Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin karşı karşıya olduğu yeni denklem

Doğu Akdeniz'de Türkiye açısından yeni bir dönem başlıyor. Ankara'nın 2019'da Libya ile imzaladığı deniz yetki alanları anlaşmasının Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi tarafından da onaylanması, Türkiye'nin Mısır'a yeni bir deniz sınırlandırma anlaşması önermesi ve Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile İsrail'in savunma işbirliğini derinleştirmesi, bölgedeki güç mücadelesini yeniden hareketlendirdi.

Bu kez mesele yalnızca doğal gaz rezervleri veya deniz sınırları değil. Limanlar, denizaltı elektrik kabloları, enerji nakil hatları, askeri işbirlikleri ve Libya'nın geleceği de aynı jeopolitik denklemin parçaları haline geliyor.

Ankara açısından temel soru şu: Türkiye, Libya üzerinden elde ettiği diplomatik ve hukuki pozisyonu güçlendirebilecek mi, yoksa Yunanistan-Güney Kıbrıs-İsrail hattının Mısır ve Avrupa ile geliştirdiği işbirliği Türkiye'yi bölgesel projelerin dışında mı bırakacak?

Kasım ayındaki gelişmeler, bu sorunun önümüzdeki dönemde daha da önem kazanacağını gösteriyor.

Libya'dan gelen hamle Türkiye'nin elini güçlendirdi

Doğu Akdeniz'deki son gelişmelerin en önemlilerinden biri, Libya'nın doğusunda bulunan Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim 2026'da Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılması mutabakatını onaylaması oldu.

Anlaşma, 27 Kasım 2019'da Türkiye ile dönemin Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanmıştı. Ankara, anlaşmayı Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını belirleme ve Türkiye'nin bölgedeki haklarını koruma stratejisinin temel unsurlarından biri olarak görüyor.

Anlaşmaya yıllarca karşı çıkan Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi'nin bu kez onay vermesi, kararın siyasi önemini artırdı. Zira söz konusu meclis, geçmişte Türkiye'nin desteklediği Trablus yönetimine karşı savaşan Halife Hafter'in siyasi kampına yakın bir konumda bulunuyordu.

Anadolu Ajansı'nın değerlendirmesine göre karar, Ankara'nın Libya'daki iki rakip siyasi ve askeri merkezle ilişkilerini geliştirme çabalarının önemli bir sonucu. Türkiye, bir yandan Trablus yönetimiyle askeri ve siyasi ortaklığını sürdürürken diğer yandan Bingazi merkezli aktörlerle de temaslarını artırdı.

Bununla birlikte, Libya Temsilciler Meclisi'nin kararı anlaşmanın üçüncü ülkelerle yaşanan deniz yetki alanı anlaşmazlıklarını otomatik olarak çözdüğü anlamına gelmiyor. Yunanistan, Mısır ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi anlaşmaya karşı çıkmayı sürdürüyor. Avrupa Birliği de mutabakatın üçüncü ülkelerin haklarını ihlal ettiği ve bu ülkeler açısından hukuki sonuç doğuramayacağı görüşünde.

Buna rağmen Libya'nın doğusundan gelen onay, Ankara açısından anlaşmanın Libya içindeki siyasi meşruiyetini güçlendiren önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Ankara'dan Mısır'a yeni teklif: Kahire'nin tercihi belirleyici olacak

Türkiye'nin Doğu Akdeniz stratejisinde son dönemde öne çıkan bir diğer başlık Mısır.

İki ülke arasında uzun süredir devam eden siyasi gerilimin ardından ilişkilerin normalleşmesi, deniz yetki alanları konusunda da yeni bir diplomatik alan açtı.

Türkiye Savunma Bakanı Yaşar Güler, 24 Ekim'de yaptığı açıklamada Ankara'nın Mısır'a Doğu Akdeniz'de deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşma önerdiğini söyledi.

Güler, Mısır'ın Türkiye ile böyle bir anlaşma imzalaması halinde, Yunanistan ile yapabileceği muhtemel bir anlaşmaya kıyasla yaklaşık 15 bin kilometrekare daha fazla deniz yetki alanı elde edebileceğini savundu.

Bu açıklama, Ankara'nın Kahire'yi yalnızca ikili ilişkilerin normalleşmesi açısından değil, Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanları rekabetinin geleceği bakımından da önemli bir aktör olarak gördüğünü ortaya koyuyor.

Ancak Mısır'ın Türkiye'nin önerisini kabul ettiğine ilişkin bir açıklama bulunmuyor. Kahire, 2020'de Yunanistan ile imzaladığı deniz yetki alanları anlaşmasını korurken Yunanistan'la yeni sınırlandırma görüşmelerini de sürdürüyor.

Nitekim Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgo Gerapetritis ile Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, 21 Ekim'de yaptıkları görüşmede iki ülke arasındaki deniz yetki alanı sınırlandırma çalışmalarının doğuya, Kıbrıs yönüne doğru genişletilmesini ele aldı.

Dolayısıyla Mısır, Doğu Akdeniz'de Türkiye ile Yunanistan arasında tercih yapmaya zorlanabilecek bir ülke olmaktan ziyade, kendi deniz yetki alanlarını ve enerji çıkarlarını önceleyen çok yönlü bir politika izliyor.

Ankara'nın Kahire'ye sunduğu teklifin karşılık bulup bulmayacağı, bölgedeki güç dengesi açısından önemli olacak.

Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail savunma işbirliğini derinleştiriyor

Türkiye'nin karşı karşıya olduğu yeni denklemin bir diğer önemli unsuru, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve İsrail arasındaki askeri ve stratejik işbirliği.

Üç ülkenin savunma bakanlıklarından üst düzey yetkililer, 5 Kasım 2026'da Atina'da bir araya gelerek Doğu Akdeniz'deki güvenlik işbirliğini geliştirme konusunda görüşmeler gerçekleştirdi.

Toplantının ardından yayınlanan ortak açıklamada deniz güvenliği, kritik altyapıların korunması, savunma sanayii işbirliği, askeri teknoloji ve bölgesel güvenlik konuları öne çıktı.

Üç ülke, savunma sanayii alanında ortak projeler geliştirmek ve üretim kapasitesini artırmak amacıyla üçlü bir çalışma grubu oluşturulması ihtimalini de değerlendirdi.

Toplantıda Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşması da gündeme geldi. Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail, anlaşmanın üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini savunarak mutabakatın kendileri açısından hukuki sonuç doğuramayacağını ileri sürdü.

Üçlü açıklamada Güney Kıbrıs Rum Yönetimi'nin egemenliği, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğüne destek vurgusu da yapıldı.

Bu işbirliği yalnızca diplomatik açıklamalarla sınırlı değil. Üç ülke, son yıllarda askeri tatbikatlar, savunma teknolojileri ve enerji altyapısının güvenliği alanlarında da ilişkilerini geliştirdi.

Ankara açısından dikkat çekici olan, bu işbirliğinin Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin tezlerine karşı ortak bir siyasi ve askeri koordinasyon zemini oluşturma potansiyeli.

Bununla birlikte üçlü mekanizmanın doğrudan Türkiye'ye karşı kurulmuş bir askeri ittifak olduğunu söylemek için yeterli veri bulunmuyor. Açıklamalarda ortak güvenlik, deniz ulaşımı, kritik altyapı ve savunma sanayii başlıkları öne çıkarılıyor.

Doğal gaz ve elektrik hatları rekabetin ekonomik boyutunu oluşturuyor

Doğu Akdeniz'deki rekabetin merkezinde doğal gaz kaynakları bulunuyor. Ancak son dönemde enerji mücadelesi, yalnızca deniz tabanındaki rezervlerin paylaşımıyla sınırlı kalmıyor. Gazın hangi ülke üzerinden taşınacağı, hangi limanlarda sıvılaştırılacağı ve Avrupa pazarına hangi güzergâhtan ulaştırılacağı da önem kazanıyor.

İsrail'in doğal gaz üretimi, Mısır'ın sıvılaştırılmış doğal gaz tesisleri ve Kıbrıs açıklarındaki yeni keşifler, bölgeyi Avrupa'nın enerji arz güvenliği açısından daha önemli hale getiriyor.

Hollanda merkezli Lahey Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin 11 Kasım 2026 tarihli değerlendirmesine göre, İsrail'in Mısır ve Ürdün'e gaz ihracatı ile Mısır'ın LNG altyapısı Doğu Akdeniz'deki mevcut enerji ağının temelini oluşturuyor.

Aynı değerlendirmede, Kıbrıs'ın Münhasır Ekonomik Bölgesi'nde bulunan Kronos gaz sahasının geliştirilmesi için İtalyan Eni ve Fransız TotalEnergies şirketlerinin Temmuz 2026'da nihai yatırım kararı aldığı, üretimin 2028'de başlamasının hedeflendiği belirtildi.

Bu gelişme, Kıbrıs açıklarındaki doğal gaz kaynaklarının Avrupa enerji piyasasına bağlanması yönündeki girişimleri güçlendirebilir.

Ancak bölgedeki deniz yetki alanı anlaşmazlıkları, Türkiye ve Libya'nın itirazları ve İsrail-Türkiye arasındaki siyasi gerilim, enerji projelerinin önündeki temel riskler arasında bulunuyor.

Enerji şirketleri açısından bir gaz sahasının ticari olarak işletilebilir olması tek başına yeterli değil. Üretim, taşıma ve ihracat altyapısının güvenli biçimde kurulabilmesi için siyasi ve hukuki anlaşmazlıkların da yönetilmesi gerekiyor.

Büyük Deniz Bağlantı Hattı: Denizaltı elektrik kablosu da rekabetin parçası

Doğu Akdeniz'deki yeni denklemde doğal gaz kadar elektrik bağlantıları da önem kazanıyor.

Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı denizaltından birbirine bağlaması planlanan "Great Sea Interconnector" projesi, Girit ile Kıbrıs arasında yaklaşık 900 kilometrelik elektrik kablosu kurulmasını öngörüyor. Projenin ilerleyen aşamada İsrail'e kadar uzatılması da gündemde.

Yaklaşık 1,9 milyar euro olarak bütçelendirilen proje için Avrupa Birliği 657 milyon euro finansman sağladı. Projenin amacı, Kıbrıs'ın elektrik şebekesini Avrupa ağına bağlamak ve adanın enerji arz güvenliğini artırmak.

Ancak proje, deniz yetki alanları ve araştırma gemilerinin faaliyetleri nedeniyle Türkiye ile Yunanistan arasında daha önce gerilimlere yol açtı.

Financial Times'ın 11 Kasım tarihli haberine göre, Fransa'nın diplomatik girişimleri ve Yunanistan'ın Fransız bayraklı araştırma gemisine izin vermesinin ardından deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlaması bekleniyor.

Haberde, Türkiye'nin seyrüsefer uyarıları konusunda yaşanan anlaşmazlığın çözüldüğüne işaret eden tutumu da aktarıldı.

Projenin tamamlanması halinde Kıbrıs'ın elektrik sisteminin Avrupa ile bağlantısı güçlenecek. Ancak bu bağlantı, Türkiye'nin bölgedeki enerji ve deniz yetki alanlarına ilişkin itirazları nedeniyle jeopolitik tartışmaların dışında kalmayacak.

ABD, Fransa ve Avrupa Birliği'nin rolü

Doğu Akdeniz'deki gelişmeler yalnızca bölge ülkelerinin rekabetiyle şekillenmiyor. ABD, Fransa ve Avrupa Birliği de enerji güvenliği, deniz ulaşımı ve askeri işbirliği başlıklarında sürecin önemli aktörleri.

Fransa, Yunanistan ve Güney Kıbrıs'la savunma ve enerji alanlarında yakın ilişkiler yürütüyor. Great Sea Interconnector projesinde Fransız şirketlerinin ve diplomatik girişimlerinin öne çıkması, Paris'in bölgedeki rolünü artırıyor.

Avrupa Birliği ise Doğu Akdeniz'deki enerji kaynaklarını Rusya'ya bağımlılığı azaltma ve enerji tedarikini çeşitlendirme stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriyor. Ancak AB'nin Türkiye-Libya mutabakatına yönelik itirazları, Ankara ile Brüksel arasındaki deniz yetki alanı anlaşmazlığının devam ettiğini gösteriyor.

ABD'nin bölgedeki yaklaşımı ise enerji güvenliği, İsrail'in güvenliği, NATO müttefikleri arasındaki gerilimin kontrol altında tutulması ve deniz ulaşımının korunması gibi başlıkları bir arada içeriyor.

Bu nedenle Doğu Akdeniz'deki gelişmeler, Türkiye ile Yunanistan arasındaki ikili anlaşmazlığın ötesinde, Avrupa'nın enerji politikası ve NATO'nun güney kanadındaki güvenlik dengeleriyle de bağlantılı.

Türkiye için yeni fırsatlar ve riskler

Son gelişmeler Türkiye açısından hem diplomatik fırsatlar hem de yeni riskler barındırıyor.

Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi'nin 2019 mutabakatını onaylaması, Ankara'nın Libya'daki siyasi ilişkilerini genişletme çabasının önemli bir sonucu. Bu gelişme, Türkiye'nin deniz yetki alanları konusundaki pozisyonunu Libya içinde daha geniş bir siyasi zemine taşıyabilir.

Mısır'a sunulan yeni anlaşma önerisi ise Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin diplomatik hareket alanını genişletme girişimi olarak öne çıkıyor. Ancak Kahire'nin Yunanistan'la yürüttüğü görüşmeler, bu girişimin kısa vadede sonuç vermesinin kolay olmayacağını gösteriyor.

Diğer taraftan Yunanistan, Güney Kıbrıs ve İsrail arasındaki savunma işbirliğinin derinleşmesi, Türkiye'nin bölgedeki askeri ve diplomatik gelişmeleri daha yakından takip etmesini gerektiriyor.

Enerji alanında ise Türkiye'nin coğrafi konumu, mevcut boru hattı altyapısı ve Avrupa pazarına bağlantıları önemli avantajlar sunuyor. Buna karşılık Kıbrıs ve İsrail kaynaklı gazın Mısır üzerinden LNG olarak ihraç edilmesi ve Avrupa'ya elektrik bağlantılarının geliştirilmesi, Türkiye'nin dışında şekillenen alternatif enerji güzergâhlarını güçlendirebilir.

Bununla birlikte bölgedeki projelerin tamamının Türkiye'yi dışlama amacı taşıdığını söylemek tam olarak doğru değil.

Enerji yatırımlarının ekonomik uygulanabilirliği, yüksek altyapı maliyetleri ve bölgesel istikrar ihtiyacı, gelecekte Ankara ile diğer aktörler arasında işbirliği ihtimalini de gündemde tutuyor.

Doğu Akdeniz'de önümüzdeki dönemin belirleyici başlıkları Libya'daki siyasi dengeler, Türkiye-Mısır ilişkileri, Kıbrıs meselesi, İsrail-Yunanistan-Güney Kıbrıs savunma işbirliği ve Avrupa'nın enerji bağlantıları olacak.

Türkiye'nin karşı karşıya olduğu yeni denklem, yalnızca deniz sınırlarının nereden geçeceğiyle ilgili değil. Aynı zamanda bölgenin enerji kaynaklarını, ticaret yollarını ve güvenlik mimarisini kimin şekillendireceğiyle ilgili bir mücadele.

Kaynak: Mepa News