Çad, Fransa ile askeri iş birliğini yeniden başlatıyor

Çad ve Fransa, Encemine'nin Fransız askerlerinin ülkeden çekilmesini istemesinden yaklaşık 18 ay sonra askeri işbirliğini yeniden başlattı.

Fransız personelinin Nisan 2026'da Çad'a dönerek eğitim, istihbarat faaliyetleri ve sınırlı operasyonel görevlere başladığı bildirildi.

Ancak yeni işbirliği, Fransa'nın geçmişte Çad'da sürdürdüğü yaklaşık 1000 askerlik kalıcı konuşlanmadan oldukça farklı olacak.

Fransız yetkililerin planına göre Paris'in ülkede yeniden kalıcı üsler kurması beklenmiyor. Bunun yerine daha küçük Fransız ekipleri, Encemine'nin onayıyla ihtiyaç duyulan dönemlerde görevlendirilecek.

Bu model, Fransa'nın Sahel'deki askeri varlığını yeniden şekillendirme çabasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

İlişkiler 2024'te kopmuştu

Çad yönetimi Kasım 2024'te Fransa ile savunma işbirliği anlaşmasını sona erdirme kararı almıştı. Kararın alındığı dönemde Sahel genelinde Fransa karşıtı siyasi ve toplumsal tepki yükselirken Encemine, adımı ülkenin güvenlik politikalarında daha fazla egemenlik sağlama arayışıyla gerekçelendirmişti.

Fransız askerlerinin çekilmesinin ilk somut işaretleri Aralık 2024'te ortaya çıktı. İki Mirage 2000D savaş uçağı ve bir tanker uçağı Encemine'deki Kossei Hava Üssü'nden ayrıldı.

Fransa aynı ay ilk askeri tesisini Çad'a devretmişti. Takip eden haftalarda personel ve askeri ekipmanların ülkeden çıkarılması tamamlandı ve 31 Ocak 2025'te son Fransız askerleri de Çad'dan ayrıldı.

Böylece Fransa'nın Çad'daki 1960'taki bağımsızlıktan bu yana devam eden askeri varlığı sona ermiş oldu.

Rusya, Türkiye ve BAE alternatifleri beklenen sonucu vermedi

Fransa'nın çekilmesinin ardından Çad yönetimi güvenlik alanında alternatif ortaklara yöneldi. Rusya, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri bu süreçte öne çıkan ülkeler oldu.

Ancak bu ortaklıkların her biri çeşitli sorunlarla karşılaştı.

Çad yönetiminin Rusya'ya yönelik temkinli yaklaşımında, Rusya'nın Afrika Kolordusu'nun (eski Wagner) komşu Mali'deki silahlı gruplarla mücadelede yaşadığı sorunların etkili olduğu belirtiliyor.

Türkiye ise 2024'te Çad'a ANKA-S ve Aksungur insansız hava araçları sağladı. Ancak bu sistemlerin işletme ve idame maliyetlerinin Çad hava kuvvetleri açısından sorun oluşturduğu değerlendiriliyor.

Birleşik Arap Emirlikleri ile ilişkilerde ise Sudan'daki savaş önemli bir sorun oluşturdu. Abu Dabi, Sudan Hızlı Destek Kuvvetleri'ne destek verdiği yönündeki suçlamaları reddetse de Çad topraklarındaki bir havaalanının HDK'ya yönelik lojistik faaliyetlerde kullanıldığına ilişkin iddialar Encemine'de şüpheye neden oldu.

Fransa'nın dönüşünde hava desteği öne çıkıyor

Fransa'nın yeniden devreye girmesinde özellikle hava desteği, istihbarat ve yaralı tahliyesi alanlarının öne çıktığı belirtiliyor.

Çad ordusu, Fransız güçlerinin ayrılmasından sonra sahadaki birliklere hava desteği ve tıbbi tahliye konusunda ciddi kapasite boşluklarıyla karşı karşıya kaldı.

Bu nedenle yeniden canlandırılan işbirliğinin ilk aşamasında Fransız uçakları ve personelinin Çad birliklerine hava desteği sağlaması ve istihbarat paylaşımında bulunması bekleniyor.

Görüşülen seçenekler arasında Fransa'nın daha önce kullandığı Sergeant Adji Kosseï Üssü'ne sınırlı erişim verilmesi de bulunuyor. Söz konusu tesis, Fransa'nın 2025'teki çekilme sürecinde Çad'a devrettiği son üs olmuştu.

Çad iki cephede baskı altında

Encemine'nin Fransa'yla yeniden yakınlaşmasının arkasında ülkedeki güvenlik sorunlarının devam etmesi de bulunuyor.

Çad bir yandan Çad Gölü havzasında Boko Haram ve IŞİD'in Batı Afrika kolu gibi silahlı gruplarla mücadele ederken diğer yandan doğu sınırında Sudan'daki savaşın taşma riskiyle karşı karşıya.

Bu iki tehdit, Fransa'nın ülkeden çekilmesinin ardından ortadan kalkmadı.

Dolayısıyla Encemine'nin Paris'le yeniden işbirliğine yönelmesi, Fransa'ya yönelik eski bağımlılığın geri dönmesinden ziyade Çad'ın ihtiyaç duyduğu askeri kapasiteyi farklı ortaklardan temin etme stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.

Fransa da Sahel'deki kaybını telafi etmeye çalışıyor

Çad'ın yeniden Fransa'ya kapı açması Paris açısından da stratejik önem taşıyor.

Fransa son yıllarda Mali, Burkina Faso ve Nijer'den askeri olarak çekilmek zorunda kaldı. Böylece Paris, on yıllardır güvenlik politikasının merkezinde bulunan Sahel'deki askeri nüfuzunun önemli bölümünü kaybetti.

Çad'ın 2024'te Fransız askerlerini çıkarması ise Fransa'nın merkezi Sahel'deki son önemli askeri ayağını da ortadan kaldırmıştı.

Yeni anlaşma bu nedenle Paris'e bölgeye geri dönmek için sınırlı da olsa yeni bir imkan sağlıyor.

Ancak Fransa bu kez geçmişteki modelden farklı bir yol izliyor. Kalıcı üsler, büyük askeri birlikler ve uzun süreli konuşlanmalar yerine küçük ekipler, kısa süreli görevlendirmeler, eğitim, istihbarat ve hava desteği öne çıkıyor.

Bu yaklaşım, Sahel ülkelerinde son yıllarda güçlenen "Fransız askeri varlığına karşı egemenlik" söylemine de daha uyumlu.

Paris eski modele dönmek istemiyor

Fransa'nın Çad'a dönüşü bu nedenle doğrudan eski askeri düzenin yeniden kurulması anlamına gelmiyor.

Paris açısından amaç, bir yandan Sahel'deki etkisini tamamen kaybetmemek, diğer yandan bölge ülkelerinde tepki çeken kalıcı askeri üs ve büyük garnizon modelinden uzaklaşmak.

Encemine açısından ise Fransa'yla yeniden işbirliği, Rusya, Türkiye ve Körfez ülkeleriyle kurulan alternatif ortaklıkların sınırlılıklarını gördükten sonra güvenlik alanında daha fazla seçenek oluşturma arayışına işaret ediyor.

Bu nedenle Çad-Fransa yakınlaşmasının önümüzdeki dönemde ne kadar derinleşeceği, özellikle Fransız hava unsurlarına yeniden erişim, istihbarat paylaşımı ve Çad ordusuna doğrudan operasyonel destek konularında atılacak adımlara bağlı olacak.

Kaynak: Mepa News