Sudan'da ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki savaşın giderek daha fazla insansız hava araçları üzerinden yürütülmesi, siviller açısından yeni bir tehdit oluşturuyor.
Birleşmiş Milletler, 2026'nın ilk on ayında İHA saldırılarında 1630'dan fazla sivilin öldürüldüğünü doğrularken, insan hakları kuruluşları hem orduya bağlı unsurların hem de HDK'nin sivil yerleşimlere yönelik saldırılarını belgeledi.
Türkiye yapımı silah sistemlerinin Sudan ordusuna tedarik edildiğine ilişkin bulgular ise dış aktörlerin savaştaki rolünü yeniden gündeme taşıyor.
Sudan'ın başkenti Hartum'da insansız hava araçları, savaşın siviller üzerindeki etkisini artıran başlıca tehditlerden biri haline geldi.
Ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmaların üçüncü yılı geride bırakılırken, her iki tarafın da giderek daha fazla kullandığı silahlı insansız hava araçları cephe hatlarının çok ötesindeki yerleşim bölgelerini hedef alabiliyor.
22 Kasım Pazar günü Hartum'da yeniden İHA hareketliliği yaşandı. Görgü tanıkları, başkentin doğusunda özellikle Burri, Riyad ve Arkweit mahalleleri üzerinde insansız hava araçlarının görüldüğünü, orduya ait hava savunma sistemlerinin bunlara karşılık verdiğini bildirdi. Arkweit'te bir İHA'nın patlamadan sokağa düştüğü, askeri birliklerin bölgeyi kordon altına aldığı aktarıldı. Ordu ve HDK olayla ilgili henüz açıklama yapmadı.
Bu gelişme, başkentte sivillerin yaşadığı tehdidin son örneği oldu. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği'nin 17 Kasım'da yayınladığı rapora göre, Sudan'da 2026'nın başından ekim sonuna kadar en az 2 bin 230 sivil öldürüldü. Bu ölümlerin 1630'dan fazlası insansız hava aracı saldırılarından kaynaklandı.
BM, gerçek can kaybının daha yüksek olabileceğini belirtti.
Raporda, İHA saldırılarının artık Sudan savaşının belirleyici unsurlarından biri haline geldiği vurgulandı.
Pazar yerleri, hastaneler, okullar, yakıt depoları, su kaynakları, yerinden edilmiş kişilerin barındığı alanlar ve sivil araçlar saldırılardan etkilendi.
Hartum'da üç çocuk hayatını kaybetti
Başkentte sivillerin İHA saldırılarından doğrudan etkilendiği en çarpıcı olaylardan biri 19 Ekim'de yaşandı.
Sudan Tribune'ün aktardığına göre, HDK tarafından fırlatıldığı belirtilen insansız hava araçları Hartum Uluslararası Havalimanı çevresinde orduya ait hava savunma sistemleri tarafından hedef alındı. İHA'lardan biri, havalimanının doğusundaki İmtidad Nasır mahallesinde bir eve düştü.
Saldırıda 2 ila 6 yaşları arasında üç çocuk hayatını kaybetti. Çocukların annesi ağır yaralanarak yoğun bakıma kaldırıldı.
Al Jazeera'ya konuşan mahalle sakinleri, saldırı öncesinde gökyüzünde İHA sesleri duyduklarını, ardından uçaksavar ateşi ve patlamaların yaşandığını anlattı. Saldırının, başkentteki yerleşim bölgelerinin hava saldırılarına karşı ne kadar savunmasız hale geldiğini gösterdiği belirtildi.
HDK'nin Hartum'daki saldırıları yalnızca konutlarla sınırlı kalmadı. Elektrik tesisleri, askeri ve kamu binaları ile stratejik altyapı unsurları da İHA saldırılarının hedefi oldu. Ancak askeri amaçlarla kullanılan tesislerin yakınındaki sivil yerleşimlerin ve altyapının zarar görmesi, saldırıların siviller üzerindeki etkisini artırıyor.
Orduya bağlı unsurların İHA saldırıları da belgelendi
Sudan'daki İHA saldırılarında sorumluluğun yalnızca HDK'ye yüklenmesi, mevcut bulgularla örtüşmüyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün (HRW) Eylül 2024'te yayınladığı araştırma, Sudan ordusuna bağlı unsurların da Hartum'da silahlı İHA'larla sivilleri hedef aldığına ilişkin görüntüleri doğruladı.
HRW, Hartum'un kuzeyindeki Bahri bölgesinde gerçekleşen iki ayrı saldırıya ait görüntüleri inceleyerek coğrafi doğrulama yaptı. Görüntülerde, orduya bağlı unsurlar tarafından kullanıldığı değerlendirilen İHA'lardan, sivil kıyafetli ve silahsız görünen kişilerin üzerine havan mühimmatı bırakıldığı tespit edildi.
İlk olayda, 19 Mart 2024'te ordu yanlısı bir sosyal medya hesabında yayınlanan görüntülerde, Bahri'deki Seen un fabrikasının avlusunda çuval taşıyan kişilerin hedef alındığı görüldü. Görüntülerde, patlamanın ardından bir kişinin yerde hareketsiz kaldığı, saldırı bölgesinde ise görünür bir silah veya askeri teçhizat bulunmadığı belirtildi.
İkinci olayda ise Bahri'deki Halfaya el-Muluk mahallesinde yürüyen sivillerin İHA'dan bırakılan mühimmatla hedef alındığı görüntüler incelendi. HRW, saldırıda en az bir kişinin öldüğünü, dört kişinin de hareketsiz kaldığını bildirdi. Saldırının gerçekleştiği sırada mahallenin HDK kontrolünde olduğu kaydedildi.
HRW, bu iki olayın uluslararası insancıl hukukun ihlali ve savaş suçu teşkil edebilecek nitelikte olduğunu belirtti. Örgüt, görüntülerin orduya bağlı unsurların kullandığı İHA'lardan elde edildiğini değerlendirmekle birlikte, saldırılardaki emir-komuta zincirinin ve sorumluların ayrıca soruşturulması gerektiğine dikkat çekti.
Bu bulgular, Sudan ordusunun da insansız hava araçlarını sivillerin bulunduğu alanlarda hukuka aykırı biçimde kullanabildiğine ilişkin önemli kanıtlar sunuyor.
HDK ve ordu: İHA saldırılarında karşılıklı suçlamalar
2026 yılında İHA saldırılarının artmasıyla birlikte her iki tarafın da sivil kayıplara yol açan saldırılarla suçlandığı olaylar çoğaldı.
Uluslararası Af Örgütü, 18 Kasım'da yayınladığı araştırmada HDK'nin Kuzey Kordofan eyaletinin başkenti El Ubeyd ve çevresinde düzenlediği dokuz İHA saldırısını inceledi. Haziran-ağustos döneminde gerçekleşen saldırılarda 37 sivilin öldüğü, 10 kişinin yaralandığı belirtildi.
Af Örgütü'ne göre saldırıların üçü yerleşim alanlarını, dördü elektrik santrali, akaryakıt istasyonları ve ana pazar gibi sivil altyapı noktalarını, ikisi ise hareket halindeki araçları hedef aldı. Örgüt, incelediği olaylarda saldırı noktalarının yakınında askerî hedef bulunduğuna ilişkin bir bulguya ulaşamadığını açıkladı.
HDK, Af Örgütü'nün bulgularına ilişkin yanıtında saldırılardaki sorumluluğu reddetti ve bazı olaylardan orduyu sorumlu tuttu. Ancak örgüt, bu iddiasını destekleyen kanıt sunmadı.
Orduya yönelik suçlamalar ise özellikle Güney Darfur'un Nyala kentindeki saldırıyla gündeme geldi. Kasım ayında orduya ait bir İHA'nın HDK kontrolündeki kentte bulunan kalabalık bir pazarı vurduğu bildirildi. Acil Durum Avukatları adlı Sudanlı insan hakları grubu saldırıda 100'den fazla kişinin öldüğünü belirtti. Sınır Tanımayan Doktorlar ise saldırının ardından 36 cenaze teslim aldığını ve 150 yaralıyı tedavi ettiğini açıkladı.
Söz konusu saldırı, HDK'nin kontrolündeki bir bölgede gerçekleşmesine rağmen hedef alınan yerin sivil bir pazar olması nedeniyle ciddi tepki çekti. Bağımsız soruşturma çağrıları yapılırken, saldırının askeri bir hedefe yönelik olup olmadığına ilişkin ayrıntılar kamuoyuna açıklanmadı.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği de 2026'nın ilk yarısında en az 39 pazarın, 20 sivil aracın, 17 yakıt tankeri ve deposunun, 16 sağlık tesisinin İHA saldırılarından etkilendiğini kaydetti.
Bu veriler, Sudan'da sivil kayıpların yalnızca tek bir tarafın saldırılarından kaynaklanmadığını ortaya koyuyor. Bununla birlikte her olayda saldırıyı düzenleyen tarafın ve hedefin niteliğinin ayrı ayrı belirlenmesi gerekiyor.
Türkiye yapımı İHA'lar Sudan'daki savaşta
Sudan'daki savaşta kullanılan silahların önemli bir bölümü yabancı ülkelerden sağlanıyor. Bu durum Türkiye'nin de aralarında bulunduğu dış aktörlerin çatışmadaki rolünü gündeme getiriyor.
The Washington Post'un 7 Mart 2025'te yayınladığı araştırma, Türk savunma şirketi Baykar'ın Sudan ordusuna İHA ve mühimmat tedarik ettiğine ilişkin sözleşme, finansal kayıtlar, mesajlaşmalar ve uçuş verilerini inceledi.
Gazetenin ele geçirdiği sözleşme ve diğer belgelerde, Baykar'ın Sudan ordusuna en az 120 milyon dolar değerinde silah gönderdiği, bunlar arasında sekiz Bayraktar TB2 insansız hava aracının ve yüzlerce mühimmatın bulunduğu belirtildi.
Söz konusu tedarikin 2024 yılında gerçekleştiği, Türk şirket çalışanlarının teslimat ve teknik destek sürecinde Sudan'da bulunduğu ileri sürüldü.
Araştırmada, Baykar çalışanlarının Sudan'daki saldırılara ilişkin görüntüleri şirket yöneticileriyle paylaştığı mesajlaşmalara da yer verildi. Gazete, bu belgeleri telefon kayıtları, ticaret verileri ve uydu görüntüleriyle kısmen doğruladığını bildirdi.
Türkiye'nin Washington Büyükelçiliğinden ismi açıklanmayan bir yetkili ise gazeteye yaptığı açıklamada, Ankara'nın savaşın başından itibaren Sudan'daki taraflara askeri destek sağlamaktan kaçındığını söyledi.
Baykar ve Sudan ordusu ise gazetenin sorularına yanıt vermedi.
Aynı araştırmada Türk savunma şirketi Arca Defense'in HDK'nin silah tedarikinden sorumlu üst düzey bir ismiyle temas kurduğu da aktarıldı. Ancak gazete, şirketin HDK'ye silah sağladığını doğrulayamadı. Şirket yöneticisi HDK'ye silah satılmadığını söyledi.
Bu nedenle Türk şirketlerinin Sudan'daki her iki tarafla ilişki kurduğuna ilişkin temaslar, doğrudan iki tarafa da silah sağlandığı şeklinde yorumlanmamalı. Belgelerin ortaya koyduğu tablo, Türkiye merkezli savunma şirketlerinin savaşın taraflarıyla farklı düzeylerde temas kurduğunu gösteriyor.
Öte yandan Baykar'ın Sudan ordusuna sağladığı bildirilen TB2 sistemlerinin sivil kayıplara yol açan belirli saldırılarda kullanıldığını ortaya koyan, kamuya açık ve bağımsız biçimde doğrulanmış bir kayıt bulunmuyor. Silah tedarikinin belgelenmesi ile belirli bir saldırıda kullanılan sistemin kimliğinin ve sorumluluğunun belirlenmesi farklı araştırma konuları.
İHA tedarik zincirinde Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer ülkeler
Sudan'daki İHA savaşının arkasında çok uluslu bir silah ve teknoloji tedarik ağı bulunuyor. HDK'nin özellikle Çin yapımı insansız hava araçlarına erişimi, Birleşik Arap Emirlikleri'nin çatışmadaki rolüne ilişkin tartışmalarla birlikte gündeme geldi.
Uluslararası Af Örgütü, HDK'nin Çin üretimi Wing Loong II ve FeiHong-95 tipi İHA'ları kullandığını ve bu sistemlerin BAE tarafından sağlandığına ilişkin bulgular bulunduğunu açıkladı. Abu Dabi yönetimi ise HDK'ye silah sağladığı iddialarını reddediyor.
BM Sudan Bağımsız Uluslararası Gerçekleri Araştırma Misyonu'nun 3 Eylül 2026 tarihli raporu, yabancı destek ağlarının her iki tarafın askerî kapasitesini artırdığını ortaya koydu. Raporda, HDK saflarında Darfur ve Kordofan'da savaş İHA'larını, topçu sistemlerini ve gelişmiş silahları kullanan 2 bine kadar eski Kolombiyalı askeri personelin görev yaptığı belirtildi.
Rapora göre, HDK'ye yabancı personel, silah, eğitim ve lojistik desteği sağlayan ağlarda Kolombiya ve Birleşik Arap Emirlikleri merkezli kişi ve kuruluşların yanı sıra Çad, Libya'nın güneydoğusu ve Somali'nin Bosaso kenti üzerinden yürütülen sevkiyatlar da bulunuyor.
Aynı rapor, Sudan ordusunun da sivillere ve sivil altyapıya zarar veren operasyonlarında yabancı kaynaklı İHA'lar kullandığına ilişkin makul gerekçeler bulunduğunu bildirdi. Misyon, HDK'nin Güney Kordofan'daki Kalogi kasabasında düzenlediği ve 60'ı çocuk yaklaşık 114 kişinin öldüğü saldırı ile ordunun Doğu Darfur'daki Ed-Dain'de gerçekleştirdiği ve en az 70 kişinin ölümüne yol açan saldırıyı örnek gösterdi. İkinci saldırıda büyük bir hastanenin de tahrip edildiği belirtildi.
BM raporu, her iki tarafın da dışarıdan sağlanan teknolojiler sayesinde cephe hattının çok ötesine saldırı düzenleyebilecek kapasiteye ulaştığını vurguladı.
Siviller için gökyüzünde güvenli bölge kalmadı
Sudan'da İHA saldırılarının yaygınlaşması, savaşın yalnızca askeri birlikler arasında yürütülen bir mücadele olmaktan çıktığını ve sivil yaşamın temel unsurlarını doğrudan tehdit ettiğini gösteriyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, 2026'nın ilk on ayında doğruladığı 2 bin 230'dan fazla sivil ölümünün yaklaşık dörtte üçünün İHA saldırılarından kaynaklandığını bildirdi. Ekim ayında ise HDK'ye atfedilen saldırılarda 11 eyalette elektrik tesisleri ve yakıt istasyonları hedef alındı. 20 Ekim-4 Kasım arasında gerçekleştiği belirtilen 29 saldırı, elektrik kesintilerine ve yakıt sıkıntısına yol açtı. Bu durum hastanelerde diyaliz ve ameliyat hizmetlerini, temiz suya erişimi ve gıda üretimini olumsuz etkiledi.
Sudan'da İHA saldırılarının sivillere verdiği zarar, kullanılan teknolojinin kendisinden çok bu silahların hangi hedeflere, hangi koşullarda ve nasıl bir denetim altında kullanıldığıyla ilgili. Askerî hedeflere yönelik saldırılarda dahi sivillerin zarar görmesini önlemek için gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor.
Sivil yerleşimlerin, pazarların, hastanelerin veya temel altyapının doğrudan hedef alınması ise uluslararası insancıl hukuk bakımından ağır ihlal şüphesi doğuruyor.
Hartum'da üç çocuğun evlerinde hayatını kaybetmesi, Bahri'de orduya bağlı unsurların kullandığı İHA'larla silahsız sivillerin vurulduğuna ilişkin görüntüler ve Nyala'daki pazar saldırısı, savaşın tarafları arasındaki ayrımın sivillerin korunması bakımından yeterli olmadığını ortaya koyuyor.
Sudan'da sivillerin korunması için yalnızca saldırıları düzenleyen birliklerin değil, bu silahları sağlayan, finanse eden ve kullanılmasını mümkün kılan dış destek ağlarının da incelenmesi gerekiyor. BM'nin son raporu da sorumluluğun yalnızca saldırıyı gerçekleştirenlerle sınırlı tutulmaması, silah ve teknoloji tedarik zincirlerinin tamamının araştırılması gerektiğini vurguluyor.
Kaynak: Mepa News