ABD-İran görüşmelerine dair dört olası senaryo

Dünya kamuoyunun gözü bugün Pakistan’ın başkenti İslamabad’a çevrilmiş durumda.

Pakistan, ABD ile İran arasında ikinci tur müzakerelerin yapılabilmesi için yoğun diplomatik çaba yürütüyor.

Görüşmelerin gerçekleşmesi halinde ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance’ın, İran heyetine ise İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’ın başkanlık etmesi bekleniyor.

Ancak iki tarafın da görüşmelere katılıp katılmayacağı henüz kesinleşmiş değil.

Bu diplomatik hareketlilik, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın yeni teklifini beklemek amacıyla ateşkesi süresiz uzatma kararını açıklamasıyla aynı döneme denk geldi. Buna rağmen sahadaki gelişmeler farklı bir tablo ortaya koyuyor.

ABD’nin İran'a karşı uyguladığı deniz ablukası ve İran’ın kısa süre sonra Hürmüz Boğazı'nı yeniden kapatması gerilimi tırmandırdı. Pazartesi günü ABD’nin bir İran gemisine el koyması ise taraflar arasındaki deniz gerilimini zirveye taşıdı.

Son gelişmeler

İslamabad’da müzakerelere hazırlıklar sürerken İran yönetimi “tehdit altında taviz vermeme” stratejisini sürdürüyor.

Tahran, Pakistan aracılığıyla ABD’ye gönderdiği mesajda İran heyetinin çarşamba günü İslamabad’da yapılacak görüşmelere katılmayacağını bildirdi.

ABD Başkanı Donald Trump ise salı günü yaptığı açıklamada, yaklaşık iki hafta önce ilan edilen ateşkesi süresiz olarak uzattığını duyurdu.

Trump, Truth Social platformunda yaptığı açıklamada Pakistan’ın talebi üzerine İran’a yönelik saldırıların durdurulduğunu ve İran tarafının ortak bir teklif hazırlamasının beklendiğini söyledi.

Trump ayrıca Başkan Yardımcısı JD Vance’in bugün yapılması planlanan İslamabad ziyaretini erteledi.
Bu gelişme, ikinci tur görüşmelerin geleceğini belirsiz hale getirdi.

İran’ın yarı resmi Tasnim haber ajansı da İran müzakere heyetinin çeşitli nedenlerle görüşmelere katılmayacağını bildirdi.

Olası senaryolar

Uzmanlara göre önümüzdeki günlerde dört farklı senaryo öne çıkıyor.

1. Senaryo: Müzakerelerin hiç yapılmaması

Bu senaryoda ikinci tur görüşmeler gerçekleşmeyebilir. Taraflardan biri ya da her ikisi müzakere masasına oturmayı reddedebilir. Bu durum tarafların pozisyonlarının çok uzak olması ve büyük tavizler vermeye yanaşmamalarıyla bağlantılı olabilir.

Bu durumda diplomasi yerine yaptırımlar, sert açıklamalar ve karşı hamleler ön plana çıkabilir.

2. Senaryo: Görüşmeler yapılır ve geçici anlaşma sağlanır

Pakistan’ın arabuluculuk girişimleri doğrultusunda tarafların birkaç gün sürebilecek görüşmelere katılması ve geçici bir anlaşmaya varması ihtimali de değerlendiriliyor.

Bu senaryoda taraflar arasında nihai bir anlaşma değil, ateşkesin uzatılmasını sağlayacak bir mutabakat ve nükleer program ile yaptırımlar konusunda genel bir çerçeve oluşturulabilir.

Ancak İran’ın nükleer programı, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol ve yaptırımlar gibi konularda taraflar arasında büyük görüş ayrılıkları bulunuyor.

Eski Pakistan BM Daimi Temsilcisi Maliha Lodhi, tarafların savaşın sona ermesini istediğini ancak önemli engellerin devam ettiğini belirtti.

3. Senaryo: Görüşmeler yapılır ancak ilerleme sağlanamaz

Chatham House uzmanlarından Aniseh Bassiri Tabrizi’ye göre Washington ile Tahran arasında bir anlaşmaya varılması ancak tarafların pozisyonlarını değiştirmesi halinde mümkün olabilir.

Trump yönetimi İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini tamamen durdurmasını ve mevcut zenginleştirilmiş uranyum stoklarını teslim etmesini talep ediyor.

İran ise bu talepleri kesin şekilde reddediyor.

4. Senaryo: Müzakerelerin çökmesi ve ateşkesin sona ermesi

İkinci tur görüşmeler gerçekleşse bile taraflar arasında anlaşma sağlanamaması ve ateşkesin sona ermesi ihtimali de bulunuyor.

Trump daha önce yaptığı açıklamada, ateşkesin anlaşma olmadan sona ermesi halinde “çok sayıda bombanın patlamaya başlayacağını” söylemişti.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise Trump’ı müzakere sürecini “teslimiyet masasına dönüştürmeye çalışmakla” suçladı.

Kalibaf, İran’ın askeri olarak yeniden çatışmaya hazır olduğunu belirterek “sahada yeni kartlar açıklamaya hazır olduklarını” ifade etti.

Diplomasi önündeki temel engel

Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaiz’e göre ikinci tur görüşmelerin önündeki en büyük engel iki temel soruda yatıyor.

Vaiz, ABD’nin diplomasiyi güvenilir kılacak ölçüde baskıyı azaltmaya hazır olup olmadığının ve İran’ın da görüşmelerin sürmesi için bölgesel etkisini sınırlayıp sınırlamayacağının belirleyici olacağını söyledi.

Vaiz ayrıca ateşkesin çökmesi halinde ABD’nin İran’daki kritik altyapıyı hedef almasının bölgedeki şiddeti daha da tırmandırabileceği uyarısında bulundu.

Kaynak: Mepa News, Al Jazeera