Rusya, Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile ilişkilerinin gerildiği ve uluslararası yaptırımlarla karşı karşıya olduğu dönemde Afrika'daki askeri, siyasi ve ekonomik varlığını genişletmeye çalışıyor.
Bir dönem Wagner Grubu üzerinden yürütülen faaliyetler, grubun kurucusu Yevgeni Prigojin'in 2023'teki ölümünün ardından büyük ölçüde Rusya Savunma Bakanlığına bağlı Afrika Kolordusu (Africa Corps) çatısı altında yeniden yapılandırıldı.
Mali, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Libya, Rusya'nın kıtadaki en önemli askeri merkezleri arasında yer alırken Burkina Faso ve Nijer'de de Rus birlikleri bulunuyor. Ekvator Ginesi'nde ise Rus askeri personelinin devlet başkanlığı muhafızlarını eğittiği bildiriliyor.
Moskova'nın kıtadaki faaliyetleri yalnızca askeri eğitim ve güvenlik desteğiyle sınırlı kalmıyor; doğal kaynaklara erişim, maden yatırımları, silah satışları ve stratejik bölgelerde askeri lojistik imkânlar elde edilmesi de Rusya'nın Afrika politikasının önemli unsurlarını oluşturuyor.
ABD Kongre Araştırma Servisi'nin (CRS) 8 Nisan 2026 tarihli raporuna göre, Rusya'nın Afrika'daki en büyük askeri konuşlanmaları Mali, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Libya'da bulunuyor. Bu ülkelerde binlerce Rus personelinin yanı sıra askeri lojistik altyapılar da mevcut. Rusya'nın kıtadaki faaliyetleri, 2017'den itibaren Wagner Grubu öncülüğünde genişlerken 2023 sonrasında Moskova'nın doğrudan kontrolündeki Afrika Kolordusu üzerinden yeniden düzenlendi.
Wagner'den Afrika Kolordusu'na: Rusya'nın askeri yapılanması değişti
Rusya'nın Afrika'daki askeri faaliyetlerinin genişlemesinde Wagner Grubu önemli rol oynadı. Yevgeni Prigojin tarafından yönetilen grup, özellikle Batı Afrika ve Orta Afrika'daki siyasi istikrarsızlıklardan yararlanarak askeri yönetimlerle güvenlik anlaşmaları yaptı.
Wagner, askeri eğitim, danışmanlık, rejim güvenliği ve doğrudan çatışma faaliyetleri karşılığında çeşitli ekonomik imtiyazlar elde etti. Bu model, özellikle Batılı askeri ortaklarıyla ilişkileri bozulan ve iç güvenlik sorunları yaşayan yönetimler açısından alternatif bir destek mekanizması oluşturdu.
Prigojin'in Haziran 2023'teki isyan girişimi ve Ağustos 2023'teki ölümünün ardından Kremlin, Wagner'in Afrika'daki faaliyetlerini yeniden yapılandırmaya başladı. Rusya Savunma Bakanlığı kontrolünde oluşturulan Afrika Kolordusu, eski Wagner personelinin önemli bölümünü bünyesine aldı. Böylece Moskova, daha önce yarı bağımsız bir özel askeri şirket üzerinden yürüttüğü faaliyetleri devlet kontrolüne daha fazla bağladı.
Bu değişim, Rusya'nın Afrika'daki varlığının sona ermesi anlamına gelmedi. Aksine, askeri personel, lojistik ağlar ve yerel yönetimlerle kurulan ilişkiler yeni yapı altında devam etti.
Mali, Rusya'nın Sahel'deki en önemli merkezlerinden biri
Rusya'nın Afrika'daki en büyük askeri varlıklarından biri Mali'de bulunuyor. CRS raporuna göre 2026'nın ilk aylarında ülkede 2 bin 500'e kadar Rus personelinin konuşlandırıldığı tahmin ediliyordu. Reuters'ın Nisan 2026 tarihli haberinde ise Afrika Kolordusu'nun Mali'deki mevcudiyeti yaklaşık 2 bin asker olarak değerlendirildi.
Mali'deki Rus varlığı, 2020 ve 2021'de gerçekleştirilen askeri darbelerin ardından genişledi. Cunta yönetimi, Fransa ile ilişkilerini sonlandırarak Fransız askerlerinin ülkeden ayrılmasını sağladı. Birleşmiş Milletler Mali Çok Boyutlu Entegre İstikrar Misyonu'nun (MINUSMA) da 2023'te sona ermesinin ardından Bamako yönetimi güvenlik alanında Moskova'ya daha fazla yöneldi.
Wagner Grubu, 2021'in sonlarında Mali yönetimiyle bir anlaşma yaptı. ABD Dışişleri Bakanlığı kaynaklarına dayanan CRS raporunda, anlaşmanın aylık yaklaşık 10 milyon dolar değerinde olduğu aktarılıyor. Rus personeli, Mali ordusunun eğitilmesinin yanı sıra cihadi yapılara ve ayrılıkçı silahlı gruplara karşı yürütülen operasyonlarda da görev aldı.
Rusya'nın desteğiyle Mali ordusu, 2023 yılında kuzeydeki Kidal kentini silahlı gruplardan geri aldı. Ancak ülkedeki güvenlik sorunları sona ermedi. 2024'te Rus personeli ve Mali askerleri, ayrılıkçı ve cihadi grupların düzenlediği bir pusuda ağır kayıplar verdi.
2025'te Wagner Grubu Mali'deki faaliyetlerini sona erdirdiğini açıklarken Rus askeri varlığı Afrika Kolordusu üzerinden sürdürüldü.
Nisan 2026'da El Kaide bağlantılı Cemaat Nusret el İslam ve'l Müslimin (CNİM) ve Tuareg ağırlıklı ayrılıkçı grupların düzenlediği geniş çaplı saldırılar, Mali yönetimini ve Rus askeri varlığını yeniden zor durumda bıraktı. Saldırılarda Mali Savunma Bakanı Sadio Camara öldü. Afrika Kolordusu da 2023'te Mali ordusuyla birlikte ele geçirilen Kidal'dan çekilmek zorunda kaldı.
Reuters'a konuşan uzmanlar, gelişmelerin Rusya'nın Mali'deki güvenlik sağlayıcısı konumuna ilişkin soru işaretlerini artırdığını belirtti. Bununla birlikte Moskova'nın ülkedeki varlığını tamamen sona erdireceğine ilişkin kesin bir işaret bulunmuyor.
Mali'nin altınları Rusya için ne ifade ediyor?
Rusya'nın Mali'deki faaliyetlerinin ekonomik boyutunda altın önemli bir yer tutuyor. Afrika'nın önde gelen altın üreticilerinden biri olan Mali, sahip olduğu maden kaynakları nedeniyle uluslararası şirketlerin ve yabancı devletlerin ilgisini çekiyor.
Rusya'nın Mali'nin altın sektöründeki en somut girişimlerinden biri, Bamako yakınlarında kurulması planlanan altın rafinerisi projesi. Mali yönetimi, Haziran 2025'te Rusya merkezli Yadran Grubu ve İsviçreli bir yatırımcıyla birlikte 200 ton yıllık işleme kapasitesine sahip bir tesisin inşasına başladı.
Reuters'ın haberine göre SOROMA-SA adı verilen şirketin yüzde 62'si Mali devletine, yüzde 38'i ise Yadran Grubu'na ait olacak. Tesisin faaliyete geçmesiyle Mali'de çıkarılan altının ülke içinde işlenmesi ve ham altın ihracatından kaynaklanan gelir kaybının azaltılması hedefleniyor.
Mali yönetimi, yeni maden düzenlemeleriyle devletin madencilik sektöründeki payını artırmayı, yabancı şirketlerden daha fazla gelir elde etmeyi ve altının ülke içinde işlenmesini sağlamayı amaçlıyor. Bu politika, Batılı madencilik şirketleriyle yaşanan anlaşmazlıkların da merkezinde yer alıyor.
Rusya'nın altın sektöründeki varlığı yalnızca rafineri projesinden ibaret değil. Moskova ayrıca Mali'deki lityum projelerini destekliyor. İki ülke arasında nükleer enerji santrali kurulması ve ortak güneş enerjisi yatırımları konusunda da anlaşmalar ve görüşmeler bulunuyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti: Rejim güvenliği ve maden kaynakları
Rusya'nın Afrika'daki en köklü askeri yapılanmalarından biri Orta Afrika Cumhuriyeti'nde bulunuyor. Wagner Grubu, 2017'nin sonlarında ülkeye askeri eğitmenler göndererek faaliyetlerine başladı.
Rus personeli, Cumhurbaşkanı Faustin-Archange Touadéra yönetiminin güvenliğinin sağlanması ve silahlı gruplara karşı yürütülen operasyonlarda önemli rol oynadı.
CRS verilerine göre ülkedeki Rus personelinin sayısı 2021'de yaklaşık 2 bin 100'e kadar yükseldi. Bu sayı 2026'nın başında yaklaşık 1.500 olarak tahmin ediliyordu. Rus personeli, devlet başkanının yakın korumasında ve askeri danışmanlık faaliyetlerinde de görev yapıyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti, Rusya'nın güvenlik desteği karşılığında doğal kaynaklara erişim sağladığı ülkelerin başında geliyor. Wagner bağlantılı şirketler, altın ve elmas madenciliği ile kereste ticaretinde faaliyet gösterdi.
ABD Hazine Bakanlığı, Mayıs 2024'te Wagner ile bağlantılı iki şirketi, Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki yasa dışı madencilik faaliyetlerini destekledikleri gerekçesiyle yaptırım listesine aldı. Bakanlık, Wagner bağlantılı şirketlerin ülkede altın ve elmas madenciliği ile kereste ticaretinden oluşan geniş bir ticari ağ kurduğunu bildirdi.
Associated Press'in 2025'te yayınladığı haberde ise Rusya'nın Wagner'in yerine Afrika Kolordusu'nu yerleştirmek ve bu birliklerin maliyetini Orta Afrika Cumhuriyeti yönetimine ödetmek istediği aktarıldı. Ülke yönetiminin, Rus askeri desteğinin maliyetini karşılamakta zorlandığı ve ödeme karşılığında altın, uranyum ve demir gibi doğal kaynakları teklif etmeyi değerlendirdiği belirtildi.
Bu örnek, Rusya'nın Afrika'daki askeri faaliyetlerinin yalnızca güvenlik desteğiyle sınırlı kalmadığını, bazı ülkelerde doğal kaynaklara erişimle iç içe geçtiğini gösteriyor.
Libya: Afrika'daki Rus askeri faaliyetlerinin lojistik merkezi
Rusya'nın Afrika'daki varlığında Libya'nın ayrı bir önemi bulunuyor. Moskova, ülkenin doğusunda Halife Hafter liderliğindeki güçlerle kurduğu ilişkiler üzerinden askeri ve lojistik imkânlarını genişletti.
Rusya'nın Libya'daki askeri varlığı, yalnızca ülke içindeki siyasi ve askeri dengelerle sınırlı değil. Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nin (ECFR) 2025 tarihli değerlendirmesinde, Tobruk, El Hadim, Gardabiya, Cufra, Brak eş Şati ve Maaten es Sarra gibi askeri noktaların Rusya'nın Afrika'daki diğer konuşlanmalarını destekleyen lojistik merkezler olarak kullanıldığı belirtildi.
Bu noktalar üzerinden gerçekleştirilen hava taşımacılığı ve askeri sevkiyatların Mali, Burkina Faso, Nijer ve Orta Afrika Cumhuriyeti'ndeki Rus yapılanmalarına destek sağladığı değerlendiriliyor.
Rusya'nın Libya'daki varlığı, Akdeniz'e erişim ve Kuzey Afrika'da askeri nüfuz elde etme hedefleri açısından da önem taşıyor. Moskova'nın Suriye'deki askeri konumunun 2024'teki siyasi değişim sonrasında belirsizleşmesi, Libya'nın Rusya'nın Afrika operasyonları için lojistik merkez olma önemini artırdı.
Nijer, Burkina Faso ve Ekvator Ginesi'nde yeni konuşlanmalar
Rusya'nın Sahel'deki varlığı Mali ile sınırlı değil. Burkina Faso ve Nijer'de de askeri personel ve danışmanlar bulunuyor.
Burkina Faso'da 2023'teki askeri darbenin ardından Rusya ile güvenlik ilişkileri genişledi. Rus personeli, askeri eğitim ve danışmanlık faaliyetlerinin yanı sıra ülkenin askeri yönetimine destek sağlıyor.
Nijer'de ise 2023'teki darbenin ardından Batılı askeri ortaklarla ilişkiler bozuldu. ABD ve Fransa askerlerinin ülkeden ayrılmasıyla ortaya çıkan güvenlik boşluğunda Rusya, Niamey yönetimiyle askeri iş birliğini geliştirdi. Rus personeli 2024'te ülkeye geldi. 2026'nın başlarında Nijer'in uluslararası havaalanına düzenlenen silahlı saldırının püskürtülmesinde Rus personelinin de rol aldığı bildirildi.
Ekvator Ginesi'nde ise Reuters'ın Kasım 2024'te yayınladığı haberde, 100 ila 200 arasında Rus askeri eğitmenin ülkeye gönderildiği ve devlet başkanlığı muhafızlarının eğitiminde görev aldığı aktarıldı. Bu konuşlanmanın, Rusya'nın Batı Afrika'daki askeri varlığını genişletme çabasının bir parçası olduğu değerlendirildi.
Moskova'nın Togo ile 2025'te imzaladığı askeri iş birliği anlaşması da kıtadaki faaliyetlerinin genişleme potansiyeline işaret ediyor. Ancak Togo'daki anlaşmayı ülkede Rus askeri birliklerinin konuşlandırıldığı şeklinde değerlendirmek için yeterli doğrulanmış bilgi bulunmuyor.
Sudan ve Kızıldeniz hedefi
Rusya'nın Afrika'daki stratejik hesaplarında Sudan da önemli bir yer tutuyor. Wagner bağlantılı şirketler, eski Sudan lideri Ömer el Beşir döneminde ülkede altın madenciliği ve güvenlik faaliyetlerinde bulundu.
Rusya, 2017'de Sudan ile Kızıldeniz kıyısında bir deniz üssü kurmaya yönelik anlaşma girişiminde de bulundu.
Sudan'da Nisan 2023'te ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında savaşın başlamasının ardından Rusya'nın taraflarla ilişkileri farklı dönemlerde değişiklik gösterdi.
Wagner bağlantılı yapıların HDK ile ilişkileri ve altın ticaretindeki faaliyetleri uluslararası raporlara konu oldu. Moskova ise daha sonra Sudan'daki askeri yönetimle ilişkilerini geliştirmeye yöneldi.
Rusya'nın Kızıldeniz kıyısında deniz üssü kurma planı, bölgedeki deniz ulaşım yollarına erişim açısından stratejik önem taşıyor. Ancak Rusya'nın Sudan Büyükelçisi 2025'in sonlarında üs planının askıya alındığını açıklamıştı. Bu nedenle Sudan'da kalıcı bir Rus deniz üssünün faaliyete geçtiği söylenemez.
Moskova Afrika'da neyi hedefliyor?
Rusya'nın Afrika politikasının temelinde birbirini tamamlayan birkaç hedef bulunuyor.
Bunlardan ilki, Batı'nın özellikle Fransa ve ABD'nin kıtadaki askeri ve siyasi etkisini sınırlamak. Mali, Burkina Faso ve Nijer'deki askeri yönetimlerin Batılı ortaklarıyla ilişkilerinin bozulması, Moskova için yeni bir nüfuz alanı oluşturdu.
Rusya, kendisini Batılı ülkelerin siyasi ve insan hakları koşulları öne süren yaklaşımına alternatif bir güvenlik ortağı olarak sunuyor.
İkinci hedef, doğal kaynaklara erişim. Altın, elmas, lityum, uranyum ve diğer stratejik madenler, Rusya'nın Afrika'daki ekonomik ilişkilerinin önemli unsurları arasında yer alıyor. Bazı ülkelerde güvenlik anlaşmalarıyla madencilik imtiyazları ve ticari faaliyetler arasında doğrudan bağlantılar kurulurken Mali'deki altın rafinerisi gibi projeler, devletler arası ekonomik iş birliğinin de genişlediğini gösteriyor.
Üçüncü hedef, askeri ve stratejik erişim. Libya'daki hava üsleri ve lojistik noktalar, Rusya'nın Sahel ve Orta Afrika'daki askeri faaliyetlerini destekliyor. Sudan'daki deniz üssü girişimi ise Kızıldeniz ve Hint Okyanusu bağlantısında kalıcı bir askeri erişim elde etme arayışını yansıtıyor.
Dördüncü hedef ise uluslararası siyasi destek. Rusya, Afrika ülkeleriyle kurduğu ilişkiler sayesinde Birleşmiş Milletler gibi uluslararası platformlarda diplomatik destek ve daha geniş bir siyasi ortaklık ağı oluşturmayı amaçlıyor.
Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'nın Şubat 2026 tarihli araştırmasında da Moskova'nın güvenlik iş birliğini, rejimlerin güvenlik ihtiyaçlarını karşılama, doğal kaynaklara erişim sağlama ve Batı'nın kıtadaki etkisini sınırlama hedefleriyle birlikte yürüttüğü belirtiliyor.
Rusya'nın Afrika'daki etkisi ne kadar kalıcı?
Rusya'nın kıtadaki askeri ve siyasi varlığı genişlemiş olsa da bu yapılanmanın sonuçları tartışmalı. Mali'de devam eden güvenlik sorunları ve Nisan 2026'da yaşanan saldırılar, Rus askeri desteğinin silahlı grupları tamamen etkisiz hale getiremediğini ortaya koydu.
Orta Afrika Cumhuriyeti'nde ise Rusya'nın rejim güvenliğindeki rolü ve ekonomik faaliyetleri, ülkenin doğal kaynakları üzerindeki egemenliği ve yabancı askeri güçlere bağımlılığı konusunda tartışmalara yol açıyor.
Chatham House'un Ekim 2026 tarihli değerlendirmesinde, Rusya'nın Afrika'daki güvenlik varlığını genişletmesine rağmen bu varlığı kalıcı siyasi ve ekonomik nüfuza dönüştürme kapasitesinin ülkeden ülkeye değiştiği vurgulanıyor.
Moskova'nın özellikle Sahel, Kuzey Afrika ve Afrika Boynuzu'nda askeri erişim, doğal kaynaklar ve siyasi ortaklıklar üzerinden etkisini artırmaya çalıştığı belirtiliyor.
Sonuç olarak Rusya'nın Afrika'daki varlığı, yalnızca Wagner'in faaliyetleri veya Mali'deki altın kaynakları üzerinden açıklanabilecek bir süreç değil.
Moskova, askeri güvenlik desteğini ekonomik imtiyazlar, siyasi ilişkiler ve stratejik erişimle birleştiren daha geniş bir ağ kurmaya çalışıyor. Mali ise bu modelin hem en önemli uygulama alanlarından biri hem de Rusya'nın güvenlik ortaklığı iddiasının sınandığı başlıca ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Mepa News