Julius Barigaba | The East African | Tercüme: Mepa News
Afrika'nın Somali'deki barışı koruma misyonu, ömrünün son aşaması olabilecek bir döneme girerken liderler, askeri angajmanların yerini alacak siyasi geleceğin niteliğinin de yeniden düşünülmesi çağrısında bulunuyor.
Geçen hafta asker gönderen ülkeler, derinleşen finansman krizinin, isim ve görev tanımı birkaç kez değişen ve Somali'yi istikrarlı tutmak için milyonlarca dolar harcayan yaklaşık 20 yıllık misyonun stratejik olarak yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılması üzerine, planlanandan 18 ay önce düzenli bir çekilmeye hazırlanma konusunda anlaştı.
Ancak bu karar, bölgesel liderlerin yalnızca askeri operasyonların Somali'yi istikrara kavuşturabileceğine artık inanmadığının bugüne kadarki en açık işareti oldu. Liderler, Somali Federal Hükümeti'ne, Eş Şebab'ı kontrol altına alma çabalarının yanı sıra kapsayıcı siyasi diyaloğu da sürdürmesi yönünde baskı yapıyor.
Uganda'daki Speke Resort Munyonyo'da 31 Temmuz'da düzenlenen olağanüstü zirvede Uganda, Kenya, Burundi, Etiyopya, Mısır, Cibuti ve Somali devlet başkanları, Afrika Birliğinin (AU) Somali'deki Afrika Birliği Destek ve İstikrar Misyonu (AUSSOM) için "düzenli, koordineli ve aşamalı bir çıkış" planlamaya başlaması konusunda anlaştı.
Karar, yaklaşık 20 yıldır birbirini izleyen Afrika Birliği misyonlarını ayakta tutan lojistik omurga niteliğindeki Somali'deki Birleşmiş Milletler Destek Ofisine (UNSOS) ABD'nin desteği sona erdirme kararının yol açtığı mali krizin ardından geldi.
AUSSOM başlatıldığında öngörülen ve 31 Aralık 2029'a kadar sürmesi planlanan beş yıllık görev süresi yerine zirvede, BM yetkili lojistik desteğinin yalnızca 18 ila 24 ay daha sürdürülmesi önerildi.
Liderler, bu süre boyunca Somali'nin güvenlik kurumlarının güçlendirileceğini ve Afrika Birliği birlikleri ayrılmadan önce güvenlik sorumluluklarının aşamalı olarak devredileceğini söyledi. Karar, misyonun ömrünü fiilen 12 ila 18 ay kısaltıyor.
Zirvede savunma kuvvetleri komutanlarına, Nisan 2025'te düzenlenen önceki olağanüstü zirvede alınan kararların uygulanmasına yönelik bir plan geliştirmek üzere Mogadişu'da toplanma talimatı verildi. Buna uluslararası lojistik destek sona ermeden önce Eş Şebab'ı zayıflatmaya yönelik operasyonların yoğunlaştırılması da dahil.
Bölgesel liderler ayrıca Somali hükümetine, Eş Şebab'dan geri alınan bölgeleri elde tutmak üzere yerel milis ve mobil güçlerin silah altına alımını hızlandırma çağrısında bulundu. Bu adımla, BM tarafından uygulanan asker azaltımları nedeniyle Afrika Birliği birliklerinin bazı üsleri boşaltmasının ardından Somali güvenlik güçlerinin 2024'te yaşadığı toprak kayıplarının tekrarlanmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Mevcut durumda Afrika Birliği, finansman krizinin asker gönderen ülkeleri yaklaşık 20 yıllık barışı koruma faaliyetlerinin cevaplayamadığı bir soruyla yüzleşmeye zorlamasının ardından, Somali'deki askeri misyonunun sona ermesini planlamaya başladı. Bu soru şu: Somali'nin güvenliği siyasi bir çözüm olmadan sürdürülebilir mi?
Ancak belki de daha önemli değişim, Uganda'nın askeri geçişe siyasi bir stratejinin eşlik etmesi yönündeki girişimiyle ortaya çıktı. Zirve öncesindeki toplantılarda Uganda, Somali hükümetinin Mogadişu ile Somali'nin federal üye devletleri arasındaki iş birliğini güçlendirmeyi amaçlayan kapsayıcı siyasi diyalog için bir yol haritası hazırlamasını isteyen öneriler sundu.
Uganda Savunma Bakanı Kiryowa Kiwanuka, kalıcı istikrarın nihayetinde Somali'nin siyasi bölünmelerinin çözülmesine bağlı olacağını savunarak ulusal sahiplenmenin güçlendirilmesi çağrısında bulundu.
Kiwanuka, "Sürdürülebilirlik için siyasi sorunun çözülmesi gerekiyor. Somali Federal Hükümeti ile federal üye devletler arasındaki diyalog ve iş birliği zorunlu" dedi.
Bu öneri, Somali'nin güvenlik kazanımlarının yanı sıra daha geniş bir siyasi uzlaşı geliştirmemesi halinde Afrika'nın son barış misyonunun da öncekilerin izlediği yola girebileceğine dair bölgesel politika yapıcılar arasındaki artan farkındalığı yansıtıyor.
Ancak bu diyaloğun sonunda Eş Şebab'ı da kapsayıp kapsamaması gerektiği tartışmalı olmaya devam ediyor.
İsminin açıklanmasını istemeyen bir diplomat ve bölgesel güvenlik analisti, "Neden olmasın? Siyasi iktidarı ele geçirmek için savaşmıyorlar mı? Onları masaya getirin ve kalıcı barışı sağlayacak olan buysa iktidarın paylaşılmasına yönelik bir formül sunun." ifadesini kullandı.
Bu önerinin tartışmalara yol açması muhtemel. Zira Eş Şebab El Kaide ile bağlantısını sürdürüyor ve BM'nin yanı sıra ABD, Birleşik Krallık, Avrupa Birliği, Kanada ve diğer büyük güçler tarafından terör örgütü olarak tanımlanıyor.
Bununla birlikte Uganda Cumhurbaşkanı Yoweri Museveni, zirveye başkanlık etmesinin ardından güvenini dile getirdi. Museveni "Somali'deki varlığımız hiçbir zaman sınır komşusu olmamızdan kaynaklanmadı, ilke ve strateji gereğiydi. Kendisini Afrika toplumlarına dayatmaya çalışan aşırıcılığı reddettik ve kardeşlerimizle dayanışma içinde olduk." dedi.
Museveni, Afrika'nın farklılıklara saygı gösterme tarihinin kendisine "ortak çabalar sayesinde Somali'nin kalıcı barış ve istikrara doğru yolculuğunu desteklemeyi sürdürecekleri" konusunda güven verdiğini de ekledi.
Açıklamaları çevrim içi ortamda bazı yorumcuların eleştirilerine yol açtı. Bu kişiler Uganda'nın Somali'deki askeri varlığının hem uzunluğunu hem de amacını sorguladı. Uganda, Şubat 2007'de sahaya asker gönderen ilk ülkelerden olmuştu.
Söz konusu finansmanın sağlanıp sağlanmaması yalnızca AUSSOM'un çekilme hızını değil, Somali'nin güvenlik geçişinin başarılı olup olmayacağını ya da Eş Şebab'ın yararlanabileceği yeni bir boşluk bırakıp bırakmayacağını da belirleyebilir.
1 Ocak 2025'te konuşlandırılan AUSSOM'un nihai olarak çekilmesi, Afrika Birliğinin Somali'deki yaklaşık 20 yıllık varlığında son geçişi oluşturacak. AUSSOM, 1 Nisan 2022'de ülkenin güvenlik sorumluluklarını 31 Aralık 2024'e kadar Somali güçlerine devretmek üzere yeniden yapılandırılan Somali'deki Afrika Birliği Geçiş Misyonunun (ATMIS) yerini almuştı.
ATMIS ise 2007'de Uganda'nın ilk asker gönderen ülke olduğu Somali'deki öncü Afrika Birliği Misyonunun (AMISOM) yerini almıştı.