Uluslararası Af Örgütü ve ALQST'den yapılan açıklamada, hac ve umre ziyaretleri için Suudi Arabistan'a giden bazı kişilerin, ülkeye girmeden önce yaptıkları bazı paylaşımlar da dahil olmak üzere sosyal medya faaliyetleri nedeniyle gözaltına alındığı, adil olmayan yargılamalara tabi tutulduğu ve uzun hapis cezalarına mahkum edildiği belirtildi.
Temmuz 2022 ile 2025 sonları arasında Suudi Arabistan'a yaptıkları ziyaretler sırasında sosyal medya paylaşımları nedeniyle tutuklanan 9 kişinin vakası belgelendi. Bu 9 kişiden 4'ü hac ya da umre için, diğer 5'i ise turizm ya da aile ziyareti için ülkede bulunuyordu.
Suudi makamları bazı ziyaretçileri ülkeye varmalarından kısa süre sonra, bazılarını kaldıkları süre içinde, bazılarını ise ülkeden çıkmaya çalışırken gözaltına aldı. Suudi makamları, ziyaretçileri sosyal medya paylaşımları hakkında sorguladı ve onları uzun süreli keyfi gözaltına, ağır şekilde adil olmayan yargılamalara ya da konsolosluk desteğine gecikmeli erişime maruz bıraktı. İki olayda Suudi makamları, gözaltına alınan kişilerin yurt dışındaki akrabalarıyla bilgi paylaşmasını engelledi.
ALQST İzleme ve Savunuculuk Görevlisi Nadyeen Abdulaziz, "Suudi makamlarının kendi vatandaşlarının ve ülkede yaşayanların ifade özgürlüğünü uzun süredir bastırması artık yabancı ziyaretçileri de kapsayacak şekilde genişletiliyor. Suudi hükümetinin dünyaya açık olduğuna dair özenle kurgulanmış imajının arkasında, ülke içindeki ağır baskıyla sürdürülen yaygın bir korku iklimi yatıyor." dedi.
Bunlardan biri olan İngiltere vatandaşı Ahmed ed Duvş, sosyal medya kullanımına dayandırılan suçlamalar nedeniyle adil olmayan bir yargılamanın ardından 5 yıllık hapis cezasını çekiyor. Suudi makamları, o dönemde Bank of America'da kıdemli iş analisti olan Duvş'u, hamile eşi ve iki çocuğuyla Suudi Arabistan'ı ziyaret ettikten sonra İngiltere'ye dönerken, Suudi Arabistan'a gelmeden önce yayımladığı sosyal medya paylaşımları nedeniyle 31 Ağustos 2024'te Riyad'daki havalimanında gözaltına aldı. İhtisas Ceza Mahkemesi, 12 Mayıs 2025'te kendisini 10 yıl hapis cezasına mahkum etti. Bu ceza Nisan 2026'da temyizde 5 yıla indirildi. Suudi makamları, tekrarlanan taleplere rağmen dava ve temyiz kararları dahil mahkeme belgelerini ailesi ya da İngiltere'deki avukatıyla paylaşmadı.
Fransa vatandaşı ve 3 çocuk babası Amr Abdulfettah, hac ibadetini yerine getirmek üzere Suudi Arabistan'da bulunduğu sırada 16 Haziran 2024'te gözaltına alındı. Abdulfettah, Mayıs 2025'te çevrimiçi ifadeleri ve vize meselesiyle ilgili suçlamalarla yargı önüne çıkarılmadan önce 11 aydan fazla süreyle gözaltında tutuldu. Vize meselesi normalde para cezası ve sınır dışı etme yaptırımı gerektiriyordu. Yetkililer çevrimiçi ifadelerin "hükümete hakaret" ve "kovuşturulan kişileri övme" niteliğinde olduğunu ileri sürdü.
Gözaltına alınanlar, yargı süreci ve gözaltı koşullarıyla bağlantılı birçok ihlalle karşı karşıya kaldı. Bazı vakalarda Arapça bilmeyen tutuklular, içeriklerini anlamadan Arapça yazılmış belgeleri imzalamaya zorlandı. Daha sonra serbest bırakılan bazı kişiler kendilerine yeterli kıyafet ya da kişisel eşya verilmediğini bildirdi.
Abdulfettah, gözaltında tutulduğu süre boyunca defalarca hukuki temsile ve aile ziyaretlerine erişimden mahrum bırakıldı. Fransız konsolosluk yetkililerinin duruşmalara erişimi de engellendi. Eylül 2024'ten 5 Ağustos 2025'e kadar eşine haftalık 15 dakikalık telefon görüşmeleri yapmasına izin verildi. Ancak cezaevindeki muameleyi konuşmaya ya da davasıyla ilgili bilgi vermeye çalıştığında bu görüşmeler kesildi. Ailesiyle teması yakın zamana kadar durduruldu, daha sonra haftalık iletişime yeniden izin verildi. Ailesiyle Fransızca konuşmasına izin verilmiyor, cezaevi görevlilerinin görüşmeyi izleyebilmesi için yalnızca Arapça konuşmasına izin veriliyor. ALQST, Abdulfettah'ın cezaevi gardiyanları tarafından ağır şekilde dövüldüğünü de tespit etti.
Hem Ahmed ed Duvş'un hem de Amr Abdulfettah'ın beden ve ruh sağlığı cezaevinde ciddi şekilde kötüleşti.
Benzer şekilde, Suudi makamları Hollanda-Yemen vatandaşı Fehd Ramazan'ı 20 Kasım 2023'te tutukladı ve 18 ay boyunca keyfi gözaltında tuttu. Ramazan hakkında hiçbir zaman resmen suçlama yöneltilmedi. Ancak Riyad'daki Hollanda Büyükelçiliği yetkililerine, tutuklanma nedeninin Suudi kraliyet ailesini eleştiren bir kişiye sempati duyduğu paylaşımları olduğuna inandığını söyledi. Sorgucular, yargılama öncesi tutukluluk sırasında X'teki (eski adıyla Twitter) 4 paylaşımının listelendiği bir belgeyi imzalamasını istemişti. Ramazan Haziran 2025'te serbest bırakıldı.
Güvenlik gerekçeleriyle adı gizli tutulan bir başka kişi, Suudi makamlarını eleştiren bir sosyal medya paylaşımı yaptıktan yalnızca 4 saat sonra, umre ibadetini yerine getirirken Mekke'de tutuklandı. Söz konusu paylaşımı iki saat sonra silmişti. Yargılanmadan 1 yıl 8 ay gözaltında tutuldu ve daha sonra serbest bırakıldı.
Suudi makamları 2023 yılında umre ibadetini yerine getiren bir başka kişiyi, Suudi Arabistan'la ilgisi olmayan ve başka bir ülkede tutulan siyasi bir mahkumun serbest bırakılması çağrısı yapan küçük bir kağıt parçası tuttuğu için tutukladı ve onu bir yıl boyunca gözaltında tuttu. Suudi Arabistan bu kişiyi yaklaşık bir yıl sonra serbest bıraktı.
Ülkedeki korku ortamı ve şeffaflık eksikliği nedeniyle, bu tür tutuklamaların gerçek boyutunun daha büyük olması muhtemel. Bazı bilgiler ancak tutuklular serbest bırakılıp ülkeden ayrılabildikten sonra ortaya çıkıyor.
Kaynak: Mepa News