"ABD ve İran savaşı sona erdirmeye yakın"

ABD ile İran arasında altı haftayı aşkın süredir devam eden savaşın sona erebileceğine yönelik umutlar perşembe günü artarken, Pakistan’ın yürüttüğü arabuluculuk girişimlerinde bazı “zorlu başlıklarda” ilerleme sağlandığı bildirildi.

Ancak İran, nükleer programının geleceğinin halen çözüme kavuşmadığını vurguladı.

Konuyla ilgili bir kaynak, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen temasların kritik konularda ilerleme sağlanmasına katkıda bulunduğunu söyledi. ABD ve Pakistan yetkilileri, savaşın sona ermesine yönelik bir anlaşma ihtimalinin arttığını dile getiriyor.

ABD Başkanı Donald Trump, böyle bir anlaşmanın dünya petrol ve doğalgaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayacağını söyledi.

Boğazın kapanması, petrol fiyatlarında tarihin en büyük şoklarından birine yol açarken, Uluslararası Para Fonu (IMF) küresel ekonomiye yönelik büyüme tahminini düşürdü. IMF, çatışmanın uzaması halinde dünya ekonomisinin resesyona sürüklenebileceği uyarısında bulundu.

Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı ve arabuluculuk sürecinin kilit isimlerinden biri olan Orgeneral Asim Munir, geçen hafta sonu İslamabad’da gerçekleştirilen ancak anlaşma sağlanamayan uzun müzakerelerin ardından çatışmaların yeniden başlamasını önlemek amacıyla çarşamba günü Tahran’a gitti.

Üst düzey bir İranlı yetkili Reuters’a yaptığı açıklamada, söz konusu ziyaretin ikinci tur görüşmeler ve iki haftalık ateşkesin uzatılması ihtimaline yönelik umutları artırdığını, ancak İran’ın nükleer programı konusunda temel görüş ayrılıklarının sürdüğünü söyledi.

Pakistan Dışişleri Bakanlığı da her iki tarafın görüşmelere yeniden başlamaya hazır olduğunu ancak henüz bir tarih belirlenmediğini açıkladı.

Lübnan’da ateşkes gündemde

Pakistan, barış görüşmelerinin önemli unsurlarından birinin de Lübnan’daki ateşkes meselesi olacağını bildirdi.

İsrail, İran'a bağlı Hizbullah’a karşı Lübnan’da bir askeri operasyon yürütüyor.

Üst düzey bir İsrailli yetkili, İsrail kabinesinin çarşamba günü Lübnan’da olası bir ateşkesi görüşmek üzere toplandığını söyledi.

ABD Başkanı Trump ise İsrail ve Lübnan liderlerinin uzun yıllar sonra ilk kez görüşeceğini açıkladı.

Trump sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “İki liderin konuşmasının üzerinden çok uzun zaman geçti, yaklaşık 34 yıl. Bu görüşme yarın gerçekleşecek. Güzel olacak.” ifadelerini kullandı.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ile görüşeceğini, İsrail güvenlik kabinesi üyesi Gila Gamliel İsrail Ordu Radyosu’na söyledi.

Ancak Lübnanlı bir yetkili Reuters’a yaptığı açıklamada, hükümetin İsrail yönetimiyle planlanan herhangi bir temas hakkında bilgi sahibi olmadığını belirtti.

Piyasalar anlaşma beklentisiyle toparlandı

Savaşın hızlı şekilde sona erebileceğine yönelik beklentiler küresel piyasalara da yansıdı.

Asya işlemlerinde küresel hisse senedi piyasaları yeni rekor seviyelere yükselirken, Wall Street endeksleri çarşamba günü tarihi zirvelere ulaştı. Petrol fiyatlarının da dengelenmesi piyasalardaki iyimserliği destekledi.

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt çarşamba günü düzenlediği basın toplantısında, Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerin “yapıcı ve devam eden” nitelikte olduğunu söyledi.

Leavitt, ABD’nin 8 Nisan’da taraflar arasında varılan iki haftalık ateşkesin uzatılmasını resmi olarak talep ettiği yönündeki haberleri ise yalanladı.

Yeni yüz yüze görüşmeler henüz doğrulanmasa da büyük olasılıkla yeniden Pakistan’da yapılabileceği belirtildi.

Nükleer program en büyük anlaşmazlık

İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Muhammed İslami ise görüşmelerin başarılı olabilmesi için İran’ın haklarının ve çıkarlarının tanınması gerektiğini söyledi.

Tahran’daki hükümet yanlısı bir mitingde konuşan İslami, “Eğer süreç her zamanki gibi aldatma, taahhütlere uymama ve belirlenen şartları yerine getirmeme üzerine kurulursa, doğal olarak başarıya ulaşamaz” dedi.

Savaş, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlamış, İran da buna Körfez’deki komşularına yönelik saldırılarla karşılık vermişti. Çatışma aynı zamanda İsrail ile Hizbullah arasındaki mücadeleyi de yeniden alevlendirdi.

Çatışmalarda çoğu İran ve Lübnan’da olmak üzere binlerce kişi hayatını kaybederken, yükselen enerji fiyatları küresel piyasalarda ciddi dalgalanmaya yol açtı.

Müzakerelerde en önemli anlaşmazlık başlıklarından biri İran’ın nükleer programı oldu.

ABD, İran’ın tüm nükleer faaliyetlerini 20 yıl süreyle askıya almasını önerirken, Tahran üç ila beş yıllık bir durdurma teklif etti.

Washington ayrıca İran’da zenginleştirilmiş nükleer materyalin ülke dışına çıkarılmasını talep ederken, Tahran ise uluslararası yaptırımların kaldırılmasını şart koşuyor.

İranlı üst düzey bir yetkili, iki haftalık ateşkes süresinin yarısından fazlası geride kalmış olmasına rağmen nükleer program konusundaki anlaşmazlıkların halen çözülemediğini söyledi.

Reuters’a konuşan ayrı bir kaynak ise İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) ve ABD denetimi altında seyreltilmesini kabul ettiğini belirtti.

Hürmüz Boğazı krizi

Savaş nedeniyle İran, Hürmüz Boğazı’nı kendi gemileri dışındaki gemilere büyük ölçüde kapattı ve bu durum Körfez’den yapılan ihracatı ciddi şekilde azalttı.

ABD ise İran limanlarına giden gemilere yönelik fiili bir abluka uygulayarak İran ekonomisi üzerindeki baskıyı artırmaya çalışıyor.

İran’ın ortak askeri komutanlığı, ABD’nin ablukasının devam etmesi halinde Körfez, Umman Denizi ve Süveyş Kanalı’na bağlanan Kızıldeniz’de ticaret akışını durdurabilecekleri uyarısında bulundu.

Müzakerelerden haberdar bir kaynak ise Tahran’ın anlaşmaya varılması halinde Umman tarafındaki boğaz geçişlerinin saldırı riski olmadan yeniden açılmasını değerlendirebileceğini söyledi.

Kaynak: Mepa News, Ajanslar