Husilerin savaş ekonomisi: Yemen'de ticaret, bankacılık ve gelir ağları nasıl kontrol ediliyor?

Husilerin savaş ekonomisi: Yemen'de ticaret, bankacılık ve gelir ağları nasıl kontrol ediliyor?

Husiler, kontrol ettikleri Yemen bölgelerinde vergi, gümrük, bankacılık ve telekomünikasyon sistemlerini kendi yönetimlerine bağladı. BM raporları, bu yapının askeri faaliyetlerin finansmanında da kullanıldığını ortaya koyuyor.

Yemen'in geniş nüfuslu kuzeybatı bölgelerini kontrol eden Husiler, vergi ve gümrük uygulamalarından akaryakıt ticaretine, bankacılıktan telekomünikasyona kadar uzanan bir ekonomik denetim sistemi oluşturdu. Birleşmiş Milletler raporları ve araştırma kuruluşlarının incelemeleri, Husilerin yalnızca gelir toplamakla kalmadığını, özel sektör üzerindeki siyasi ve ekonomik kontrolü de güçlendirdiğini ortaya koyuyor.

Yemen'de 2014 yılında başkent Sana'yı ele geçiren Husiler, geçen yıllar içerisinde askeri ve siyasi kontrollerini ekonomik alana da taşıdı. Ülkenin uluslararası alanda tanınan hükümetinin denetimi dışındaki bölgelerde vergi, gümrük, bankacılık, enerji ve ticaret mekanizmalarını yeniden şekillendiren Husiler, devlet kurumlarının önemli bir bölümünü kendi yönetimine bağladı.

Bu süreçte ortaya çıkan yapı, Yemen'de birbirinden ayrışan iki ekonomik ve idari sistemin oluşmasına yol açtı. Husiler, kontrol ettikleri bölgelerde mevcut devlet kurumlarının bir bölümünü kullanmaya devam ederken, bunların gelirlerini ve işleyişini kendi siyasi ve askeri önceliklerine göre düzenledi.

Birleşmiş Milletler Yemen Uzmanlar Paneli'nin Ekim 2025 tarihli raporunda, Husilerin gelir kaynakları arasında vergiler, şirketlere el koyma, yasal dayanağı bulunmayan harçlar, zorla para toplama ve kaçakçılık faaliyetleri sıralandı. Raporda, grubun telekomünikasyon sektörü üzerinde tam kontrol sahibi olduğu ve bu alandan elde edilen önemli miktarda gelirin askeri faaliyetlerin finansmanında kullanıldığı belirtildi.

Vergi ve gümrük sistemi: Aynı maldan iki kez tahsilat

Husilerin ekonomik kontrol mekanizmasının temel ayaklarından birini vergi ve gümrük uygulamaları oluşturuyor.

Yemen'de savaş öncesinde ithal ürünlerden alınan gümrük vergileri ağırlıklı olarak uluslararası limanlarda, havalimanlarında ve sınır kapılarında tahsil ediliyordu. Ancak ülkenin idari ve ekonomik olarak bölünmesinin ardından Husiler, kendi kontrollerindeki bölgelere dışarıdan giren mallar için yeni tahsilat noktaları oluşturdu.

Bu sistem, özellikle Aden, Marib ve Taiz gibi hükümet kontrolündeki bölgelerden kuzeye gönderilen ticari ürünleri etkiliyor. Resmî limanlarda gümrük işlemleri tamamlanan ürünler, Husi kontrolündeki bölgelere girerken yeniden vergi ve harçlara tabi tutulabiliyor.

Muha Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin Mayıs 2026'da yayınladığı "Savaş Ekonomisi: Husilerin Kontrolündeki Bölgelerde Gümrük Giriş Noktaları" başlıklı araştırmaya göre, bu paralel gümrük sistemi zaman içerisinde ana ticaret güzergâhlarına yayılan bir tahsilat ağına dönüştü.

Araştırmada, sistemin 2023 itibarıyla yıllık 90 ila 120 milyar Yemen riyali gelir oluşturduğu tahmin edildi. Bu miktarın, Husi kontrolündeki bölgelerin yerel gelirlerinin yaklaşık yüzde 6 ila 8'ine karşılık geldiği belirtildi.

Raporda, söz konusu tahsilatların yalnızca mali bir uygulama olmadığı, ticari hareketliliği denetlemek, tüccarlar üzerinde baskı kurmak ve ekonomik faaliyetleri siyasi bağlılık ilişkileri üzerinden şekillendirmek için de kullanıldığı savunuldu.

Sistemin ticaret üzerindeki etkileri de dikkat çekiyor. Araştırmaya göre, mükerrer gümrük tahsilatları ve ek taşıma maliyetleri, bazı güzergâhlarda temel tüketim ürünlerinin fiyatlarını artırıyor. Raporda, taşımacılık maliyetlerindeki artışın yüzde 25 ila 30'a, bazı temel ürünlerin fiyatlarındaki ortalama artışın ise yüzde 10 ila 15'e ulaşabildiği tahmin edildi.

Limanlar ve ticaret güzergâhları üzerindeki kontrol

Husilerin ekonomik sisteminde Kızıldeniz kıyısındaki limanlar önemli bir yer tutuyor. Özellikle Hudeyde Limanı, kuzey Yemen'in ithalatında ve ticari faaliyetlerinde stratejik bir konumda bulunuyor.

Limanlardan alınan gümrük vergileri, ithalat harçları ve diğer ücretler Husi yönetiminin önemli gelir kaynakları arasında yer alıyor. Birleşmiş Milletler Yemen Uzmanlar Paneli'nin önceki raporlarında da Hudeyde ve diğer Husi kontrolündeki limanlardan elde edilen gümrük gelirlerinin büyüklüğüne dikkat çekilmişti.

Sana Stratejik Araştırmalar Merkezi tarafından yayınlanan 2026'nın üçüncü çeyreğine ilişkin değerlendirmede, Husi yönetiminin limanlardaki gemi, konteyner ve gümrük ücretlerinde yüzde 50'ye varan indirimler açıkladığı bildirildi. 1 Ekim'de yürürlüğe girmesi öngörülen düzenlemenin, ticari gemileri ve ithalatçıları Hudeyde gibi Husi kontrolündeki limanlara yönlendirmeyi amaçladığı belirtildi.

Bu adımın arkasında, Yemen'in farklı bölgelerinde uygulanan gümrük sistemlerinin oluşturduğu maliyet farkı bulunuyor. Hükümet kontrolündeki limanlardan gelen malların Husi bölgelerine girişte yeniden vergilendirilmesi, ithalatçıları iki kez ödeme yapmak ile doğrudan Husi kontrolündeki limanları kullanmak arasında tercih yapmaya zorluyor.

Böylece liman ücretlerinde indirim yapılması, yalnızca ticareti kolaylaştırmaya yönelik bir uygulama değil, aynı zamanda ithalat trafiğini ve buna bağlı gelirleri kontrol altında tutma stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Akaryakıt ticareti ve kaçakçılık ağları

Husilerin ekonomik sisteminde akaryakıt ticareti de önemli bir gelir alanı oluşturuyor.

ABD Hazine Bakanlığı, 2025 yılında yayınladığı yaptırım kararlarında Husi yönetimiyle bağlantılı şirketlerin petrol ürünlerinin ithalatı, dağıtımı ve finansmanında rol oynadığını ileri sürdü. Bakanlık, bu ağların Yemen'deki iş insanları ve uluslararası ticari bağlantılar aracılığıyla faaliyet gösterdiğini belirtti.

22 Temmuz 2025 tarihli açıklamada, Husilerin petrol ürünleri ithalatından her yıl yüz milyonlarca dolar gelir elde ettiği iddia edildi. Bakanlık, söz konusu ticaretin bir bölümünün para aklama ve yaptırımları aşma mekanizmalarıyla yürütüldüğünü savundu.

11 Eylül 2025'te açıklanan daha geniş kapsamlı yaptırım kararında ise Husi bağlantılı şirketler, petrol ticareti ağları ve mal varlıklarının ele geçirilmesi süreçlerinde rol oynadığı belirtilen isimler hedef alındı.

Birleşmiş Milletler Yemen Uzmanlar Paneli de kaçakçılık ve gelir oluşturma faaliyetlerinin Husi yönetiminin finansal kapasitesinde önemli yer tuttuğunu kaydetti.

Bu mekanizmanın dikkat çekici yönlerinden biri, akaryakıtın yalnızca bir tüketim ürünü olmaktan çıkarak ekonomik ve siyasi kontrol aracına dönüşmesi. İthalat, depolama, dağıtım ve satış aşamalarında etkili olan şirketler ve ticari ağlar, yakıt piyasasından elde edilen gelirlerin hangi kanallara aktarılacağı konusunda belirleyici olabiliyor.

Bankacılık sistemi ve para üzerindeki denetim

Yemen ekonomisinin bölünmesinin en önemli sonuçlarından biri bankacılık ve para politikalarında ortaya çıktı.

Ülkenin merkez bankası kurumları, savaş sürecinde iki ayrı yönetim merkezine bölündü. Uluslararası alanda tanınan hükümete bağlı Merkez Bankası Aden'de faaliyet gösterirken, Husiler Sana'daki merkez bankası yapılanmasını kontrol ediyor.

Bu bölünme, para politikalarının ve bankacılık işlemlerinin ülke genelinde ortak bir sistem üzerinden yürütülmesini zorlaştırdı.

Birleşmiş Milletler Yemen Uzmanlar Paneli'nin Ekim 2025 tarihli raporuna göre, Husi yönetiminin başlıca gelir kaynaklarından biri de finans ve bankacılık sektöründen elde edilen vergiler ve fazla kazançlardan alınan paylar.

Raporda, bazı bankaların Sana'dan Aden'e taşınma girişimlerinin ABD'nin Husileri "yabancı terör örgütü" olarak tanımlamasının ardından hız kazandığı belirtildi. Bankaların uluslararası finans sistemine erişiminde yaşanan sorunların, Husi yönetiminin bu kuruluşlar üzerindeki ekonomik etkisini sınırlayabileceği değerlendirildi.

Para birimi konusunda da iki ayrı uygulama ortaya çıktı. Husi yönetimi, Aden'deki Merkez Bankası tarafından basılan yeni banknotların kendi kontrolündeki bölgelerde kullanılmasını yasakladı. Böylece kuzeyde eski banknotlar kullanılmaya devam ederken, hükümet kontrolündeki bölgelerde yeni banknotlar dolaşıma girdi.

BM raporunda, eski banknotların yıpranması nedeniyle bazı işlemlerde ağırlık üzerinden değerlendirildiği, Suudi riyali ve ABD dolarının da Husi bölgelerinde yaygın biçimde kullanıldığı kaydedildi.

Bu durum, Yemen'de yalnızca iki ayrı para otoritesinin değil, aynı zamanda farklı para dolaşım ve finansal işlem koşullarının oluşmasına neden oldu.

Telekomünikasyon sektörü: Gelir ve gözetim aracı

Husilerin kontrol ettiği en önemli stratejik sektörlerden biri de telekomünikasyon.

Birleşmiş Milletler Yemen Uzmanlar Paneli, Ekim 2025 tarihli raporunda grubun telekomünikasyon sektörü üzerinde tam kontrole sahip olduğunu belirtti. Rapora göre bu kontrol, önemli gelir kaynaklarına erişimin yanı sıra askeri haberleşme ve gözetim faaliyetlerinde de avantaj sağlıyor.

Savaş nedeniyle bazı telekomünikasyon şirketleri merkezlerini Aden'e taşımış olsa da altyapılarının önemli bölümü Husi kontrolündeki bölgelerde bulunuyor. BM raporunda, bu altyapıların Husi yönetiminin atadığı yöneticiler tarafından işletilen kuruluşlar üzerinden faaliyet göstermeye devam ettiği ifade edildi.

Rapora göre Sana'daki İletişim Bakanlığı ve Kamu Telekomünikasyon Kurumu gibi resmi yapılar da Husi yönetimine bağlı isimler tarafından yönetiliyor. Kamu Telekomünikasyon Kurumu'nun Yemen Mobile şirketinde yüzde 59 paya sahip olması, bu alandaki kurumsal etkinin boyutunu gösteriyor.

Telekomünikasyon sektörü, böylece hem ekonomik gelir elde edilen hem de iletişim altyapısı üzerinden güvenlik ve gözetim faaliyetlerinin yürütülebildiği stratejik bir alana dönüşmüş durumda.

Özel sektör üzerindeki baskı ve şirketlere el koyma

Husilerin ekonomik kontrol mekanizması, yalnızca kamu gelirleri ve stratejik sektörlerle sınırlı değil. Özel sektör üzerindeki denetim de bu sistemin önemli parçalarından birini oluşturuyor.

Birleşmiş Milletler raporunda, Husi yönetiminin şirketlere ve finans kuruluşlarına el koyduğu, bunların yönetimine kendi belirlediği isimleri atadığı ve bazı kuruluşların gelirlerini kendi faaliyetleri için kullandığı belirtildi.

Raporda, Temmuz 2025'te Yemen Gulf Bank'a el konulması ve Al-Amal Mikrofinans Bank'ın Sosyal İşler ve Çalışma Bakanlığı bünyesine alınması gibi gelişmelere yer verildi.

ABD Hazine Bakanlığı da Eylül 2025'te yayınladığı yaptırım açıklamasında, Husi yönetiminin devlet ve özel sektöre ait varlıklara el koyduğunu, bu kuruluşların yönetimine kendisine bağlı isimleri getirdiğini ileri sürdü. Bakanlık, el konulan şirketlerin bir bölümünün emlak, döviz, iletişim ve yatırım alanlarında faaliyet gösterdiğini belirtti.

Muha Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin Temmuz 2026'da yayınladığı özel sektör araştırması da ticari kayıtlar, lisanslar, ithalat ve şirket yönetimi üzerindeki denetimin giderek arttığını savundu. Yaklaşık 68 bin ticari kayıt ve lisansın incelendiği çalışmada, Husi kontrolündeki bölgelerde özel sektörün rekabetten ziyade siyasi ve ekonomik bağlılık ilişkileri üzerinden şekillendiği öne sürüldü.

Bu değerlendirmelere göre, Husi yönetimine yakın şirketler belirli sektörlerde avantaj elde ederken, geleneksel tüccar ailelerinin ekonomik etkisi zayıflıyor. Şirketlerin faaliyetlerini sürdürebilmesi ise vergi, lisans, ticaret izinleri ve diğer idari uygulamalara uyum göstermelerine daha fazla bağlı hale geliyor.

Savaş ekonomisi kalıcı hale mi geliyor?

Husilerin ekonomik kontrol sistemi, Yemen'deki savaşın yalnızca askeri cephelerde değil, mali ve kurumsal alanlarda da sürdüğünü gösteriyor.

Dünya Bankası'nın Haziran 2025 tarihli Yemen Ekonomik İzleme raporunda, ülkenin farklı yönetim alanlarına bölünmesinin iki ayrı ekonomik bölge oluşturduğu belirtildi. Ayrı para otoriteleri, farklı döviz kurları ve parçalanmış kamu kurumları, ülke ekonomisinin yeniden bütünleşmesini zorlaştıran temel unsurlar arasında gösterildi.

Husi yönetimi açısından bu ekonomik yapı, kontrol ettiği bölgelerde düzenli gelir elde etme ve askeri faaliyetlerini finanse etme imkânı sağlıyor. Ancak aynı sistem, ticaretin maliyetini artırıyor, özel sektör üzerindeki baskıyı güçlendiriyor ve ülkenin ekonomik bütünlüğünü daha da zayıflatıyor.

Özellikle gümrük tahsilatlarının iki kez yapılması, akaryakıt ticaretinin belirli ağların kontrolüne girmesi ve bankacılık sisteminin parçalanması, Yemen'de savaş sonrasında ortak bir ekonomik yapının yeniden kurulmasını güçleştirebilir.

Bu nedenle Husilerin ekonomik kontrol mekanizması, yalnızca savaşın finansmanına yönelik geçici bir düzenleme olarak değil, ülkenin gelecekteki siyasi ve ekonomik bütünleşmesini de etkileyebilecek kurumsal bir yapı olarak öne çıkıyor.

Kaynak: Mepa News

google-arama.png

HABERE YORUM KAT
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.