Türkiye, kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarıyla su stresi yaşayan ülkeler arasında bulunuyor. Tarımda kullanılan suyun toplam tüketimdeki payı yüzde 77'ye ulaşırken, şehir şebekelerinde her üç birim sudan yaklaşık biri kayboluyor. "İklim değişikliği" olarak adlandırılan gelişmeler, artan nüfus ve yanlış su yönetimi ise gelecek yıllara ilişkin endişeleri artırıyor.
Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili olmasına, çok sayıda akarsuya, göle ve baraja sahip bulunmasına rağmen su kaynakları bakımından zengin ülkeler arasında yer almıyor. Üstelik mevcut kaynaklar üzerindeki baskı, nüfus artışı, tarımsal üretim, sanayileşme ve iklim değişikliğinin etkisiyle giderek büyüyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye'nin teknik ve ekonomik şartlar çerçevesinde yıllık kullanılabilir su potansiyeli yaklaşık 112 milyar metreküp. Bunun 94 milyar metreküpünü yerüstü, 18 milyar metreküpünü ise yeraltı suları oluşturuyor.
2024 yılında yaklaşık 85,7 milyon olan nüfus dikkate alındığında kişi başına düşen yıllık kullanılabilir su miktarı 1.308 metreküp seviyesinde bulunuyor. 2025 yılı nüfus verileriyle yapılan hesaplamalarda ise bu miktar yaklaşık 1.301 metreküpe geriliyor.
Bir ülkenin "su zengini" kabul edilebilmesi için kişi başına yıllık kullanılabilir su miktarının 1.700 metreküpün üzerinde olması gerekiyor. Bu miktarın 1.000 metreküpün altına düşmesi ise su kıtlığı olarak değerlendiriliyor.
Bu sınıflandırmaya göre Türkiye henüz mutlak su kıtlığı yaşayan ülkeler arasında bulunmasa da su stresi altında. Dolayısıyla ülkenin mevcut su kaynakları, nüfusun ve ekonomik faaliyetlerin ihtiyaçlarını karşılamak için giderek daha fazla baskı altında.
Türkiye'nin suyu nereye gidiyor?
Türkiye'de su tüketiminin en büyük bölümünü tarım oluşturuyor.
Türkiye Su Enstitüsü'nün 2025 yılında yayınladığı verilere göre 2024 yılında ülke genelinde yaklaşık 57 milyar metreküp su tüketildi. Bunun 44 milyar metreküpü, yani yüzde 77'si tarımsal sulamada kullanıldı. Geriye kalan 13 milyar metreküp ise evsel ve endüstriyel ihtiyaçlara ayrıldı.
Bu tablo, su tasarrufu tartışmalarında yalnızca hanehalkı tüketimine odaklanmanın yeterli olmadığını gösteriyor. Türkiye'de su kaynaklarının geleceği açısından en önemli meselelerden biri tarımsal sulamanın nasıl yapıldığı.
Tarımda kullanılan suyun önemli bir bölümü, geleneksel sulama yöntemleri ve altyapı yetersizlikleri nedeniyle verimli değerlendirilemiyor. Özellikle yüzeysel sulama olarak bilinen ve halk arasında salma sulama şeklinde ifade edilen yöntemde suyun tarla yüzeyine kontrolsüz biçimde verilmesi, buharlaşma ve sızma yoluyla kayıplara neden olabiliyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan tarım ve su kaynakları raporunda, 2022 yılında DSİ tarafından işletilen sulama alanlarının yüzde 59'unda yüzeysel sulama, yüzde 24'ünde yağmurlama ve yalnızca yüzde 17'sinde damla sulama yönteminin kullanıldığı belirtiliyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde hazırlanan teknik değerlendirmelerde ise sulama randımanının yüzeysel sulamada yüzde 30-60, yağmurlama sulamada yüzde 70-75, damla sulamada yaklaşık yüzde 90 seviyesinde olabildiği aktarılıyor.
Bu veriler, modern sulama sistemlerinin yaygınlaştırılmasının neden önemli olduğunu ortaya koyuyor. Ancak sulama teknolojisinin tek başına yeterli olmadığı da belirtiliyor. Ürünlerin yetiştirildiği bölgenin iklimine ve su potansiyeline uygun seçilmesi, sulama zamanının doğru belirlenmesi ve su tüketiminin ölçülmesi de gerekiyor.
Su tüketiminin yoğunlaştığı tarım ürünleri
Türkiye'de sulama yapılan alanlarda mısır, hububat, meyve-sebze ve pamuk önemli yer tutuyor.
DSİ'nin 2024 yılı tarımsal sulama istatistiklerine göre işletmeye açılan sulama alanlarında mısırın payı yüzde 20, hububatın yüzde 15, meyve-sebzenin yüzde 12,9 ve pamuğun yüzde 12,4 seviyesinde bulunuyor.
Bu ürünlerin su ihtiyacı yetiştirildikleri bölgeye, yağış miktarına, toprağın yapısına ve sulama yöntemine göre değişiyor. Özellikle su kaynaklarının sınırlı olduğu havzalarda yüksek sulama ihtiyacı bulunan ürünlerin yaygın biçimde yetiştirilmesi, mevcut kaynaklar üzerindeki baskıyı artırabiliyor.
Burada mesele belirli ürünlerin yetiştirilmemesi değil, tarımsal üretim planlamasının havzaların su kapasitesiyle uyumlu hale getirilmesi. Su kaynaklarının yetersiz olduğu bölgelerde ürün deseninin yeniden değerlendirilmesi, tarımsal desteklerin de su verimliliğini teşvik edecek biçimde düzenlenmesi önem taşıyor.
Şehirlerde suyun üçte biri kayboluyor
Türkiye'de su kayıpları yalnızca tarımsal sulamayla sınırlı değil. Belediyelerin içme suyu şebekelerinde yaşanan kayıplar da ciddi bir sorun oluşturuyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğü verilerine göre Türkiye'de şehir şebekelerindeki ortalama su kayıp oranı 2015 yılında yüzde 39 iken 2024 yılında yüzde 31,6'ya geriledi.
Buna rağmen şebekeye verilen suyun yaklaşık üçte birinin kaybolması, altyapıdaki sorunların sürdüğünü gösteriyor. Üstelik ülke ortalaması, belediyeler arasındaki farkları gizliyor. Bazı yerleşimlerde kayıp oranlarının yüzde 60'lara ulaştığı belirtiliyor.
Şebekelerdeki kayıpların önemli bir bölümü eskiyen borular, bağlantı noktalarındaki sızıntılar, depolardaki kaçaklar ve ölçüm sistemlerindeki yetersizliklerden kaynaklanıyor.
Bakanlığın hesaplamalarına göre kayıp oranının yüzde 25 seviyesine indirilmesi, yaklaşık 5 milyon nüfuslu bir şehrin yıllık su ihtiyacına karşılık gelecek miktarda suyun kazanılmasını sağlayabilir.
İstanbul'da ise şebeke kayıplarını azaltmaya yönelik çalışmalar sonucunda kayıp-kaçak oranı 2024 sonunda yüzde 18,63 olarak açıklandı. Bu örnek, altyapı yatırımları ve düzenli denetimlerle kayıpların azaltılabileceğini gösteriyor.
Evlerdeki tüketim de su yönetiminin diğer bir boyutunu oluşturuyor. Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre 2024 yılında kişi başına günlük doğrudan su tüketimi 154 litreydi. Kurum, bu miktarı 2030 yılına kadar 120 litreye düşürmeyi hedefliyor.
Bununla birlikte günlük tüketim rakamlarının hesaplanmasında kullanılan yöntemlere dikkat etmek gerekiyor. TÜİK'in belediyelerin şebekeye verdiği su üzerinden yaptığı hesaplamada 2024 yılında kişi başına günlük ortalama 255 litre su çekildiği belirtiliyor. Bu rakam, yalnızca bir kişinin evinde kullandığı suyu değil, şebeke sistemindeki diğer kullanımları ve kayıpları da içeren farklı bir gösterge.
Yeraltı suları da tehlike altında
Türkiye'nin su sorununda en az yüzey suları kadar önemli bir diğer başlık yeraltı sularının kullanımı.
Özellikle yağışların yetersiz olduğu ve yüzey sularının tarımsal üretim için yeterli olmadığı bölgelerde çiftçiler yeraltı suyu kuyularına yöneliyor. Ancak yeraltından çekilen suyun doğal yollarla yeniden beslenmesinden daha hızlı tüketilmesi, su seviyelerinin düşmesine neden oluyor.
Bu durumun en dikkat çekici örneklerinden biri Konya Kapalı Havzası.
Konya Ovası'nda tarımsal sulama amacıyla kullanılan yeraltı sularının aşırı çekilmesi, bölgede su seviyelerinin düşmesine ve obruk oluşumlarının artmasına yol açıyor. Uzmanlar, özellikle kontrolsüz ve ruhsatsız kuyuların bu süreci hızlandırdığına dikkat çekiyor.
Konya Teknik Üniversitesi Obruk Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Fetullah Arık, daha önce yaptığı açıklamalarda havzada yaklaşık 35 bin ruhsatlı kuyuya karşılık bunun üç katından fazla ruhsatsız kuyu bulunduğunu belirtmişti. Arık, bölgede yılda yaklaşık 500 milyon metreküp su açığı oluştuğunu ifade etmişti.
Yeraltı sularının aşırı kullanılması yalnızca obruk oluşumuyla sonuçlanmıyor. Su seviyesinin düşmesi, çiftçilerin daha derin kuyular açmasına ve daha fazla enerji harcamasına neden olurken, uzun vadede tarımsal üretim maliyetlerini de artırıyor.
Bu nedenle yeraltı sularının korunması, yalnızca çevresel bir mesele değil, aynı zamanda tarımsal üretimin ve gıda güvenliğinin sürdürülebilmesi açısından da önem taşıyor.
Son 52 yılın en düşük yağışı kaydedildi
Türkiye'nin su kaynakları üzerindeki baskıyı artıran en önemli etkenlerden biri de iklim değişikliği.
Meteoroloji Genel Müdürlüğünün 2025 Su Yılı Alansal Yağış Değerlendirmesi'ne göre 1 Ekim 2024-30 Eylül 2025 döneminde Türkiye genelinde metrekareye ortalama 422,5 milimetre yağış düştü.
Bu miktar, 1991-2020 dönemini kapsayan uzun yıllar ortalamasının yüzde 26,3 altında kaldı. Böylece 2025 su yılı yağışları son 52 yılın en düşük seviyesine geriledi.
Kuraklık ülke genelinde aynı şiddette yaşanmadı. Güneydoğu Anadolu'nun güneyi ve Hatay çevresinde yağışlar bazı bölgelerde yüzde 60'ın üzerinde azalırken, İç Anadolu'nun orta kesimleri ve Güneydoğu Anadolu'nun geniş bölümü de düşük yağış aldı.
Yağış rejimindeki düzensizlik, sıcaklıkların yükselmesi ve buharlaşmanın artması, su kaynaklarının yeniden beslenmesini zorlaştırıyor. Özellikle yaz aylarında tarımsal sulama ihtiyacının arttığı dönemlerde yağışların azalması, barajlar ve yeraltı suyu rezervleri üzerindeki baskıyı büyütüyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürü Afire Sever, 2025 yılında yaptığı açıklamada, bakanlığın projeksiyon çalışmalarının Türkiye'nin su kaynaklarında 2100 yılına kadar yüzde 25'e varan azalma ihtimaline işaret ettiğini belirtti.
Hangi bölgeler daha fazla risk altında?
Türkiye'de su sorunu bütün bölgelerde aynı şekilde yaşanmıyor. Yağış miktarı, havzaların yapısı, tarımsal üretim ve nüfus yoğunluğu nedeniyle bazı bölgeler diğerlerinden daha kırılgan durumda.
Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün değerlendirmesine göre Akarçay, Meriç-Ergene, Küçük Menderes, Burdur, Konya Kapalı ve Asi havzalarında hâlihazırda su açığı bulunuyor.
Gerekli önlemlerin alınmaması halinde 2030 sonrasında Susurluk, Kuzey Ege, Gediz, Büyük Menderes, Kızılırmak, Seyhan, Ceyhan, Fırat-Dicle ve Van Gölü havzalarının da benzer sorunlarla karşılaşabileceği belirtiliyor.
Bu tablo, su krizinin yalnızca Konya Ovası veya Güneydoğu Anadolu ile sınırlı olmadığını gösteriyor. Özellikle nüfusun, sanayinin ve tarımsal üretimin yoğunlaştığı havzalarda su kaynaklarının sürdürülebilir biçimde yönetilmesi gerekiyor.
Nüfus artışı su kaynaklarını nasıl etkileyecek?
Türkiye'nin nüfusu artmaya devam ederken kişi başına düşen kullanılabilir su miktarının da azalması bekleniyor.
TÜİK'in nüfus projeksiyonlarına göre Türkiye nüfusunun 2030 yılında yaklaşık 90 milyona ulaşması bekleniyor. Mevcut 112 milyar metreküplük kullanılabilir su potansiyelinin değişmediği varsayıldığında, 90 milyonluk nüfus üzerinden kişi başına düşen yıllık su miktarı yaklaşık 1.244 metreküpe gerileyecek.
Ancak bu hesap yalnızca nüfus artışının etkisini gösteriyor. İklim değişikliği nedeniyle su kaynaklarının azalması halinde kişi başına düşen miktar daha da aşağıya inebilir.
Tarım ve Orman Bakanlığı yetkilileri de nüfus artışı ve iklim değişikliğinin birlikte değerlendirilmesi halinde Türkiye'nin 2030 sonrasında su kıtlığı yaşayan ülkeler kategorisine geçme riski bulunduğu uyarısında bulunuyor.
Burada önemli olan, Türkiye'nin bir anda bütün su kaynaklarını kaybetmesi değil. Su kaynaklarının ihtiyaçları karşılayamadığı havzalarda tarımsal üretimin, sanayinin ve şehirlerin daha sık su kısıtlamalarıyla karşılaşması.
Türkiye susuz kalabilir mi?
Türkiye'nin yakın gelecekte bütünüyle susuz kalacağını söylemek gerçekçi değil. Ancak mevcut eğilimler, bazı bölgelerde ve özellikle kurak dönemlerde ciddi su sıkıntılarının yaşanabileceğine işaret ediyor.
Su kaynaklarının azalması, yalnızca musluklardan akan suyun kesilmesi anlamına gelmiyor. Tarımsal üretimin düşmesi, gıda fiyatlarının yükselmesi, sanayi tesislerinin su temininde sorun yaşaması, yeraltı suyu rezervlerinin tükenmesi ve şehirlerin su ihtiyacını karşılamakta zorlanması da su krizinin sonuçları arasında yer alıyor.
Özellikle büyük şehirlerde nüfus yoğunluğunun artması, suyun havzalar arasında taşınmasına yönelik yatırımları ve altyapı maliyetlerini artırıyor. Yağışların yetersiz kaldığı yıllarda baraj seviyelerindeki düşüş de şehirlerin su güvenliğini daha kırılgan hale getiriyor.
Dolayısıyla Türkiye açısından temel mesele, su kaynaklarının tamamen tükenmesinden önce, mevcut kaynakların ihtiyaçları karşılayamayacak ölçüde azalması ve yanlış yönetilmesi.
Çözüm yalnızca tasarruf değil, su yönetimini değiştirmek
Türkiye'de su kaynaklarının korunması için bireysel tasarruf önemli olsa da sorunun çözümü yalnızca vatandaşların daha az su tüketmesine bağlı değil.
Tarımda damla ve yağmurlama sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması, su kaynaklarının kapasitesine göre ürün deseninin belirlenmesi, kaçak kuyuların denetlenmesi ve yeraltı suyu kullanımının ölçülmesi öncelikli adımlar arasında bulunuyor.
Şehirlerde ise eskiyen içme suyu şebekelerinin yenilenmesi, kayıp-kaçak oranlarının düşürülmesi, arıtılmış atık suların yeniden kullanılması ve yağmur suyunun toplanması gerekiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı, 2025-2035 dönemini kapsayan Ulusal Su Planı ile su yönetiminde yeni bir yol haritası oluşturdu. Bakanlığın açıklamasına göre su verimliliği hedeflerinin 2030 yılına kadar gerçekleştirilmesi halinde yılda yaklaşık 12,4 milyar metreküp su kazanımı sağlanması öngörülüyor.
Bu hedefler arasında sulama randımanının yüzde 60'a çıkarılması, sanayide su kullanım verimliliğinin artırılması ve kişi başına günlük doğrudan su tüketiminin 120 litreye düşürülmesi bulunuyor.
Türkiye'nin su geleceği, yalnızca ne kadar yağış aldığına veya kaç baraj inşa edildiğine bağlı değil. Asıl belirleyici olan, sahip olduğu sınırlı su kaynaklarını nasıl kullandığı, nasıl koruduğu ve gelecek nesillere ne kadarını aktarabildiği.
Mevcut veriler, Türkiye'nin su zengini bir ülke olmadığını ve su stresinin giderek daha ciddi bir mesele haline geldiğini ortaya koyuyor.
Tarımda verimlilik sağlanmadığı, şehirlerdeki kayıplar azaltılmadığı ve havza bazlı planlama güçlendirilmediği takdirde su sorununun önümüzdeki yıllarda çok daha geniş bir ekonomik ve toplumsal krize dönüşmesi ihtimali bulunuyor.
Kaynak: Mepa News