Beşar Esed ve rejiminin son saatleri

Savaşla geçen yaklaşık 14 yılın ve Esed ailesinin yaklaşık 60 yıllık iktidarının ardından 8 Aralık 2024'te Suriye tarihinin karanlık bir dönemi sona erdi.

Ülke, 48 saatten kısa bir süre içinde, farklı cephelerden oluşan bir haritadan, konvansiyonel bir savaş olmaksızın yeni bir siyasi gerçekliğe dönüştü.

Cumartesi sabahı, 7 Aralık 2024

Muhalif güçlerin güneyde günler süren ilerlemelerinin ardından, devrik Beşar Esed rejiminin askeri çöküşü şekillenmeye başlamıştı.

7 Aralık 2024 sabahı Dera, Suveyda ve Kuneytra'dan grupların yer aldığı Güney Operasyonları Odası Dera'nın büyük bölümünün kontrolünü ele geçirirken, rejim güçleri Kuneytra'dan çekilerek vilayeti muhalif gruplara bıraktı.

Güneydeki ilerleme, Kasım 2024'ün sonlarında İdlib'de başlayan operasyonun bir sonucu olarak gerçekleşti. Muhalif savaşçılar Halep'i ele geçirdikten sonra Hama ve Humus'a doğru ilerledi ve operasyon birkaç gün içinde başkenti kuşatmayı amaçlayan bir saldırıya dönüştü.

Cumartesi akşamı, 7 Aralık 2024

Suriye'nin üçüncü büyük şehri ve ülkenin merkezi kesişim noktası olan Humus'ta 7 Aralık 2024 Cumartesi akşamı çatışmalar, muhalif grupların şehrin büyük mahallelerine girmesiyle sona ermiş ve ülkenin kuzeyi ile güneyi arasındaki kara yolu büyük ölçüde muhalif güçlere açık hale gelmiştir.

Şam'da, Suriye ordusu askerlerinin kontrol noktalarını terk etmesi ve üniformalarını çıkarıp sokaklara atmasıyla askeri ve güvenlik sisteminin çökmesinin ilk işaretleri gözlemlenirken, şehrin ileri gelenleri ve muhalif gruplar arasında barışçıl bir geçiş sağlamak ve kalabalık mahallelerde çatışmayı önlemek için görüşmeler yapıldı.

Şam'ın güney ve batı mahallelerinde, ülkenin bayrağı haline gelen devrim bayrağını sallayan genç erkeklerden oluşan küçük kalabalıklar, terk edilmiş kontrol noktalarının önünde fotoğraf çekiyordu.

Ancak başkent sakinleri çoğunlukla kenti bekleyen senaryo hakkında endişe benzeri duygular yaşıyordu. Henüz hiçbir şey netleşmemişti.

Gece yarısı

Gece yarısından kısa bir süre sonra, Şam çevresindeki cepheler hızla değişirken, rejimin yakın çevresi, daha sonra Esed rejiminin düşmesinden sonra ortaya çıkacak olan farklı bir gerçekliği yaşıyordu.

Reuters'in haberine göre, Beşar Esed kaçış planı hakkında oldukça sınırlı sayıda kişiye bilgi verdi ve çoğu askeri yetkiliye Rus desteğinin yolda olduğunu ve Şam'daki savaşın yönetilebileceğini söyledi.

Reuters'a göre Beşar Esed'in yakın bir yardımcısı Esed'in Cumartesi akşamı kendisine eve döneceğini söylediğini, ancak doğruca Şam Havaalanı'na gittiğini ve büyük oğlu Hafız Esed'le birlikte Lazkiye'deki Rus Hmeymim üssüne uçtuğunu, oradan da Moskova'da kendisini bekleyen eşi Esma ve diğer çocuklarının yanına geçtiğini söyledi.

Al Jazeera'ye konuşan özel kaynaklara göre rejimin eski Savunma Bakanı Ali Abbas, Hava Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Tevfik Haddur ve Hava Kuvvetleri İstihbarat Müdürü Kahtan Halil muhalifler gelmeden önce Şam Havaalanı'ndan kaçtı.

Esed'in kaçışıyla ilgili ayrıntılar kaynakların anlattıkları arasında çelişkiler barındırıyor ancak kesin olan şu ki Esed kaçmayı tercih ederek Suriye'deki askeri ve siyasi müttefiklerini bir oldubittiyle baş başa bıraktı.

8 Aralık 2024 Pazar sabahı

8 Aralık 2024 Pazar günü şafak sökerken sahadaki tablo netti. Esed rejiminin savunma hatları, Cumhuriyet Muhafızları ve Dördüncü Tümen'in tüm birliklerinin mevzilerinden çekilmesiyle fiilen çökmüş ve muhalif grupların büyük çatışmalar olmadan girdiği başkenti terk etmişti.

Bu sıralarda Esed'in kaçtığına dair teyit edilmiş haberler dolaşmaya başlarken, Esed rejiminin medyası sessizliğini korudu ve sadece arşiv görüntüleri yayınlamayı sürdürdü.

Şam'a doğru ilerleyen muhalifler, Esed rejimi tarafından kaçırılan yüzlerce tutukluyu serbest bırakmak için kötü şöhretli Seydnaya Hapishanesi'ne doğru yola çıkarken, aileler büyük bir umutla akıbetleri belirsiz olan sevdiklerinin geri dönmesini bekledi.

Muhalif gruplar başkentteki kontrol alanlarını genişlettiklerini duyurmaya başladı. Şam camilerinin minberlerinden Esed rejiminin düştüğü ilan edildi ve Emevi Meydanı'nda kutlamalar başladı.

Öğle saatlerinde muhalifler, Halk Sarayı, Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Radyo Televizyon binası gibi en stratejik kurumların kontrolünü ele geçirdiklerini duyurdu.

Suriyeliler, aralarında Malki mahallesindeki bir evin de bulunduğu Esed ailesine ait evlere girerek yırtılmış aile portrelerinin ve sokaklara atılmış mobilyaların fotoğraflarını çekti. Başkentin dört bir yanında Hafız ve Beşar Esed'in heykel ve portrelerinin kalabalıklar tarafından devrildiği görüldü.

Pazar öğleden sonra, 8 Aralık 2024

Beşar Esed'in Başbakanı Muhammed Gazi el Celali Pazar günü öğleden sonra televizyonda yayınlanan mesajında halk tarafından seçilen yeni yönetimle işbirliği yapmaya hazır olduğunu ve kurumlar devredilene kadar geçici olarak onları denetlemeyi kabul ettiğini açıkladı.

Daha sonra Askeri Operasyonlar Dairesi Başkanı Ahmed Şara Şam'a girdi ve öğleden sonra Emevi Camii'nden yaptığı ilk konuşmada Suriye halkının çeşitli kesimlerine bir sonraki aşamayla ilgili Suriyelilere güvence verdi.

Pazar günü öğleden sonra akşam saatlerine doğru Emevi Meydanı'nda ve Suriye'nin birçok şehrinde halk kutlamaları büyümeye başladı ve televizyon kanalları Suriye'nin yeni bir siyasi aşamaya geçişini yansıtan bir sahnede ülkenin yeni bayrağını dalgalandıran kalabalıkların canlı görüntülerini yayınladı.

Kaynak: Mepa News, Al Jazeera