Suriye hükümeti ile Lübnan'daki Hizbullah arasında, iki taraf arasındaki gerilimi azaltmak amacıyla Türkiye'de doğrudan görüşme gerçekleştirildiği bildirildi.
Reuters'ın altı kaynağa dayandırdığı haberine göre, Suriye hükümeti temsilcileri ile İran destekli Hizbullah mensupları Eylül ayında Türkiye'de gizli bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşme, Beşar Esed'in Aralık 2024'te devrilmesinden bu yana iki taraf arasında bilinen ilk yüz yüze temas oldu.
Görüşmeye Hizbullah temsilcilerinin yanı sıra Suriye istihbarat ve Dışişleri Bakanlığı yetkililerinin katıldığı, toplantının Türkiye'nin güvenlik ve istihbarat kurumlarının daveti üzerine gerilimi düşürmek amacıyla düzenlendiği belirtildi.
Reuters'a konuşan kaynaklar arasında iki Suriyeli yetkili, bir ABD'li yetkili ve Hizbullah'a yakın üst düzey bir Lübnanlı güvenlik yetkilisi bulunuyor.
Suriye Dışişleri Bakanlığı, Türkiye Dışişleri ve Milli Savunma Bakanlıkları ile ABD Dışişleri Bakanlığı Reuters'ın sorularını yanıtsız bıraktı. Hizbullah'ın medya ofisi de konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.
Taraflar güvenlik meselelerini görüştü
Kaynaklara göre görüşmelerde iki taraf arasındaki başlıca güvenlik sorunlarının çözülmesi ve gerilimin azaltılması ele alındı.
ABD'li yetkili ile Suriyeli ve Lübnanlı kaynaklar görüşmenin olumlu geçtiğini belirtti.
Suriyeli yetkililerden biri, tarafların birbirlerine karşı düşmanlık beslemedikleri konusunda mutabık kaldığını ve Şam'ın Hizbullah'ı silahsızlandırmak amacıyla Lübnan'a askeri müdahalede bulunmayacağı konusunda güvence verdiğini söyledi.
Buna karşılık Suriye tarafı Hizbullah'dan sınır ötesi silah kaçakçılığının durdurulmasına ve özellikle güney Suriye'de kalan uyuyan hücrelerin dağıtılmasına yardımcı olmasını istedi.
Suriye yönetimi kısa süre önce güney Suriye'de roket saldırısı hazırlığında olduğunu öne sürdüğü bir Hizbullah hücresini yakaladığını açıklamıştı. Hizbullah ise söz konusu iddiayı reddederek Suriye topraklarında hiçbir varlığının bulunmadığını ve herhangi bir güvenlik veya askeri faaliyete dahil olmadığını savunmuştu.
Suriyeli yetkili, Hizbullah temsilcilerinin silah kaçakçılığını durdurma ve Suriye'deki hücreleri dağıtma talebine doğrudan yanıt vermediğini ancak Suriye'nin içişlerine müdahale etmeyecekleri konusunda güvence verdiklerini aktardı.
Hizbullah'a yakın Lübnanlı güvenlik yetkilisi ise görüşmelerde güvenlik konularında "önemli ilerleme" sağlandığını söyledi.
Ancak taraflar arasında nihai bir anlaşmaya varılmadı ve görüşmelerin kamuoyuna açıklanması yönünde bir plan bulunmadığı belirtildi.
Hizbullah Suriye'nin Lübnan'a müdahalesinden endişeli
Lübnanlı kaynak, Hizbullah'ın temel kaygısının kendi "kanadını korumak" olduğunu belirtti.
Bu ifade, Hizbullah'ın Suriye yönetiminin Lübnan'a girerek örgüte karşı askeri operasyon düzenlemesinden duyduğu endişeye işaret ediyor.
Şam ise görüşmede Lübnan'daki Hizbullah'a karşı doğrudan askeri müdahalede bulunmayacağı mesajını verdi.
Bunun karşılığında Suriye yönetiminin beklentisi, Hizbullah'ın Suriye topraklarından Lübnan'a veya Suriye içindeki diğer bölgelere yönelik silah aktarımını engellemesi ve örgütün Suriye'de kalan yapılanmalarını sona erdirmesi oldu.
Temaslar iki ay önce başladı
Lübnanlı güvenlik yetkilisine göre Suriye ile Hizbullah arasındaki Türkiye üzerinden yürütülen temaslar, Eylül ayındaki toplantıdan yaklaşık iki ay önce başladı.
Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani Temmuz ayında Şam'ın Hizbullah ile görüşmeye açık olduğunu söylemişti. Bir ay sonra Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım da televizyonda yaptığı açıklamada Suriye yönetimiyle görüşmeye itirazlarının olmadığını belirtmişti.
Türkiye ise Suriye'nin yeniden yapılandırılması ve istikrarının sağlanması sürecinde bölgesel aktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Reuters'a konuşan üç kaynak, görüşmenin gerçekleşmesi için Türkiye'nin girişimde bulunduğunu ve Ankara'nın sürece doğrudan dahil olmak istediğini söyledi.
Türkiye, bölgesel anlaşmazlıklarda arabuluculuk ve diyalog kanallarının oluşturulmasına yönelik diplomatik girişimlerini artırmış durumda.
İran görüşmede yer almadı
Dikkat çeken bir diğer unsur ise Hizbullah'ın en önemli destekçisi olan İran'ın toplantıya doğrudan katılmaması oldu.
Lübnanlı güvenlik kaynağına göre Hizbullah görüşmeye İran'ın bilgisi dahilinde katıldı. Ancak Tahran'ın toplantıya doğrudan dahil edilmemesinden rahatsızlık duyduğu ve Devlet Başkanı Ahmed Şara'nın şu aşamada İran ile doğrudan ilişki kurulması yönündeki önerileri geri çevirdiği öne sürüldü.
Aynı kaynak, İran'ın bu durumdan duyduğu rahatsızlığın taraflar arasında nihai bir anlaşmaya varılamamasının ve görüşmenin kamuoyuna açıklanmamasının temel nedenlerinden biri olduğunu söyledi.
Esed döneminden sonra değişen dengeler
Hizbullah, Suriye'deki iç savaş sırasında Beşar Esed yönetimini desteklemek amacıyla ülkeye binlerce savaşçı göndermiş ve söz konusu güçler çok sayıda katliama imza atmıştı.
Esed'in Aralık 2024'te silahlı muhaliflerin hızlı ilerleyişi sonucunda devrilmesinin ardından ise Şam ile Hizbullah arasındaki ilişkiler ciddi biçimde gerildi.
Yeni Suriye yönetimi Hizbullah'ı Suriye üzerinden silah aktarmakla suçlarken, Washington da Şam'ın Lübnan'da Hizbullah'a karşı askeri adım atmasını teşvik etmişti.
Buna karşın son görüşme, iki tarafın doğrudan çatışma ihtimalini azaltmaya ve karşılıklı güvenlik sorunlarını kontrol altına almaya yönelik bir iletişim kanalı oluşturduğunu gösteriyor.
Ancak görüşmenin sonunda herhangi bir nihai anlaşmaya varılmaması ve Hizbullah'ın Suriye'deki silah kaçakçılığı ile hücrelere ilişkin taleplere açık bir taahhütte bulunmaması, taraflar arasındaki temel sorunların devam ettiğine işaret ediyor.
Kaynak: Mepa News