ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD ile İran’ın 60 günlük ateşkesin uzatılmasını, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve Tahran’ın nükleer programının sınırlandırılmasına yönelik müzakerelerin başlatılmasını öngören bir mutabakat zaptına “çok yakın” olduğunu söyledi.
Söz konusu mutabakatın imzalanması halinde, savaşın başlamasından bu yana en önemli diplomatik gelişmelerden biri yaşanmış olacak. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın nükleer programa ilişkin taleplerini de kapsayan nihai bir anlaşmaya ulaşılması için taraflar arasında yoğun müzakerelerin sürmesi gerekecek.
Trump ve danışmanları, savaş sürecinde daha önce de birkaç kez anlaşmaya yaklaşıldığını açıklamış ancak görüşmeler her seferinde çıkmaza girmişti.
Axios’un perşembe günü yayınladığı habere göre, ABD ve İranlı müzakereciler 60 günlük mutabakat zaptı üzerinde anlaşmaya vardı. Ancak Trump henüz anlaşmaya son onayını vermedi.
ABD’li yetkililer, İran tarafının arabulucular aracılığıyla gerekli tüm onayları aldıklarını ve anlaşmayı imzalamaya hazır olduklarını ilettiğini söyledi. Arabulucu ülkelerden birinin yetkilisi de bu bilgiyi doğruladı.
ABD'li müzakereciler, anlaşmanın son haline ilişkin ayrıntıları Trump’a sundu. Ancak Trump anlaşmaya hemen onay vermedi. Bir ABD’li yetkili, “Başkan, arabuluculara anlaşmayı değerlendirmek için birkaç gün daha zamana ihtiyacı olduğunu iletti” dedi.
İran yönetimi habere ilişkin kamuoyuna açık bir açıklama yapmazken, İran Devrim Muhafızları Ordusu’na yakınlığıyla bilinen Tasnim ajansına konuşan bir kaynak, mutabakatın henüz kesinleşmediğini ifade etti.
Üst düzey ABD’li yetkililer, perşembe öğleden sonra Trump’ın anlaşmayı onaylamaya eğilimli olduğunu ancak henüz nihai kararını vermediğini belirtti.
Trump’ın perşembe günü Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani ile telefonda görüştüğü ve İran ile yapılması planlanan anlaşmayı ele aldığı bildirildi. Katar, Washington ile Tahran arasındaki görüşmelerde önemli arabuluculardan biri olarak öne çıkıyor.
ABD’li bir yetkili, Trump’ın birkaç gün daha beklemek istemesinin nedenlerinden birinin İranlı yetkililerin anlaşmayı gerçekten imzalayacağından ve son anda geri adım atmayacağından emin olmak olduğunu söyledi.
Aynı yetkili, Trump’ın nihai kararını vermeden önce anlaşmaya ilişkin ABD iç siyasetindeki tartışmaların nasıl şekilleneceğini görmek istediğini de belirtti.
Öte yandan, Nisan ayında Pakistan’ın başkenti İslamabad’da İran ile yürütülen görüşmelerde ABD heyetine liderlik eden ve süreçte aktif rol oynayan Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump’ın mutabakatı ne zaman ya da imzalayıp imzalamayacağı konusunda kesin konuşmanın zor olduğunu ifade etti.
Vance, “Birkaç ifade üzerinde gidip geliyoruz. Burada önemli ilerleme kaydettik” dedi.
ABD Başkan Yardımcısı, “Umarım ilerleme kaydetmeye devam ederiz ve başkan anlaşmayı destekleyebilecek bir noktaya gelir. Ancak bunun olup olmayacağı henüz kesin değil” ifadelerini kullandı.
Vance, “Anlaşmaya mutlaka ulaşacağımızın garantisini veremem. Ancak şu anda bu konuda oldukça olumlu hissediyorum” diye konuştu.
Mutabakatın detayları
Axios’un aktardığı taslak mutabakatın detayları da netleşmeye başladı. Buna göre, 60 günlük mutabakat zaptı kapsamında Hürmüz Boğazı’nın tüm ticari gemilere “kısıtlamasız” şekilde yeniden açılması öngörülüyor.
Anlaşma kapsamında boğazdan geçiş ücreti alınmayacak ve İran, 30 gün içinde bölgedeki tüm mayınları temizlemeyi taahhüt edecek.
Taslağa göre ABD de İran’a yönelik deniz ablukasını kaldıracak. Ancak bu süreç, ticari deniz taşımacılığının yeniden normale dönmesiyle eş zamanlı ve kademeli olarak uygulanacak.
Mutabakat zaptında ayrıca İran’ın nükleer silah geliştirmeme yönünde taahhütte bulunması da yer alıyor. Tarafların 60 günlük müzakere sürecinde öncelikli olarak İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nasıl tasfiye edileceğini ve ülkenin uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin geleceğini ele alması bekleniyor.
Anlaşma taslağına göre Washington yönetimi de müzakereler kapsamında İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması konularını görüşmeyi taahhüt edecek.
Bunun yanı sıra mutabakat, İran’ın mal ve insani yardım tedarikine yeniden erişimini kolaylaştıracak bir mekanizmanın oluşturulmasına yönelik görüşmeleri de içeriyor.
Axios’un haberine göre söz konusu düzenlemeler, Trump yönetiminin onay vermesi halinde yürürlüğe girecek 60 günlük geçici anlaşmanın temel unsurlarını oluşturuyor.
Kaynak: Mepa News, Axios