteyebilir veya Başsavcı Gali Baharav-Miara'nın müdahale etmesini talep edebilir.
Başsavcı, özellikle acil bir askeri zorunluluk yokken Netanyahu'nun harekatı başlatmaya hukuken yetkili olmadığına karar verirse Levy'ye göre ordu, başbakanın değil, başsavcının talimatlarına uyabilir.
Ancak ordunun karşı çıkması tek başına bir harekatı hukuka aykırı hale getirmez.
Parlamento denetimi de olası bir engel, ancak ne kadar etkili olacağı tartışmalı.
Levy, Likud'un Knesset Dışişleri ve Savunma Komisyonunun kurulmasını geciktirmeye çalıştığını belirtti. Bunun, komisyonun askeri planları incelemesini ve Zamir'e itirazını dile getirebileceği bir zemin sağlamasını engelleyebileceğini söyledi.
Perşembe günü çıkan haberlere göre Likud, Avigdor Lieberman'ın komisyon başkanlığına resmi olarak atanmasını pazartesiye erteledi. Böylece komisyon tam denetim yetkilerine kavuşamadı.
Eisenkot da güncel istihbarat bilgilerinin kendisiyle paylaşılmadığını belirterek başsavcıya başvurdu. Ardından güvenlik brifingleri almak üzere perşembe günü Netanyahu ile bir görüşme yapmayı sağladı.
Trump yeni bir savaşı önleyebilir mi?
Netanyahu ile Trump arasındaki görüş ayrılıklarının İran'la çatışmanın geleceği konusunda derinleştiğine ilişkin haberler gelirken, ABD'nin karşı çıkması özellikle belirleyici olabilir.
Ynet'in haberine göre iki liderin hafta sonundaki telefon görüşmesi, Netanyahu'nun askeri harekatın yeniden başlatılması için bastırması ve Trump'ın diplomatik müzakerelerin sürmesinden yana olması üzerine sert bir tartışmaya dönüştü.
Netanyahu'nun ofisi, görüşmede bağrışma yaşandığına ilişkin haberleri "yalan haber, tamamen saçmalık" diye nitelendirerek reddetti.
Trump daha sonra yeni askeri operasyonların gerekli görünmediğini söyledi. Yönetimi ise Tahran'la müzakere çabalarını sürdürdü.
Ancak Washington, İran'a karşı yeniden askeri harekat başlatma ihtimalini dışlamış değil. Müzakereler çökerse veya yönetim Tahran'ın yakın bir tehdit oluşturduğu sonucuna varırsa Trump hala yeni saldırılar düzenlenmesi emrini verebilir.
Financial Times da Netanyahu'nun savaşın yeniden başlatılması için Trump'la defalarca temasa geçtiğini ve bunun yeni bir çatışmaya karşı çıkan Körfez hükümetlerini kaygılandırdığını bildirdi.
Levy, ABD baskısının Netanyahu'yu frenleyebilecek en önemli etken olduğunu düşünüyor ve "Kamuoyu baskısı, ama her şeyden önce Amerikan baskısı, onu etkileyebilir ve dizginleyebilir." ifadelerini kullanıyor.
Levy, özellikle İsrail'in İran'la müzakereleri baltalayan taraf olarak gösterilmesi halinde, Washington'ın itirazını kamuoyu önünde daha güçlü biçimde dile getirmesinin, İsrail içinde askeri harekata karşı bir koalisyon kurulmasına yardımcı olabileceğini ekledi.
Ancak Levy, Netanyahu'nun İsrail ordusunun komuta kademesinden gelen itirazı kendi lehine kullanabileceği uyarısında da bulundu. Netanyahu, bu itirazı seçimle göreve gelmemiş bir kadronun ülkenin siyasi yönetimine engel olduğunun kanıtı olarak sunabilir.
Yeni bir savaş, Eisenkot'a verilen hükümeti kurma görevini kendiliğinden askıya almaz. Ancak Levy'nin değerlendirmesine göre Netanyahu, ülkede doğacak olağanüstü koşulları bir ulusal birlik hükümetini savunmak, alternatif bir koalisyona katılan Filistinli partilerin meşruiyetini sorgulamak ve geçiş sürecinde kendi konumunu güçlendirmek için kullanabilir.
Böyle bir stratejinin başarıya ulaşıp ulaşmayacağı, yalnızca Netanyahu'nun hukuki yetkisine değil, İsrail ordusunun komuta kademesinin, ülkenin siyasi kurumlarının ve Washington'ın vereceği karşılığa da bağlı.