ABD'nin İran'a karşı başlattığı abluka operasyonu hakkında neler biliniyor?

Yasser Manaa | New Arab | Tercüme: Mepa News

ABD, İran'ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden yürütülen silah ve teknoloji tedarikini engellemeyi amaçlayan yeni bir görev gücü kurdu. Washington böylece devam eden deniz ablukasının yanı sıra Tahran ile ticareti kısıtlamaya yönelik çabalarını genişletiyor.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), cumartesi günü "Demir Kapı" (Iron Gate) adlı görev gücünün kurulduğunu duyurdu.

Komutanlık, yeni yapılanmanın İran'a gelişmiş silah sistemleri, hem sivil hem de askeri amaçlarla kullanılabilen teknolojiler ve yaptırımlara tabi malzemelerin taşınmasını engellemeyi, ayrıca Washington'ın yasa dışı olarak değerlendirdiği mali akışları hedef almayı amaçladığını açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada operasyonun İran limanlarına uygulanan deniz ablukasıyla birlikte sürdürüleceğini doğrularken Tahran yönetimi de ABD'nin yeni önlemleri hakkında Moskova ile görüşmeler gerçekleştirdiğini duyurdu.

"Demir Kapı" görev gücü nedir?

Görev gücü, CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper'ın talimatıyla oluşturuldu.

Florida eyaletinin Tampa kentindeki CENTCOM karargahında faaliyet gösteren birim, yaklaşık 20 askeri ve sivil personelden oluşuyor.

CENTCOM'a göre görev gücü, İran'ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gelişmiş silah sistemlerinin, çift kullanımlı teknolojilerin ve yaptırımlara tabi malzemelerin taşınmasını engellemek amacıyla ABD devlet kurumlarıyla koordinasyon içerisinde çalışacak.

Ayrıca Washington'ın yasaklanmış faaliyetleri desteklediğini düşündüğü mali ağları da hedef alacak.

Washington neden yeni bir görev gücü kurdu?

Amiral Brad Cooper, "Demir Kapı" operasyonunun mevcut ABD deniz ablukasını güçlendirmeyi ve CENTCOM ile diğer devlet kurumları arasındaki iş birliğini artırmayı amaçladığını söyledi.

Açıklanan hedef, İran'ın silahlı grupları finanse etmesini, silah fabrikalarını yeniden inşa etmesini ve askeri stoklarını yenilemesini engellemek.

CENTCOM, deniz ablukasının son aylarda İran'ın 25 milyar dolardan fazla değerde ham petrol ihraç etmesini engellediğini öne sürdü.

Komutanlık, İran limanlarına giren ve bu limanlardan ayrılan gemilere yönelik kısıtlamaların devam edeceğini açıkladı.

İran'ın hangi tedarik güzergahları hedef alınıyor?

CENTCOM, operasyonun başlıca faaliyet alanları olarak İran'ın kara sınırlarını ve Hazar Denizi'ni belirledi. Ancak belirli sınır kapılarının veya limanların isimlerini açıklamadı.

Reuters'ın 29 Ekim'de yayımladığı araştırma, İran'ın askeri tedarik faaliyetleriyle bağlantılı 5 binden fazla kuruluştan oluşan bir ağın, Batı yaptırımlarına ve ABD'nin deniz ablukasına rağmen Ocak 2025'ten bu yana en az 2 milyar dolar değerinde ekipman, patlayıcı madde ve ağır vasıta ithal ettiğini ortaya koydu.

Araştırmaya göre söz konusu ağ, Rusya'dan Hazar Denizi üzerinden hareket eden yük gemilerini, Orta Asya ülkelerinden geçen kamyonları ve Çin'den gelen kargo uçaklarını kullandı.

Sevkiyatların, sanayi ekipmanları ve ağır araçların yanı sıra füze ve insansız hava aracı üretiminde kullanılan malzemeleri de içerdiği bildirildi.

"Demir Kapı" bu güzergahları nasıl engelleyecek?

CENTCOM, görev gücünün faaliyetlerini ABD devlet kurumlarıyla koordinasyon içerisinde yürüteceğini açıkladı.

Reuters'a konuşan bir Amerikan askeri yetkilisi, operasyona katılması beklenen kurumlar arasında Hazine, Dışişleri ve Adalet bakanlıkları ile istihbarat servislerinin bulunduğunu söyledi.

Ancak CENTCOM, sevkiyatların nasıl durdurulacağını açıklamadı.

Komutanlık ayrıca İran'ın sınırları boyunca veya Hazar Denizi'nde ek muharip birliklerin konuşlandırılacağını da duyurmadı.

Washington ile operasyonun uygulanmasında iş birliği yapabilecek ülkelerin hangileri olduğu da belirtilmedi.

"Demir Kapı" deniz ablukasından nasıl farklılaşıyor?

ABD'nin deniz ablukası, İran limanlarıyla bağlantılı deniz taşımacılığını hedef alırken "Demir Kapı", Washington'ın faaliyetlerini kara taşımacılığı güzergahlarına, Hazar Denizi'ne ve hedef alınan malzemelerle bağlantılı tedarik ve finansman ağlarına genişletiyor.

Trump, 8 Kasım'da Truth Social hesabından yaptığı açıklamada yeni görev gücünün tamamen faaliyete geçtiğini duyurdu.

ABD Başkanı, kara ve deniz üzerinden uygulanan önlemlerin birlikte İran'a giren ve ülkeden çıkan malların hareketini kısıtladığını öne sürdü.

Pazartesi günü Beyaz Saray'da gazetecilere konuşan Trump, operasyonun devam edeceğini yineledi. "Yeni Demir Kapı operasyonumuz var. Demir Kapı kara güzergahlarıyla ilgileniyor. Dolayısıyla hem karada hem denizde faaliyet gösteriyoruz" dedi.

Trump ayrıca bazı ülkelerin, deniz ablukası ve "Demir Kapı" operasyonu dahil mevcut düzenlemelerin yürürlükte kalmasını tercih ettiğini söyledi.

İran nasıl tepki verdi?

İran Devrim Muhafızları, ABD'nin yeni girişimini reddederek alaya aldı ve etkisiz olduğunu savundu.

Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi, pazar günü yarı resmi Fars haber ajansına yaptığı açıklamada, planın "yalnızca kelime oyunundan ibaret" olduğunu söyledi.

Muhibbi, Washington'ın İran ekonomisini çökertecek ölçüde ekonomik baskı uygulamayı başaramayacağını savundu.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de pazartesi günü girişimle alay ederek bunun Trump'ın ABD ara seçimlerinde yaşadığı yenilgiden dikkatleri uzaklaştırma girişimi olduğunu söyledi.

Söz konusu seçimlerde Cumhuriyetçi Parti, hem Temsilciler Meclisi'nin hem de Senato'nun kontrolünü kaybetmişti.

Salı günü ise İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, ABD'nin "Demir Kapı" dahil yeni önlemlerini Rusya'nın Tahran Büyükelçisi Aleksey Dedov ile görüştüğünü açıkladı.

Garibabadi, iki tarafın ortak tehditlerle mücadele etmek, Hazar Denizi'nde güvenlik ve istikrarı korumak ve denize kıyısı bulunan ülkelerin çıkarlarını güvence altına almak amacıyla koordinasyon ve iş birliğinin önemini vurguladığını belirtti.

Washington operasyonun sonuçlarına ilişkin bilgi verdi mi?

CENTCOM'un cumartesi günü yaptığı ilk açıklamada, "Demir Kapı" kapsamında engellenen sevkiyatların sayısı, faaliyetleri durdurulan şirketler veya operasyon çerçevesinde uygulanan cezai tedbirler hakkında herhangi bir veri paylaşılmadı.

Açıklamada görev gücünün kuruluşu, personeli, karargahı ve hedefleri üzerinde duruldu.

Trump daha sonra kara ve deniz üzerinden uygulanan önlemlerin malların hareketini kısıtladığını öne sürse de yeni görev gücünün operasyonel sonuçlarını ayrı olarak ortaya koyan herhangi bir rakam açıklamadı.

Operasyon ABD-İran müzakerelerini nasıl etkileyebilir?

"Demir Kapı" operasyonu, Washington ile Tahran arasında savaşı sona erdirecek ve Hürmüz Boğazı'nı uluslararası deniz taşımacılığına yeniden açacak bir anlaşmaya varılması için arabuluculuk girişimlerinin sürdüğü bir dönemde başlatıldı.

Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Tahran ziyaretinin ardından pazartesi günü Washington'da Trump ile görüştü.

İran, Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişlerine yönelik kısıtlamaları kaldırması karşılığında ABD'nin limanlarına uyguladığı deniz ablukasının sona erdirilmesini, bazı yaptırımların hafifletilmesini ve askeri saldırıların durdurulmasını talep ediyor.

Tahran'ın önerisine göre nükleer programına ilişkin müzakereler daha sonraki bir aşamada gerçekleştirilecek.

Washington ise öneriyi mevcut haliyle reddederken Trump, deniz ablukasının yürürlükte kalacağını vurguladı.

Salı günü İranlı güvenlik yetkilisi Muhsin Rızai, iki ülke arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini açıkladı.