Ateşkes sona yaklaşırken ABD-İran diplomasisi kritik eşikte

İran, ABD ile Pakistan’da yapılması planlanan barış görüşmelerine katılma ihtimalini değerlendiriyor.

Konuya yakın üst düzey bir İranlı yetkili pazartesi günü Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran’ın bu seçeneği gözden geçirdiğini ancak henüz kesin bir karar alınmadığını söyledi.

Yetkiliye göre Pakistan’ın ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını sona erdirmeye yönelik girişimleri, İran’ın barış görüşmelerine yeniden katılması önündeki önemli faktörlerden biri olarak görülüyor.

Ancak İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD’nin ateşkesi ihlal etmeye devam etmesinin diplomatik sürecin önündeki en büyük engellerden biri olduğunu söyledi.

Arakçi, Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ile yaptığı telefon görüşmesinde İran’ın tüm gelişmeleri dikkate alarak nasıl ilerleyeceğine henüz karar vermediğini ifade etti.

İran’ın baş müzakerecisi Muhammed Bakır Kalibaf da pazartesi gecesi sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada ABD Başkanı Donald Trump’ı eleştirdi.

İran Meclis Başkanı Kalibaf, ABD’nin deniz ablukası ve ateşkes ihlalleriyle Tahran üzerindeki baskıyı artırdığını belirterek İran’ın tehdit altında müzakereyi kabul etmeyeceğini söyledi.

Binlerce kişinin hayatını kaybettiği ve özellikle enerji piyasalarında küresel ekonomiyi sarsan savaşta ilan edilen iki haftalık ateşkesin bu hafta sona ermesi bekleniyor.

ABD’nin, deniz ablukasını aşmaya çalıştığını söylediği İran’a ait bir kargo gemisine el koyduğunu açıklamasının ardından ateşkesin geleceği konusunda belirsizlik artmıştı. Tahran ise bu hamleye karşılık vereceğini duyurmuştu.

ABD Başkanı Donald Trump, Pakistan’da yapılması planlanan görüşmelerden petrol fiyatlarında yeni bir sıçramayı ve borsalarda sert düşüşleri önleyecek bir anlaşma çıkmasını umuyor.

İran ise dünya enerji sevkiyatının önemli bir kısmının geçtiği Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü kullanarak savaşın yeniden başlamasını engelleyecek, yaptırımların hafifletilmesini sağlayacak ve nükleer programı için alan açacak bir anlaşma hedefliyor.

Ateşkes için kritik günler

İsmi açıklanmayan İranlı yetkili, Tahran’ın görüşmelere katılım konusunu “olumlu şekilde değerlendirdiğini” söyledi. Bu açıklama, İran’ın daha önce müzakerelere katılmayacağını belirten sert açıklamalarından bir geri adım olarak yorumlandı.

Yetkili ayrıca arabulucu Pakistan’ın ABD ablukasının sona erdirilmesi ve İran’ın görüşmelere katılımının sağlanması için olumlu çabalar yürüttüğünü söyledi.

Trump, İran ile iki haftalık ateşkesi 7 Nisan’da duyurmuştu ancak ateşkesin tam olarak ne zaman sona ereceğini açıklamamıştı.

Görüşmelere dahil olan Pakistanlı bir kaynak ise ateşkesin ABD Doğu Saati ile çarşamba günü 20.00’de sona ereceğini söyledi. Bu saat, İran’da perşembe sabahı erken saatlere denk geliyor.

Trump sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran ile yapılacak olası bir nükleer anlaşmanın 2015 yılında ABD’nin de dahil olduğu uluslararası anlaşmadan daha iyi olacağını savundu.

Trump, ilk başkanlık döneminde 2018 yılında Barack Obama döneminde imzalanan bu anlaşmadan çekilmişti. Söz konusu anlaşma Cumhuriyetçiler ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu tarafından sert şekilde eleştirilmişti.

Kısa sürede nasıl bir anlaşmaya varılabileceği belirsizliğini korurken, Trump görüşmelerin hızlı sonuç vereceğini öne sürdü.

“Hiçbir baskı altında değilim ancak her şey nispeten hızlı bir şekilde gerçekleşecek.” dedi.

Abluka krizi

Pakistanlı bir güvenlik kaynağı, arabuluculuk yapan Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Asim Munir’in Trump’a ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının görüşmeler önünde engel oluşturduğunu söylediğini belirtti.

Kaynağa göre Trump da ablukayı kaldırma seçeneğini değerlendireceğini ifade etti.

ABD’nin ateşkes süresi dolmadan kısa süre önce Pakistan’da görüşmelere başlamayı planladığı bildirildi.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ABD’li yetkililerin açıklamalarının çelişkili ve yapıcı olmayan mesajlar içerdiğini söyledi.

Pezeşkiyan, “Amerikalı yetkililerden gelen yapıcı olmayan ve çelişkili sinyaller farklı bir mesaj taşıyor; İran’ın teslim olmasını istiyorlar.” dedi.

“İranlılar zor kullanımı karşısında teslim olmaz.” ifadelerini kullandı.

ABD İran limanlarına yönelik ablukasını sürdürürken İran da Hürmüz Boğazı’nı kısa süreliğine açtıktan sonra yeniden kapattı.

Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği boğazdaki gelişmeler enerji piyasalarını yakından etkiliyor.

Petrol fiyatları ateşkesin çökebileceğine dair endişeler nedeniyle yaklaşık yüzde 5 yükseldi.

Denizcilik verilerine göre Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi ve 12 saat içinde yalnızca üç gemi geçiş yaptı.

ABD’nin gemiye el koyması

ABD ordusu pazar günü İran bayraklı bir kargo gemisinin İran’ın Bender Abbas limanına doğru ilerlerken çıkan gerginliğin ardından gemiye ateş açtığını ve ardından gemiye el konulduğunu açıkladı.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından yayınlanan görüntülerde ABD deniz piyadelerinin helikopterlerden halatlarla gemiye indiği görülüyor.

Deniz güvenliği kaynaklarına göre geminin askeri amaçlarla kullanılabilecek çift kullanımlı malzemeler taşıdığı düşünülüyor.

İran ordusu ise geminin Çin’den geldiğini ve ABD’yi “silahlı korsanlık” yapmakla suçladı.
İranlı yetkililer gemide mürettebatın ailelerinin de bulunması nedeniyle ABD güçleriyle doğrudan çatışmaya girmekten kaçındıklarını söyledi.

İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin de geminin zorla durdurulmasından duyduğu endişeyi dile getirdi.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan normal şekilde geçişine izin verilmesi ve krizin siyasi ile diplomatik yollarla çözülmesi çağrısında bulundu.

Trump ise pazar günü yaptığı açıklamada İran taleplerini kabul etmezse ülkedeki köprüler ve enerji tesislerini hedef alabileceklerini söyledi.

İran ise ABD’nin sivil altyapıyı hedef alması halinde Körfez’deki Arap ülkelerinde bulunan elektrik santralleri ve tuzdan arındırma tesislerini vurabileceği uyarısında bulundu.

Belirsiz müzakereler

Pakistan, görüşmelerin yapılıp yapılmayacağı konusundaki belirsizliğe rağmen hazırlıklarını sürdürüyor.

Yetkililer başkent İslamabad genelinde yaklaşık 20 bin güvenlik personelinin görevlendirildiğini açıkladı.

Savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarında ve eş zamanlı olarak İsrail’in Lübnan’a düzenlediği operasyonlarda binlerce kişi hayatını kaybetti.

Lübnan’da ise şu anda kırılgan bir ateşkes yürürlükte bulunuyor.

Washington yönetiminin ateşkesi koruma çabaları kapsamında perşembe günü Lübnan ile İsrail büyükelçileri arasında ikinci tur görüşmelere ev sahipliği yapması bekleniyor.

Kaynak: Mepa News, Ajanslar