Axios: ABD ile Suriye, ülkedeki gizli nükleer tesis konusunda anlaştı

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA), Trump yönetiminin Suriye ve İsrail ile mutabakatlara varmasının ardından Suriye'deki gizli bir tesiste depolanan nükleer materyali yakında çıkaracağı bildirildi.

Axios, iddiayı İsrailli ve ABD'li yetkililere dayandırdı.

Trump yönetimi ve IAEA, materyalin güvenliğini sağlamak ve hassas tesis nedeniyle İsrail, Suriye ve Türkiye'yi de içine alabilecek bir gerilimin oluşmasını önlemek için diplomatik bir anlaşmaya varmaya çalıştı.

Söz konusu gizli tesis konusunda tehditler ve diplomasinin iç içe geçtiği rapor edilirken, aylar boyunca perde arkasında devam eden ve birkaç hafta önce çözüme ulaşan bu sürecin gizli tutuldu ifade edildi.

Esed rejimi, merkezinde gizli El-Kibar reaktörünün bulunduğu gizli bir nükleer program geliştirmişti. İsrail'in 2007'de reaktörü bombalamasının ardından Suriye'nin nükleer programı büyük ölçüde yok edildi. Bazı araştırma-geliştirme ve depolama tesisleri varlığını sürdürse de bunların büyük bölümü faal değildi.

Esed rejiminin devrilmesinin ardından IAEA, yeni Suriye hükümetiyle El-Kibar reaktörü ve Suriye'nin geçmişteki nükleer faaliyetleriyle bağlantılı bazı diğer tesisleri ziyaret etmesine imkan tanıyan bir anlaşma imzaladı.

İsrail'in son iki yıldır yakından izlediği tesislerden biri "Tesis 99" olarak adlandırılıyor. İki İsrailli yetkiliye göre Esed rejimi, El-Kibar nükleer reaktörü projesinin parçası olan nükleer materyalleri burada depoladı.

ABD'li bir yetkili, materyaller arasında uranyum cevherinden elde edilen ve daha sonra nükleer yakıt olmak üzere zenginleştirilebilen "sarı kek"in de bulunduğunu söyledi. ABD'li yetkili, Esed rejiminin El-Kibar tesisinden kalan diğer kalıntıları ve artıkları da "Tesis 99"da depoladığını belirtti.

Tesisteki materyalin bir nükleer silah için kullanılması mümkün değil. Ancak materyal, "kirli bomba" olarak adlandırılan bir silah üretme amacıyla kullanılma potansiyeline sahip. Kirli bomba, nükleer patlama oluşturmasa da atıldığı bölgeyi kirletmek amacıyla radyoaktif materyali çevreye yayan konvansiyonel bir patlayıcı.

İsrailli yetkililere göre İsrail ordusu, Esed rejiminin devrilmesinden kısa süre sonra tesise erişimi engellemek amacıyla girişlerini bombaladı.

Suriye'de Esed rejiminden kalma nükleer reaktör iddiaları araştırılacak

ABD'li bir yetkiliye göre İsrail ile ABD, bir yılı aşkın süredir "Tesis 99" meselesinin nasıl çözüleceğini görüşüyordu.

İsrailli bir yetkiliye göre İsrail, Trump yönetimine tesiste nükleer materyalin kalmasına müsamaha göstermeyeceğini açıkça bildirdi.

İsrailli yetkililer, nükleer materyalin çıkarılmaması veya Suriye'nin materyale erişmeye çalıştığına dair işaretler görülmesi halinde İsrail'in tesisi yeniden bombalamakla tehdit ettiğini söyledi.

ABD'li bir yetkili ise İsraillilerin endişeli olmasına rağmen tesisi bombalamanın eşiğine hiçbir zaman gelmediklerini savundu.

ABD'li bir yetkiliye göre sonunda ABD ile İsrail, en iyi yaklaşımın materyalin çıkarılması konusunda Suriye hükümetinin desteğini almak olduğu konusunda anlaştı.

Kaynaklara göre Trump yönetimi konuyu Suriye hükümetine gündeme getirdiğinde Suriyeli yetkililer tesiste nükleer materyal bulunduğunu bilmediklerini söyledi. ABD'li bir yetkili, "ABD, İsrail ve Suriye'de çok az kişi bundan haberdardı" dedi.

İsrailli ve ABD'li yetkililere göre birkaç hafta önce tesisi izleyen İsrailliler bölgede bazı hareketlilikler tespit etti. Bu durum, yeni Suriye hükümetinin mutabakatlardan geri adım attığı ve nükleer materyale erişmeye çalıştığı şüphesine yol açtı.

Axios'a göre İsrail, Türkiye'nin Suriye hükümetinin nükleer materyali ele geçirmesine yardım ettiğinden endişe etti. ABD'li bir yetkili, "İsrailliler her şeyin doğru göründüğünden emin olmak için sürekli farklı ihtimalleri kontrol ediyorlar ve bunu yapmaları iyi bir şey" dedi.

Trump yönetimi İsrail'den herhangi bir adım atmamasını istedi ve IAEA'yı sürece dahil etti.

Bunun sonucunda üç hafta önce IAEA ile Suriye hükümeti arasında nükleer materyalin tesisten çıkarılmasına ilişkin bir anlaşma imzalandı.

ABD'li yetkililer, "Tesis 99"daki çalışmaların hala devam eden bir operasyon olduğunu söylüyor. Materyal henüz çıkarılmadı. Ancak ABD'li yetkili, "Herkesin sonuçtan memnun olduğunu düşünüyoruz. Umarız çıkarılma sürecini yakında başlatabilir ve yıl sonundan önce tamamlayabiliriz" dedi.

Kaynak: Mepa News