Somali'de yaklaşık yirmi yıldır Eş Şebab karşıtı faaliyetlere destek veren uluslararası askeri varlıkta yeni bir dönem başlıyor. ABD'nin Baledogle Askeri Havaalanı'ndan ayrılması, Uganda'nın ülkedeki askerlerini aşamalı olarak geri çekme kararı ve Afrika Birliği misyonunun geleceğine ilişkin finansman tartışmaları, Mogadişu yönetiminin güvenlik sorumluluğunu devralma sürecini yeniden gündeme taşıdı.
Gelişmeler, Somali'de önemli bir askeri ve siyasi varlığa sahip olan Türkiye'nin rolünün genişleyip genişlemeyeceği sorusunu da beraberinde getirdi.
ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) Komutan Yardımcısı Korgeneral John Brennan, 10 Kasım'da yaptığı açıklamada Amerikan askerlerinin Baledogle Askeri Havaalanı'ndan ayrılmasının tamamen ekonomik gerekçelerle alındığını söyledi.
Pistteki bozulmanın uçakların inişini tehlikeli hale getirdiğini belirten Brennan, onarımın on milyonlarca dolara mal olacağını ifade etti. Üste görev yapan personelin büyük bölümünün Mogadişu'ya nakledildiğini kaydeden Brennan, kararın Somali güvenlik güçlerine verilen desteğin azaltılması anlamına gelmediğini savundu.
Baledogle, uzun yıllardır ABD'nin Somali'deki Eş Şebab karşıtı faaliyetlerinde kullandığı önemli merkezlerden biriydi. Üs, Eş Şebab'a karşı mücadele eden Somali özel kuvvetlerinin, özellikle Danab birliklerinin eğitimi ve Amerikan operasyonlarının desteklenmesi açısından önem taşıyordu.
ABD'nin Mayıs 2025'te üsse sağlık, barınma ve güvenlik altyapısı yatırımları yapması, Baledogle'ın uzun süreli kullanımının planlandığını gösteriyordu.
Dolayısıyla Amerikan askerlerinin Baledogle'dan ayrılması, tek başına ABD'nin Somali'deki askeri varlığını sona erdirdiği veya Eş Şebab karşıtı faaliyetlerinden çekildiği anlamına gelmiyor.
Nitekim AFRICOM, Somali'de Eş Şebab'a yönelik hava saldırılarını sürdürürken Amerikan personelinin Mogadişu'ya taşınmasıyla ülkedeki askeri yapılanmasını yeniden düzenliyor.
Uganda da askerlerini geri çekmeye başladı
Somali'deki güvenlik dengelerini etkileyebilecek bir diğer gelişme Uganda'nın askeri varlığına ilişkin kararı oldu.
Uganda, 2 Kasım'da Somali'deki askerlerini aşamalı olarak geri çekmeye başladığını duyurdu. Reuters'ın aktardığına göre ilk aşamada Somali Federal Hükümeti ile ikili anlaşma kapsamında konuşlandırılan birlikler ülkeden ayrılmaya başladı. Uganda ordusu sözcüsü Chris Magezi, bu birliklerin çekilmesinin birkaç gün içinde tamamlanacağını, Afrika Birliği misyonu bünyesinde görev yapan askerler dahil ülkedeki tüm Uganda güçlerinin ise 2027 sonuna kadar geri çekileceğini açıkladı.
Yaklaşık 4 bin 500 Uganda askerinin Afrika Birliği Somali Destek ve İstikrar Misyonu (AUSSOM) kapsamında görev yaptığı belirtiliyor.
Uganda'nın ülkedeki askeri varlığı yaklaşık yirmi yıllık bir geçmişe sahip. Bu birlikler, Eş Şebab'a karşı operasyonlarda ve gruptan geri alınan bölgelerin güvenliğinin sağlanmasında önemli rol oynadı.
Uganda'nın çekilme kararının ardından oluşabilecek güvenlik boşluğunu önlemek amacıyla Afrika Birliği güçlerinin bazı askeri mevzileri devralması planlanıyor.
Associated Press'in ulaştığı Afrika Birliği misyonu raporuna göre AUSSOM, kasım ayındaki birlik rotasyonları sırasında Sabid-Anole, Bariire, Awdheegle ve Bulonagad'daki dört mevzide Uganda birliklerinin yerini almayı hedefliyor.
Ancak Uganda'nın boşaltacağı diğer noktaların nasıl güvence altına alınacağı henüz netlik kazanmış değil.
AP'ye konuşan Somali Kamu Politikaları Araştırma Merkezi yöneticisi Farhan Isak Yusuf, finansman sıkıntılarının Uganda'nın çekilme sürecini hızlandırdığını belirtti.
Somali ordusunun kaynak yetersizliğiyle karşı karşıya olduğuna dikkat çeken Yusuf, özellikle başkentin güvenliği açısından kritik öneme sahip Aşağı Şabel bölgesindeki gelişmelerin yakından izlenmesi gerektiğini söyledi.
Afrika Birliği misyonunun geleceği finansman krizine bağlı
Somali'deki uluslararası askeri varlığın geleceğini etkileyen en önemli başlıklardan biri de Afrika Birliği misyonunun finansman sorunu.
Afrika Birliği'nin önceki misyonu ATMIS'in yerini 1 Ocak 2025'te alan AUSSOM, Somali güvenlik güçlerine Eş Şebab'la mücadelede destek vermek ve güvenlik sorumluluklarının aşamalı olarak yerel güçlere devredilmesini sağlamak amacıyla oluşturuldu.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2809 sayılı kararıyla misyonun görev süresi 31 Aralık 2026'ya kadar uzatıldı. Karar, misyon bünyesinde 11 bin 826'ya kadar üniformalı personel konuşlandırılmasına izin veriyor.
Ancak misyonun geleceği, ABD'nin finansman konusundaki tutumuyla belirsizleşti. ABD, 1 Temmuz 2026'da Afrika Birliği'ne ilettiği bildirimde, AUSSOM'un görev süresinin uzatılmasına karşı çıkmayacağını ancak 31 Aralık sonrasında misyonun BM lojistik ve operasyonel desteğinden yararlanmasını desteklemeyeceğini bildirdi.
Bu karar, AUSSOM'un faaliyetleri açısından kritik önem taşıyor. Çünkü misyonun lojistik altyapısı büyük ölçüde uluslararası desteğe dayanıyor. Birliklerin taşınması, yakıt, gıda, su, sağlık hizmetleri ve hava desteği gibi temel ihtiyaçlar dış finansman ve lojistik katkılarla karşılanıyor.
Uluslararası Kriz Grubu ve Afrika güvenliği üzerine çalışan uzman kuruluşların değerlendirmelerinde de Somali'de güvenlik sorumluluklarının yerel güçlere devredilmesinin, mevcut kapasite ve finansman sorunları nedeniyle ciddi güçlükler barındırdığına dikkat çekiliyor.
Uluslararası İlişkiler ve Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (ISS Africa) tarafından yayınlanan 29 Temmuz tarihli değerlendirmede, ABD'nin finansman desteğini sonlandırma kararının AUSSOM'un mevcut yapısını sürdürülemez hale getirebileceği belirtildi. Kuruluş, Somali güvenlik güçlerinin yeterli kapasiteye ulaşamaması halinde hızlı bir çekilmenin yeni güvenlik açıkları doğurabileceği uyarısında bulundu.
Burada dikkat çekilmesi gereken nokta, Afrika Birliği'nin Somali'deki tüm varlığını derhal sona erdirme kararı almış olmaması. Tartışma, öncelikle mevcut AUSSOM misyonunun finansmanı, görev süresinin devamı ve askeri yapılanmasının nasıl sürdürüleceği üzerinde yoğunlaşıyor. Uganda'nın 2027 sonuna kadar tüm askerlerini çekme kararı ise bu süreci daha da önemli hale getiriyor.
Türkiye'nin Somali'deki rolü öne çıkabilir
Uluslararası askeri desteğin yeniden şekillendiği bu süreçte Türkiye, Somali'nin en önemli ikili güvenlik ortaklarından biri olarak öne çıkıyor.
Ankara'nın Somali'deki askeri varlığı yalnızca Mogadişu'daki TURKSOM askeri Eğitim Merkezi'yle sınırlı değil. Türkiye, Somali ordusunun yeniden yapılandırılması, özel kuvvetlerin eğitilmesi, savunma kurumlarının güçlendirilmesi ve deniz güvenliğinin geliştirilmesi alanlarında uzun süredir faaliyet yürütüyor.
TBMM Genel Kurulu, 21 Temmuz 2026'da Türk Silahlı Kuvvetleri unsurlarının Somali'de görevlendirilmesine ilişkin yetkiyi iki yıl daha uzattı. 27 Temmuz 2026'dan itibaren geçerli olan düzenleme, Türk askerinin Somali'nin terörizm ve diğer tehditlere karşı güvenliğinin sağlanmasına destek vermesini öngörüyor.
TBMM'ye sunulan Cumhurbaşkanlığı tezkeresinde Türkiye'nin Somali ile 2011'den bu yana siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarında çok yönlü iş birliği yürüttüğü vurgulandı. Tezkerede, Somali güvenlik güçlerinin yeniden yapılandırılması ve terörle mücadele kapasitesinin geliştirilmesi için eğitim, yardım ve danışmanlık faaliyetlerinin sürdürüldüğü belirtildi.
Türkiye'nin rolü kara kuvvetlerinin eğitimiyle de sınırlı değil. Şubat 2024'te imzalanan ve on yıl süreli savunma ve ekonomik iş birliği çerçeve anlaşması, Somali donanmasının kurulması, eğitilmesi ve donatılmasını da kapsıyor. Anlaşma, Somali kıyılarının korsanlık, yasa dışı balıkçılık ve diğer dış tehditlere karşı korunmasını hedefliyor.
Türkiye ayrıca Somali açıkları ve Aden Körfezi'nde deniz güvenliğine yönelik faaliyetlerini sürdürüyor. TBMM, Türk Silahlı Kuvvetleri deniz unsurlarının bölgedeki görev süresini Şubat 2026'da bir yıl daha uzattı.
Türkiye'nin askeri eğitim faaliyetlerinin boyutu da dikkat çekiyor. Milli Savunma Bakanlığı, Ağustos 2026'da Manisa'da eğitimlerini tamamlayan 1.521 Somali askerinin mezun olduğunu, ardından 1.523 kişilik yeni bir grubun eğitimine başlandığını duyurdu.
Bu tablo, Türkiye'nin Somali'deki varlığının yalnızca askeri personel bulundurmaktan ibaret olmadığını; eğitim, kurumsal kapasite oluşturma, deniz güvenliği ve savunma iş birliğini kapsayan daha geniş bir çerçeveye sahip olduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin üzerindeki yük artabilir mi?
ABD'nin Baledogle'dan ayrılması, Uganda'nın askeri varlığını aşamalı olarak sonlandırma kararı ve AUSSOM'un finansman krizi, Somali'de güvenlik sorumluluğunun daha fazla yerel güçlere devredilmesi yönündeki baskıyı artırıyor. Ancak Somali ordusunun mevcut kapasitesi, bu sorumluluğun kısa sürede tamamen devralınmasına ilişkin soru işaretlerini beraberinde getiriyor.
Bu gelişmeler Türkiye'nin üzerindeki yükü üç alanda artırabilir.
İlk olarak, Somali ordusunun eğitim ve kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi konusunda Türkiye'den daha fazla destek talep edilebilir. Özellikle özel kuvvetlerin, komando birliklerinin ve deniz kuvvetlerinin güçlendirilmesi Ankara'nın mevcut iş birliği alanlarının genişlemesine yol açabilir.
İkinci olarak, güvenlik boşluğu oluşması halinde Mogadişu yönetiminin Türkiye'den daha fazla askeri danışmanlık, istihbarat desteği, lojistik katkı ve operasyonel iş birliği talep etmesi gündeme gelebilir. Ancak bu tür bir genişlemenin gerçekleştiğine ilişkin şu aşamada doğrulanmış bir karar bulunmuyor.
Üçüncü olarak, Somali'nin kıyı güvenliği ve deniz kaynakları üzerindeki egemenliğini güçlendirme çabaları Türkiye'nin bölgedeki askeri ve ekonomik rolünü daha önemli hale getirebilir.
Özellikle 2024 tarihli savunma ve ekonomik iş birliği anlaşması, Ankara'nın deniz güvenliği alanındaki sorumluluklarını uzun vadeli bir çerçeveye oturtuyor.
Bununla birlikte Türkiye'nin Afrika Birliği misyonunun yerini doğrudan alacağı veya AUSSOM'un bütün askeri sorumluluklarını üstleneceği yönünde bir değerlendirme yapmak için henüz yeterli veri bulunmuyor. Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığı esas olarak Mogadişu yönetimiyle yapılan ikili anlaşmalara dayanırken AUSSOM, farklı ülkelerin katkı sunduğu çok uluslu bir misyon niteliği taşıyor.
Somali'deki gelişmelerin Türkiye açısından bir başka boyutu da bölgesel rekabet. Hint Okyanusu'na ve Aden Körfezi'ne açılan Somali, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'ndaki güç dengeleri açısından stratejik konumda bulunuyor. Ankara'nın Mogadişu ile savunma ve deniz güvenliği alanındaki ilişkileri, bu nedenle yalnızca Eş-Şebab'la mücadele çerçevesinde değerlendirilmiyor.
Önümüzdeki dönemde belirleyici olacak gelişmeler, AUSSOM'un 31 Aralık sonrasındaki finansman ve görev yapısının nasıl şekilleneceği, Uganda'nın çekilme takvimi ve Somali ordusunun boşaltılan bölgelerde güvenliği ne ölçüde sağlayabileceği olacak.
Bu süreç, Türkiye'nin Somali'deki rolünü genişletebilir. Ancak Ankara'nın daha fazla sorumluluk üstlenip üstlenmeyeceği, yalnızca sahadaki güvenlik ihtiyaçlarına değil, Mogadişu yönetiminin taleplerine ve Türkiye'nin bu sorumlulukları hangi askeri ve mali çerçevede karşılamayı tercih edeceğine de bağlı olacak.
Türkiye ekonomisi yeni askeri yükleri ne ölçüde kaldırabilir?
Somali'de uluslararası askeri desteğin daralması Türkiye'nin güvenlik alanındaki sorumluluklarını artırabilecek olsa da bu ihtimal, Ankara açısından ekonomik bir boyut da taşıyor.
Yüksek enflasyon, bütçe açığı, kamu borcu ve savunma harcamalarındaki artış, Türkiye'nin yurt dışındaki askeri faaliyetlerini genişletmesinin maliyetini daha önemli hale getiriyor.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2026 yılı eylül ayında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,73 olarak gerçekleşti. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre aynı ay merkezi yönetim bütçesi 532,2 milyar lira açık verdi. Eylül sonu itibarıyla merkezi yönetim borç stoku ise 16,2 trilyon liraya ulaştı. Bu göstergeler, Türkiye'nin Somali gibi uzun vadeli güvenlik ve savunma taahhütlerinin maliyetini değerlendirirken dikkate alması gereken ekonomik koşullara işaret ediyor.
Savunma harcamaları da bu tablonun önemli bir parçası. 2026 yılı için Türkiye'nin savunma ve güvenlik bütçesi yaklaşık 27,34 milyar dolar olarak belirlendi. Bu tutar, bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 30'luk artışa karşılık geliyor. Söz konusu bütçe yalnızca Milli Savunma Bakanlığı'nı değil, İçişleri Bakanlığı, jandarma ve diğer güvenlik kurumlarının harcamalarını da kapsıyor.
Somali'deki askeri varlığın maliyeti ise yalnızca ülkede görev yapan personelin maaşlarıyla sınırlı değil. askeri eğitim merkezinin işletilmesi, personel ve teçhizatın taşınması, lojistik destek, bakım-onarım, sağlık hizmetleri ve deniz unsurlarının faaliyetleri de uzun vadeli harcama kalemleri oluşturuyor. Uluslararası askeri desteğin azalması halinde Somali yönetiminin Türkiye'den daha fazla eğitim, danışmanlık, lojistik ve operasyonel destek istemesi, bu harcamaların genişlemesine neden olabilir.
Bununla birlikte Türkiye'nin Somali'deki askeri faaliyetlerinin toplam maliyetini ortaya koyan, kamuya açık ve ayrıntılı bir yıllık bütçe dökümü bulunmuyor. Bu nedenle olası yeni sorumlulukların Türkiye bütçesine kaç milyar liralık ek yük getireceğini mevcut veriler üzerinden hesaplamak mümkün değil.
Ayrıca Somali'deki askeri iş birliğinin tamamını doğrudan Türkiye'nin üstlendiği bir savaş harcaması olarak değerlendirmek de doğru olmayacaktır. Mevcut faaliyetlerin önemli bölümü eğitim, danışmanlık, kurumsal kapasite oluşturma ve deniz güvenliği alanlarında yürütülüyor.
Ancak güvenlik koşullarının kötüleşmesi ve Somali ordusunun uluslararası destek olmadan belirli bölgeleri kontrol etmekte zorlanması halinde Türkiye'nin mevcut görevlerinin kapsamı genişleyebilir. Özellikle daha fazla personel görevlendirilmesi, operasyonel destek sağlanması veya Somali güvenlik güçlerinin ihtiyaçlarının Türkiye tarafından karşılanması, mevcut iş birliğinin maliyetini artırabilir.
Bu noktada Ankara'nın karşı karşıya olduğu mesele yalnızca Somali'deki askeri etkinliğini korumak değil, bu etkinliğin ekonomik sürdürülebilirliğini de sağlamak.
Türkiye, Somali'deki stratejik konumunu ve ikili anlaşmalardan doğan sorumluluklarını sürdürürken, yeni askeri yüklerin bütçeye etkisini, görev kapsamını ve uluslararası finansman imkânlarını da hesaba katmak zorunda kalabilir.
Kaynak: Mepa News