ABD'deki ara seçimler neden önemli ve yönetimi nasıl etkileyecek?

3 Kasım'da yaklaşık 210 milyon kayıtlı seçmen, Donald Trump'ın ABD başkanlığı görev süresinin kalanında ne kadar güce sahip olacağına karar verecek.

Trump bu seçimlerde aday değil, ancak ABD Kongresi'nin kontrolü söz konusu. Temsilciler Meclisi ve Senato'dan oluşan Kongre, ülkenin yasalarını çıkarıyor ve federal harcamaları kontrol ediyor.

Ara seçimlerde ne oluyor?

Ara seçimler, ABD başkanının dört yıllık görev süresinin ortasında yapılıyor ve Kongre'nin yapısını belirliyor.

Temsilciler Meclisi'ndeki 435 sandalyenin tamamı ve Senato'daki 100 sandalyeden 35'i için yarışılıyor. Bu seçimler, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Başkan Yardımcısı JD Vance'in daha önce sahip olduğu sandalyeleri doldurmak için Florida ve Ohio eyaletlerinde yapılacak iki özel seçimi de kapsıyor. Ayrıca 36 eyalette seçmenler valilerini seçiyor.

Temsilciler Meclisi'nin her üyesi bir seçim bölgesini temsil ediyor ve iki yıl görev yapıyor. Senatörlerin görev süresi ise altı yıl.

Ara seçimler yaygın biçimde, görevdeki başkanın performansına ilişkin bir referandum olarak görülüyor.

George Washington Üniversitesi Siyasi Yönetim Profesörü Todd Belt'e göre, 1946'dan bu yana başkanın partisi ara seçimlerde Temsilciler Meclisi'nde ortalama 26,5 sandalye, Senato'da ise az sayıda sandalye kaybetti.

Seçmenler, Kongre üyeleri ve valilerin yanı sıra eyalet meclislerinin üyelerini ve yerel yetkilileri de seçiyor.

Georgetown Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Nadia Brown, ulusal düzeydeki seçimler ilginin büyük bölümünü toplasa da "Amerikalıların çoğunun devletle temas kurduğu alanın yerel siyaset olduğunu hatırlamak önemli" dedi. Brown, "İnsanların günlük hayatını etkileyecek olan, oy pusulalarında yer alan yerel teklifler veya referandumlardır" diye ekledi.

Temsilciler Meclisi ve Senato'da neler söz konusu?

Cumhuriyetçiler her iki mecliste de çoğunluğa sahip. Bunlardan herhangi birini kaybetmeleri, Demokratlara yasaları engelleme ve Trump yönetiminin faaliyetleri hakkında soruşturma açma imkanı verecek.

Demokratların kontrolü ele geçirmek için Temsilciler Meclisi'nde üç sandalye (daha önce kendilerinde olan boş sandalyeyi koruyamazlarsa dört), Senato'da ise dört sandalye kazanmaları gerekiyor. Senato'da iki parti 50'şer sandalyeyle eşitlenirse kontrol Cumhuriyetçilerde kalacak. Çünkü Vance'in eşitlik halinde belirleyici oy kullanma yetkisi bulunuyor.

Belt, Demokratların zaferinin Trump'ın iç politika programını hayata geçirme gücünü büyük ölçüde sınırlayabileceğini söyledi.

Al Jazeera'ya konuşan Belt, "Demokratlar meclislerden birinin kontrolünü ele geçirirse hükümetin finansmanıyla ilgili olmayan bütün yasama faaliyetleri duracak" dedi.

Temsilciler Meclisi seçimleri nasıl yapılıyor?

Temsilciler Meclisi, ABD Kongresi'nin alt kanadı.

435 üyenin her biri bir yerel seçim bölgesini temsil ediyor ve iki yıl görev yapıyor. Bu nedenle iki yılda bir bütün sandalyeler için seçime gidiliyor.

Sandalyeler, her 10 yılda bir yapılan ABD nüfus sayımına dayanılarak eyaletlere nüfuslarına göre dağıtılıyor. En kalabalık eyalet olan Kaliforniya'nın 52 sandalyesi bulunurken Wyoming ve Vermont gibi en az nüfuslu eyaletlerin birer sandalyesi var.

Bir partinin çoğunluğu elde etmek için 218 sandalyeye ihtiyacı bulunuyor.

Cumhuriyetçiler şu anda 218 sandalyeyle Temsilciler Meclisi'ni kontrol ediyor. Demokratların ise 214 sandalyesi var ve bir bağımsız milletvekili de onların grubunda yer alıyor. Biri daha önce Cumhuriyetçilerin, diğeri Demokratların elinde olan iki sandalye boş.

Yeni Temsilciler Meclisi, 3 Ocak 2027'de yemin edecek.

Her seçim bölgesi kendi temsilcisini seçiyor ve 218 sandalye kazanan parti meclisi kontrol ediyor. Bu nedenle birbirine yakın sonuçların beklendiği bölgelerde küçük farklarla elde edilen zaferler, hangi partinin çoğunluğa sahip olacağını belirleyebilir.

Belt, Temsilciler Meclisi'ndeki yaklaşık 35 yarışın çoğunluğu belirleyebileceğini tahmin ediyor. Cumhuriyetçilerin seçim bölgesi sınırlarını yeniden çizmesine rağmen Demokratların yaklaşık 15 sandalye kazanmasını bekliyor. Belt'e göre sınırların yeniden çizilmesi, Cumhuriyetçilere dokuz ek bölgede avantaj sağladı.

Belt, "İnsanlar genellikle farklı makamlar için aynı partinin adaylarına oy verir. Yani o partinin bütün adaylarına oy verirler. Dolayısıyla bunun, oy pusulasında daha alt düzeydeki makamlar için yapılan yarışları da etkilemesi muhtemel" dedi.

Salıncak seçim bölgesi, her iki partinin de sandalyeyi kazanmak için gerçekçi bir şansa sahip olduğu bölge.

Senato seçimleri nasıl yapılıyor?

Senato, ABD Kongresi'nin üst kanadı.

100 üyesi, nüfusuna bakılmaksızın her eyaletten iki kişi olacak şekilde eyalet düzeyinde seçiliyor. Üyelerin görev süresi altı yıl ve iki yılda bir sandalyelerin yaklaşık üçte biri için yarışılıyor.

Bu yıl düzenli seçimlerde 33 sandalye için yarışılırken Florida ve Ohio'da da iki özel seçim yapılıyor. Bu iki yarışı kazananlar, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Başkan Yardımcısı JD Vance'in daha önce sahip olduğu sandalyeleri devralarak görev sürelerinin kalan iki yılını tamamlayacak.

Seçime konu olan 35 sandalyenin 22'si Cumhuriyetçilerin, 13'ü Demokratların elinde.

Cumhuriyetçilerin şu anda Senato'da 53, Demokratların ise 45 üyesi bulunuyor. İki bağımsız üye de Demokratların grubuna katılmış durumda. Böylece grubun toplam sandalye sayısı 47'ye ulaşıyor.

Demokratların 51 sandalyeye ulaşarak meclisin kontrolünü ele geçirmek için net dört sandalye kazanmaları gerekiyor. Cumhuriyetçiler ise 50 sandalyeyle kontrolü koruyabilir. Çünkü Başkan Yardımcısı Vance, oyların eşitliği halinde belirleyici oy kullanabiliyor.

Yeni Senato, 3 Ocak 2027'de yemin edecek.

Senato'yu kazanmak için Demokratların, ellerindeki 13 sandalyeyi korumaları ve Cumhuriyetçilerin kontrolündeki sandalyeleri kazanmaları gerekiyor.

Georgia'da Demokrat Senatör Jon Ossoff, Cumhuriyetçi Mike Collins ile karşı karşıya. Michigan'da Demokrat Abdul El-Sayed ile Cumhuriyetçi Mike Rogers, mevcut sahibinin aday olmadığı bir sandalye için yarışıyor. New Hampshire'daki benzer bir yarışta ise Demokrat Chris Pappas, Cumhuriyetçi John Sununu ile karşı karşıya geliyor.

Diğer eyaletlerde Cumhuriyetçilerin kontrolündeki sandalyeler de Demokratlar için fırsatlar sunuyor. Maine'de Senatör Susan Collins'in karşısında Demokrat Troy Jackson bulunuyor. Jackson, ön seçimi kazanan Graham Platner'ın temmuzda yarıştan çekilmesinin ardından onun yerini aldı. Kuzey Karolina'da ise Demokrat Roy Cooper ve Cumhuriyetçi Michael Whatley, mevcut sahibinin aday olmadığı bir sandalye için yarışıyor.

Ohio, Alaska ve Iowa'da da güçlü bir rekabet yaşanıyor. Demokratların çoğunluğu elde etmek için başka yollar aramasıyla Teksas ve Kansas da giderek daha fazla ilgi görüyor.

Seçim analistlerine göre Demokratların Senato'da çoğunluğu elde etmesi, Temsilciler Meclisi'nin kontrolünü ele geçirmesinden daha zor olsa da güçlü rekabetin yaşandığı yarışların sayısının artması, Senato'yu kazanma şanslarını güçlendirdi.

Seçimlerin öne çıkan konuları neler?

Hayat pahalılığı seçmenlerin öncelikleri arasında ilk sırada yer alıyor. Artan yakıt fiyatları, konut ve sağlık sigortası maliyetleri Amerikalı ailelerin bütçelerini zorluyor.

"Üreme hakları ve kürtaj hakkı" da öne çıkan konular arasında yer almaya devam ediyor. Göç ve Amerikan demokrasisinin durumu da seçmenlerin önündeki meseleler arasında.

ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı ile yapay zeka ve veri merkezlerinin hızla büyümesi, güvenlik, istihdam ve enerji maliyetleri konusunda daha fazla soruyu gündeme getirdi.

Ara seçimlerde kimler oy kullanıyor?

Hükümet verilerini derleyen, herhangi bir partiye bağlı olmayan USAFacts kuruluşuna göre yaklaşık 210 milyon Amerikalı oy kullanmak için kayıtlı. Bu sayı, ABD'de yaşayan 18 yaş ve üzerindeki her 10 kişiden yaklaşık sekizine karşılık geliyor. Seçmen kaydı şartı bulunmayan Kuzey Dakota ile 2026 verilerini yayınlamayan Missouri bu sayıya dahil değil.

Kaliforniya, 23,2 milyonla en fazla kayıtlı seçmene sahip eyalet. Onu 17,4 milyonla Teksas ve 13,6 milyonla Florida izliyor. Bu eyaletler birlikte toplam kayıtlı seçmenlerin yaklaşık yüzde 26'sını oluşturuyor.

En düşük sayılar ise 278 bin 468 seçmenle Wyoming, 459 bin 455 seçmenle Vermont ve 603 bin 310 seçmenle Alaska'da kaydediliyor.

Farklı seçmen grupları nasıl oy vermeyi planlıyor?

Pew Araştırma Merkezi'nin 28 Eylül-4 Ekim arasında yaptığı ankete göre kayıtlı seçmenlerin yüzde 44'ü kendi bölgelerindeki Demokrat adayı, yüzde 36'sı ise Cumhuriyetçi adayı destekliyor. Yüzde 5 başka bir adayı desteklerken yüzde 15 henüz karar vermemiş durumda.

Erkekler iki parti arasında eşit biçimde bölünüyor. Her iki partiyi de erkeklerin yüzde 42'si destekliyor. Kadınlar ise yüzde 45'le Demokratlara yönelirken Cumhuriyetçileri destekleyenlerin oranı yüzde 31'de kalıyor.

ABD seçimlerine katılım oranları

Ara seçimlerde, başkanlık seçimlerine kıyasla daha az Amerikalı oy kullanıyor. 1944'ten bu yana ortalama katılım oranı ara seçimlerde yaklaşık yüzde 42, başkanlık seçimlerinde ise yüzde 58 oldu.

Cumhuriyetçiler Temsilciler Meclisi'ni kaybederse ne olur?

Demokratların kontrolündeki bir Temsilciler Meclisi, Cumhuriyetçilerin yasalarını engelleyebilir ve komisyonlarını Trump yönetiminin faaliyetlerini soruşturmak için kullanabilir. Ayrıca başkan hakkında azil süreci başlatma, yani Senato'da yargılanması için ona suçlama yöneltme yetkisine sahip olur. Bu yetki yalnızca Temsilciler Meclisi'ne ait.

Meclisin kontrolü, Demokratlara hükümetin finansmanı konusunda da baskı aracı sağlayacak. Her yasa tasarısının iki meclis tarafından da onaylanması gerektiğinden Cumhuriyetçilerin kontrolündeki bir Senato, tek başına yasa çıkaramaz.

Belt, Demokratların Temsilciler Meclisi'ni kontrol etmesinin, federal kurumların finansmanı için gereken yıllık 12 yasa tasarısı da dahil olmak üzere federal harcamalar konusunda daha fazla karşı karşıya gelmeye yol açmasını bekliyor. Bu durum, finansmanın kesildiği ve birçok kamu hizmetinin durduğu yeni hükümet kapanmalarının yaşanma ihtimalini artırıyor.

Belt ayrıca Trump'ın, iç politika programı Kongre'de muhalefetle karşılaşırsa dış politikaya daha fazla yönelebileceğini düşünüyor.

Belt, "Görev sürelerinin son iki yılında rakip partinin kontrolündeki bir Kongre ile karşı karşıya kalan başkanlar, geleneksel olarak neredeyse yalnızca dış politikaya yönelir. Trump için de aynısının olacağını düşünüyorum" dedi.

Cumhuriyetçiler Senato'yu kaybederse ne olur?

Demokratların kontrolündeki bir Senato, yasaları engelleyebilir ve başkanın federal hakimlikler, Yüksek Mahkeme üyelikleri, bakanlıklar ve büyükelçilikler dahil çeşitli görevler için gösterdiği adayları reddedebilir.

Bu, Senato'nun kontrolüne önümüzdeki iki yılı aşan bir etki kazandırıyor. Federal hakimler ömür boyu görev yapıyor ve kararları, başkanın görev süresi sona erdikten çok sonra da etkili olmaya devam ediyor.

Temsilciler Meclisi'nin başkana suçlama yöneltmesi halinde yargılamayı da Senato yapıyor. Başkanın görevden alınması üçte iki çoğunluk gerektiriyor. İki partiden herhangi birinin bu eşiğe ulaşması pek olası değil.

Her iki meclisi kazanmak Demokratlara tam kontrol sağlar mı?

Hayır. Trump başkan olarak kalacak ve yasaları veto edebilecek. Başkanlık vetosunun aşılması için her iki mecliste de üyelerin üçte ikisinin oyu gerekiyor.

Senato kuralları da çoğu yasaya ilişkin tartışmanın sona erdirilmesi, yani engellemenin veya filibuster prosedürünün aşılması için en az 60 oy şartı getiriyor. Ancak bazı bütçe tasarıları basit çoğunlukla kabul edilebiliyor. Bu nedenle küçük bir çoğunluk, bir partinin programını hayata geçirebileceğini garanti etmiyor.

Demokratların kontrolündeki bir Temsilciler Meclisi, daha önce meclis tarafından iki kez suçlama yöneltilmiş olan Trump hakkında azil süreci başlatabilir. Ancak bir başkanın görevden alınması, Senato'da üçte iki çoğunluk gerektiriyor.

Belt, yeni bir azil girişimi başlatılmasını pek olası görmüyor.

Al Jazeera'ya konuşan Belt, "Kesinlikle soruşturmalar olacak" dedi. Ancak şunu ekledi:

"Parlamentoda suçlama yöneltilmesi yoluyla yeni bir azil girişimi pek olası değil. Çünkü Demokratlar bunu iki kez denedi ve Cumhuriyetçiler Trump'ın arkasında birleşti."

Sonuçlar ne zaman öğrenilecek?

Sonuçlar, 3 Kasım'da ilk oy verme merkezlerinin ABD Doğu Saati'yle 18.00'de, yani Türkiye saatiyle 02.00'da kapanmasının ardından açıklanmaya başlayacak. Ancak birbirine yakın sonuçların çıktığı bazı yarışların kesinleşmesi günler sürebilir.

Seçim gecesi açıklanan sonuçlar ilk sonuçlar. Yetkililer sonuçları onaylamadan önce postayla kullanılan oyları, geçici oy pusulalarını ve henüz sayılmamış diğer oyları saydığı için nihai sonuca ulaşılması günler, bazen haftalar sürebilir. Sayımın hızı eyaletten eyalete değişiyor.

Belt, "Bazı eyaletlerde bu bir hafta veya daha uzun sürebilir" dedi.

Bazı yarışlar daha da uzayabilir. Georgia'da hiçbir Senato adayı oyların çoğunluğunu kazanamazsa 1 Aralık'ta ikinci tur yapılacak.

Belt, ilk sonuçların nihai tabloya ilişkin yanıltıcı bir izlenim verebileceği uyarısında bulundu. Cumhuriyetçiler tarihsel olarak Demokratlara kıyasla postayla oy kullanmaya daha az eğilimli olduğundan bazı eyaletlerde başlangıçta Cumhuriyetçi adaylar daha avantajlı görünebilir. Daha sonra sayılan oylar ise bu üstünlüğü azaltabilir veya tersine çevirebilir. Bu durum "kırmızı serap" olarak biliniyor. Postayla kullanılan oyların önce sayıldığı eyaletlerde ise bunun tersi yaşanabilir.

Oylama, yasaları kimin çıkaracağını, yönetimi kimin denetleyeceğini ve federal harcamaları kimin kontrol edeceğini belirleyerek Trump'ın görev süresinin kalanındaki güç dengesini şekillendirecek.

Kaynak: Mepa News, Al Jazeera