Azerbaycan'da başörtüsü yasağı büyüyor: Okullara girişler engelleniyor, gözaltılar yaşanıyor

Azerbaycan’da devlet okullarındaki kıyafet düzenlemelerinin başörtülü öğrenci ve öğretmenlerin okullara girişini engelleyecek şekilde uygulanması tepkilere yol açtı.

Konuyla ilgili olarak isminin gizli kaması şartıyla Mepa News'e konuşan kaynaklar, dini konularda açıklama yapan kişilerin polis tarafından ifadeye çağrıldığı, sosyal medya paylaşımlarının zorla sildirildiğini ve başörtüsü takan kız çocuklarının başlarının açılıp okula gönderilmesi için ailelere baskı yapıldığını belirtti.

Uluslararası basına yansıyan haberler de eğitim kurumlarında benzer uygulamaların yaşandığına işaret ediyor.

Azerbaycan’da başörtülü öğrenciler ve öğretmenler, devlet okullarında yürürlüğe konulan yasak nedeniyle eğitim ve çalışma haklarından mahrum kaldıklarını ifade ediyor. Son haftalarda uygulamaya konulan düzenlemeler, ülkede dini özgürlükler ve laik eğitim sistemi arasındaki tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

Mepa News'e konuşan kaynaklar, başörtüsü kısıtlamalarının yalnızca okullara girişle sınırlı kalmadığı, dini konularda kamuoyu oluşturan kişilere yönelik baskıların da arttığını ifade etti.

Kaynaklar, bazı Müslüman kanaat önderleri ve vatandaşların emniyete çağrıldığı, sosyal medya paylaşımlarını silmelerinin istendiği ve başörtüsü meselesi hakkında paylaşım yapmamaları yönünde uyarıldıklarını belirtildi.

Başörtüsü nedeniyle kızlarını okula göndermeyen bazı ailelerin ise okul yöneticileri tarafından aranarak çocuklarını başları açık şekilde okula göndermelerinin istendiği ifade edildi.

Yaşadıkları olayları anlatan kaynaklar, yaşananların sosyal medyada yapılan paylaşımların azalmasıyla daha hafif bir hal aldığı düşüncesine kapılınmaması gerektiğini belirterek, ülkedeki Müslümanların ciddi bir baskı altında olduğunu savundu.

Yeni kıyafet düzenlemeleri başörtüsü tartışmasını alevlendirdi

Azerbaycan Bakanlar Kurulu, 21 Eylül 2026’da devlet okullarındaki öğrenci kıyafetlerine ilişkin düzenlemelerde değişikliğe gitti.

Yeni kurallar, okul üniformasına uymayan veya "laik eğitim" ilkesiyle bağdaşmadığı değerlendirilen kıyafetleri yasaklayan hükümler içeriyor.

Düzenlemede başörtüsü açıkça belirtilmese de uygulama, başörtülü öğrencilerin okullara alınmamasıyla sonuçlanan vakalara yol açtı.

Reuters’ın 13 Ekim tarihli haberine göre, bazı öğrencilerin ve öğretmenlerin başörtüsü nedeniyle okullara girişlerinin engellendiğine ilişkin haberler üzerine protestolar düzenlendi.

Azerbaycan İçişleri Bakanlığı da "kamu düzenini bozdukları" gerekçesiyle 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı.

Radio Free Europe/Radio Liberty’nin (RFE/RL) 14 Ekim tarihli haberinde de Bakü ve diğer bölgelerdeki bazı okullarda başörtülü kız öğrencilerin başlarını açmalarının istendiği veya derslere alınmadığı yönündeki aile ve öğrenci beyanlarına yer verildi.

Bu gelişmeler, başörtüsüyle okula devam etmek isteyen öğrencilerin eğitim hakkına erişimi konusunda ciddi soru işaretleri doğurdu.

Öğretmenler de yasaktan etkileniyor

Başörtüsü tartışması öğrencilerle sınırlı değil. Azerbaycan’da devlet okullarında görev yapan bazı öğretmenler de kıyafet düzenlemeleri nedeniyle mesleklerini sürdürmekte zorlandıklarını bildiriyor.

Al Jazeera'nin 14 Ekim tarihli haberinde, Bakü’de 23 yıllık İngilizce öğretmeni Gülşen Aliyeva’nın başörtüsüyle okuluna gittiğinde içeri alınmadığı aktarıldı.

Aliyeva, kızının da okula girişinin engellendiğini belirterek dini inançlarının mesleğini yapmasına ve kızının eğitimine engel oluşturmasını istemediğini söyledi.

Haberde, başka öğretmenlerin de benzer sorunlarla karşılaştığına ilişkin beyanlara yer verildi. Öğretmen kıyafetlerine ilişkin 6 Ekim tarihli ayrı düzenlemede ise eğitimcilerin kıyafetlerinin "eğitimin laik niteliğine uygun olması şartı" getirildi.

Başörtülü öğretmenlerin başlarını açmaları veya görevlerinden ayrılmaları yönünde baskı gördüklerine ilişkin haberler, düzenlemenin çalışma hakkı üzerindeki etkilerine yönelik endişeleri artırdı.

Dini paylaşımlar ve gözaltılar

Mepa News'e konuşan kaynaklar, başörtüsü kısıtlamalarına karşı çıkan veya bu konuda açıklama yapan bazı Müslümanların polis tarafından emniyete çağrıldığını, paylaşımlarının zorla silindiğini ve konuyla ilgili içerik üretmemeleri yönünde uyarıldıklarını belirtti.

Aynı kaynaklar, başörtüsü nedeniyle kızlarını okula göndermeyen ailelerin okul yöneticileri tarafından arandığı ve çocuklarını başları açık şekilde okula göndermelerinin talep edildiği belirtildi.

İsminin gizli kalması şartıyla tanıklığını ileten kişi, bazı kişilerin aylar süren hapis cezalarına çarptırıldığını da ifade etti.

Açık kaynaklarda yer alan haberler de başörtüsü tartışması kapsamında protestoların ve gözaltıların yaşandığını doğruluyor.

Tanıklıklarda ayrıca başörtüsü kullanımına ilişkin baskıların pazar yerleri ve hastaneler gibi okul dışındaki alanlara da yayıldığı ifade edildi.

Azerbaycan yönetimi: Amaç laik eğitim ve eşitlik

Azerbaycan yönetimi, düzenlemeleri dini inançları hedef alan bir yasak olarak değil, okullarda ortak kıyafet standardını ve "laik eğitim ilkesini korumaya yönelik" bir uygulama olarak savunuyor.

Reuters’ın aktardığına göre, iktidardaki Yeni Azerbaycan Partisi, düzenlemelerin eşitlik, laiklik ve hukuk ilkelerine dayandığını ileri sürdü. Parti, Türkiye’den gelen eleştirileri de ülkenin "iç işlerine müdahale" olarak nitelendirdi.

Azerbaycan Kafkas Müslümanları İdaresi Başkanı Allahşükür Paşazade ise başörtüsünün önemli bir dini yükümlülük olduğunu belirtti.

Paşazade, devlet kararlarına karşı çıkılmaması gerektiğini savunmakla birlikte vatandaşların görüşlerini ifade edebileceğini söyledi.

Bununla birlikte, düzenlemenin metninde başörtüsünün açıkça yasaklanmamış olması, uygulamada ortaya çıkan sorunları ortadan kaldırmıyor.

Başörtülü öğrencilerin okula alınmaması veya öğretmenlerin dini inançları nedeniyle mesleklerini sürdürememesi, düzenlemenin fiili sonuçlarının ayrıca değerlendirilmesini gerektiriyor.

Anayasal güvence ile uygulama arasındaki tartışma

Azerbaycan Anayasası’nın 7. maddesi ülkeyi laik bir devlet olarak tanımlarken, 18. madde din ile devlet işlerinin ayrılığını ve devlet eğitim sisteminin laik niteliğini düzenliyor.

Anayasa’nın 48. maddesi ise vicdan özgürlüğünü güvence altına alıyor.

Al Jazeera'ye konuşan Azerbaycanlı hak savunucusu Azer Raşidoğlu, yeni kuralların Anayasa’yla uyumlu olmadığını ifade ederek, haklarının ihlal edildiğini düşünen kişilerin hukuki yollara başvurması gerektiğini belirtti.

Bu çerçevede tartışmanın merkezinde, devlet okullarında ortak kıyafet kuralları uygulanıp uygulanamayacağından çok, bu kuralların öğrencilerin eğitim hakkını ve öğretmenlerin çalışma hakkını ne ölçüde sınırladığı bulunuyor.

Başörtülü öğrencilerin derslere alınmaması, çocukların eğitim hakkı bakımından, öğretmenlerin başlarını açmaya zorlanması veya işlerini kaybetme riskiyle karşılaşması ise çalışma hakkı ve vicdan özgürlüğü bakımından değerlendirilmesi gereken sorunlar doğuruyor.

Başörtüsü tartışması ülkedeki dini özgürlükler açısından ne ifade ediyor?

Azerbaycan’da başörtüsü yasaklarına ilişkin gelişmeler, laik devlet anlayışının dini özgürlüklerle nasıl bağdaştırılacağına ilişkin daha geniş bir tartışmayı beraberinde getiriyor.

Yasal düzenlemelerin başörtüsünü açıkça yasaklamaması, uygulamada başörtülü öğrencilerin ve öğretmenlerin eğitim kurumlarından dışlanmasına engel olmadı.

Uluslararası basına yansıyan vakalar ve Mepa News’e ulaştırılan tanıklıklar, Azerbaycan'da başörtüsü yasağının açık bir şekilde uygulandığını gösteriyor.

Kaynak: Mepa News