ABD-İran savaşında “donmuş cephe” senaryosu

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik sürpriz saldırılarının üzerinden iki ay geçmesine rağmen, taraflar arasındaki müzakerelerde ilerleme sağlanamadı. Hürmüz Boğazı’ndaki karşılıklı abluka uygulamaları küresel enerji arzını etkilemeye devam ederken, İran’ın nükleer programına ilişkin belirsizlik sürüyor.

Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly, salı günü yaptığı açıklamada ABD’nin İran ile temaslarını sürdürdüğünü ancak “kötü bir anlaşmaya zorlanmayacağını” söyledi. Açıklama, ABD Başkanı Donald Trump’ın güvenlik ekibiyle İran’ın yeni teklifini değerlendirmesinin ardından geldi.

8 Nisan’dan bu yana yürürlükte olan ateşkese rağmen tüm askeri seçeneklerin masada olduğu belirtiliyor. Katar Dışişleri Bakanlığı, “donmuş çatışma” riskine dikkat çekerek, Hürmüz Boğazı’nın baskı aracı olarak kullanılmasının yeni gerilimlere yol açabileceği uyarısında bulundu.

Analistler, kalıcı bir anlaşma sağlanamaması durumunda düşük yoğunluklu, zaman zaman saldırılarla kesilen bir çatışma modelinin taraflar için kısa vadede “çıkış yolu” sunabileceğini ancak bunun bölgesel istikrarsızlığı ve ekonomik maliyetleri artıracağını belirtiyor.

“Donmuş savaş”ın maliyeti

Georgetown Üniversitesi’nden İran uzmanı Mehran Kamrava, mevcut durumun fiilen “donmuş bir savaş” olarak tanımlanabileceğini, ancak bunun sürdürülebilir olmadığını söyledi.

Kamrava, “İran limanlarının süresiz şekilde kapalı kalması mümkün değil. Aynı şekilde ABD de bu ablukayı süresiz olarak devam ettiremez” dedi.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Quincy Institute, savaşın ilk ayının Washington’a maliyetinin 20 ila 25 milyar dolar arasında olduğunu tahmin ediyor. Olası geniş çaplı bir kara operasyonunun ise aylık 55 milyar doları aşabileceği ifade ediliyor.

ABD’nin 13 Nisan’dan bu yana İran limanlarına deniz ablukası uyguladığı, ayrıca Irak işgalinden bu yana en büyük askeri yığınaklardan biri kapsamında bölgeye 10 binden fazla asker ve ek uçak gemisi konuşlandırdığı bildirildi.

İran’ın Hürmüz Boğazı’nda uyguladığı kısıtlamalar ise ABD’de akaryakıt fiyatlarını son dört yılın en yüksek seviyesine taşıdı. Bu durumun, yaklaşan ara seçimler öncesinde Trump yönetimi üzerinde siyasi baskı oluşturduğu belirtiliyor.

Uzayan mı, kronikleşen mi?

Oslo Barış Araştırmaları Enstitüsü araştırmacısı Chandler Williams, başlangıçta birkaç hafta sürmesi öngörülen çatışmanın beklenenden uzun sürdüğünü ifade etti.

Williams, hava saldırılarına dayalı stratejilerin çoğu zaman çözüm yerine tırmanışa yol açtığını belirterek, “Şimdi soru, bu uzayan çatışmanın kalıcı bir çatışmaya dönüşüp dönüşmeyeceği” dedi.

ABD’nin ekonomik ve diplomatik baskıyı sürdürürken gerektiğinde saldırı tehdidini canlı tuttuğu, İran’ın ise Hürmüz Boğazı’nı kaldıraç olarak kullanarak Washington’u müzakereye zorlamayı hedeflediği ifade ediliyor.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, çatışmanın İran’da istihdam, tedarik zincirleri ve gıda güvenliği üzerinde olumsuz etkilere neden olduğunu açıkladı.

“Çim biçme” stratejisi

Analistler, ABD’nin İsrail’in Gazze ve Lübnan’da uyguladığı “çim biçme” olarak bilinen, düşük yoğunluklu ancak süreklilik arz eden askeri stratejiyi İran’a karşı da benimseyebileceğini değerlendiriyor.

King's College London’ndan Michael Kerr, İran gibi güçlü füze ve insansız hava aracı kapasitesine sahip bir ülkeye karşı bu yöntemin ciddi riskler barındırdığını belirtti.

Kerr, “İran’a karşı bu strateji uygulanırsa, Tahran’ın Körfez ülkelerini ve ABD unsurlarını hedef alması ihtimali göz ardı edilemez” dedi.

Uzmanlar, İran’ın bölgesel konumu ve askeri kapasitesi dikkate alındığında, yalnızca askeri baskıyla uzun vadeli bir çözüm elde edilmesinin zor olduğunu ifade ediyor.

Kaynak: Mepa News, Al Jazeera