İran ekonomisi ABD ablukası karşısında çökecek mi?

ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasının önümüzdeki haftalarda İran'ın petrol üretimini sekteye uğratması bekleniyor. Ancak analistlere göre ablukanın İran ekonomisini yıkıma sürükleyeceği yönündeki iddialar için henüz erken.

Haftalar süren çatışmaların ardından dikkatler Hürmüz Boğazı'ndaki gerilime çevrilmiş durumda.

ABD bir süredir boğazı abluka altında tutuyor.

Tahran'daki Şehid Beheşti Üniversitesi'nde ekonomi analisti ve öğretim üyesi olan Said Leylaz, AFP'ye yaptığı açıklamada, "Abluka iki ya da üç aydan fazla sürerse İran'a daha fazla zarar verebilir" dedi.

Leylaz, "İran herhangi bir zarar görürse, güney Basra Körfezi ülkelerine verilecek zarar kesinlikle daha büyük olacaktır" diye ekledi.

Bununla birlikte, İran'ın zamanı ne kadar uzatabileceğinin de bir sınırı var.

Global Risk Management baş analisti Arne Lohmann Rasmussen, İran'ın "yaklaşık bir ay içinde depolama kapasitesini doldurmasının beklendiğini, ancak aslında birkaç hafta içinde petrol üretiminin bir kısmını durdurmak zorunda kalabileceğini" söyledi.

Trump: İran ekonomik olarak çöküyor

Trump salı günü, ABD Donanması'nın 12 Nisan'da uygulamaya koyduğu abluka nedeniyle İran'ın "ekonomik olarak çöktüğünü" söylemiş ve "ülkenin nakit sıkıntısından kırıldığını" iddia etmişti.

Hazine Bakanı Scott Bessent ise abluka nedeniyle, İran ham petrolünün büyük bölümünün sevk edildiği ana ihracat terminali olan Hark Adası'ndaki depolamanın dolacağını ve kırılgan İran petrol kuyularının kapatılacağını savundu.

Middle East Economic Survey'nin yazı işleri müdürü Jamie Ingram, AFP'ye yaptığı açıklamada, İran'ın petrol depolama sınırına ulaşma süresinin günlerden ziyade haftalarla ölçülmesinin daha muhtemel olduğunu söyledi.

İngram, ayrıca "İran'ın, depolama kısıtlarının gerçekten baskı oluşturmaya başladığı aşamaya gelmeden önce üretimi bir miktar azaltmasının muhtemel olduğunu" belirtti.

Homayun Falakşahi ise İran'ın ham petrol üretimi savaşın başlamasından bu yana yavaşladığını vurguladı. Falakşahi, üretimin mart ayında günlük yaklaşık 200 bin varil azalarak 3,68 milyon varile düştüğünü, nisanda ise 420 bin varil daha azalarak yaklaşık 3,43 milyon varile gerilemesinin beklendiğini söyledi. Ona göre bu durum, "süren çatışmayla bağlantılı ihracat aksaklıkları ve rafinaj kısıtlarının daha geniş etkisini" yansıtıyor.

Ancak Leylaz, ablukanın psikolojik etkisinin ötesinde, "gerçek maddi etkinin şu ana kadar küçük olduğunu" söyledi.

Ingram ise Hark Adası'nın İran açısından önemi konusuna dair yaptığı açıklamada "Burası petrol ihraç edilmeden önce kullanılan son depolama tesisi ve İran, ham petrolü doğrudan Hark'a göndermek yerine başka tesislere yönlendirebilir" dedi.

Ingram ayrıca, İran'ın Hürmüz üzerinden yaptığı petrol ihracatına bağımlılığının, "ABD ve İsrail saldırılarının İran ekonomisinin diğer bölümlerinde yol açtığı hasar nedeniyle derinleştiğini" söyledi ve "Ancak İran, önceki yaptırım turlarında petrol gelirlerindeki büyük düşüşlere dayanma kapasitesini de kanıtladı. Rejimin bu konudaki dayanıklılığını küçümsememek gerekir" diye ekledi.

Ingram, "Böyle bir ekonomik sıkıntının İran'ı taviz vermeye zorlaması uzun zaman alacaktır. Ekonomik aksamanın Çin'i, İran'ı müzakereye zorlamak için daha fazla baskı yapmaya itmesi daha olası." şeklinde konuştu.

International Crisis Group'ta İran projesi direktörü olan Ali Vaez ise, "İran ekonomisi savaş öncesinde de hırpalanmıştı, savaş sırasında oluşan ilave baskılarla mücadele ediyor ve şimdi de yaptırımların, el koymaların ve olası saldırıların birleşimiyle karşı karşıya" dedi.

Vaez, "İran liderliği, sıradan İranlılar üzerindeki baskı artsa bile geçmişte yüksek bir acı eşiği gösterdi. Ayrıca, Hürmüz'deki trafiği bastırmaya yönelik kendi çabalarının bir tür karşılıklı garantili aksama işlevi gördüğünü de muhtemelen hesaplıyor" diye ekledi.

Kaynak: Mepa News, AFP