İran savaşı gerçekten sona erdi mi?

ABD Başkanı Donald Trump, İran'la devam eden savaşın askeri açıdan "fiilen sona erdiğini" savunarak Washington'un şimdilik yeni saldırılar düzenlemeyeceğini açıkladı.

Trump'ın açıklaması, Cumhuriyetçi Parti'nin ara seçimlerde yaşadığı ağır yenilginin ardından geldi. Ancak Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırıların sürmesi, ABD ve İran'ın karşılıklı sınırlı saldırıları ve Lübnan cephesindeki çözümsüzlük, bölgedeki çatışmaların sona ermediğini gösteriyor.

Trump, pazartesi günü Beyaz Saray'da Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile yaptığı görüşmenin ardından gazetecilere konuştu. Katar'ın savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik girişimlerini değerlendiren Trump, İran'ın askeri kapasitesinin büyük ölçüde etkisiz hale getirildiğini öne sürdü.

"İran meselesi askeri açıdan fiilen sona erdi. Şimdilik mevcut durumu koruyoruz" diyen Trump, yeni askeri operasyonlara ihtiyaç olmadığını söyledi. Bununla birlikte ABD'nin yeniden saldırı düzenlemek zorunda kalması halinde buna hazır olduğunu belirterek, "Geri dönmemiz gerekirse silahlarımız hazır ve harekete geçmeye hazırız" ifadelerini kullandı.

Trump, aynı gün Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda da savaşın sona erdirilmesi konusunda "olumlu bir ivme" bulunduğunu savundu. ABD yönetiminin açıklamalarındaki değişim, Washington'un yeni bir askeri harekât yerine ekonomik baskı ve deniz ablukası yoluyla Tahran'ı taviz vermeye zorlamaya yöneldiğine işaret ediyor.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da salı günü Paris'te G7 dışişleri bakanlarıyla gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, İran'a yönelik büyük çaplı askeri operasyonların yeniden başlatılmasına şu aşamada ihtiyaç olmadığını söyledi. Rubio, ekonomik yaptırımların ve deniz ablukasının İran üzerindeki etkisinin giderek arttığını savundu.

ABD'nin askeri saldırılardan kaçınmasının bir çıkmaz anlamına gelmediğini belirten Rubio, Washington'un askeri hedeflerine ekonomik araçlarla ulaşabildiğini ileri sürdü. İran'ın enerji ihracatında karşılaştığı kısıtlamaların ülke ekonomisi üzerindeki baskıyı artırdığını ifade etti.

Seçim yenilgisi savaş politikasını etkiledi

Trump yönetiminin söylem değişikliği, Cumhuriyetçilerin geçen hafta düzenlenen ara seçimlerde yaşadığı ağır yenilginin ardından geldi. Trump ve yönetimin üst düzey isimleri, İran savaşının seçim sonuçlarında etkili olduğunu kabul etti.

Başkan Yardımcısı JD Vance, Cumhuriyetçilerin seçim kaybının nedenini doğrudan savaşa bağlayarak "Kaybetmemizin nedeni savaş" açıklamasında bulundu. Trump da savaşın seçim sonuçlarını etkileyen faktörlerden biri olduğunu kabul etti.

Savaşın ekonomik sonuçları, özellikle enerji fiyatları ve bölgesel ticaret üzerindeki etkileri, ABD iç siyasetinde de tartışma konusu oldu. Washington yönetimi, yeni saldırılara ara verirken İran'a yönelik ekonomik baskıyı sürdürerek askeri müdahalenin siyasi ve ekonomik maliyetlerini sınırlamaya çalışıyor.

Ancak Trump'ın açıklamaları, ABD'nin İran'a yönelik askeri seçeneği tamamen devre dışı bıraktığı anlamına gelmiyor. Hem Trump hem de Rubio, İran'ın belirli adımlar atması veya ABD'nin kırmızı çizgilerini aşması halinde askeri müdahalenin yeniden gündeme gelebileceğini belirtiyor.

Hürmüz Boğazı'nda saldırılar sürüyor

Washington'un savaşın askeri açıdan sona erdiği yönündeki açıklamalarına karşın Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilere yönelik saldırılar devam ediyor. ABD ve İran arasında boğazın kontrolü ve petrol taşımacılığı üzerindeki mücadele, çatışmanın en önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.

ABD ordusu son günlerde İran'ın Kiş Adası'nda Devrim Muhafızları'nın füze ve insansız hava aracı faaliyetleriyle bağlantılı olduğu belirtilen hedeflere yönelik birden fazla saldırı düzenledi. ABD yetkilileri bu operasyonları savunma amaçlı olarak nitelendirdi.

İran devlet medyası ise salı günü Umman'a ait Didamar Adası'ndaki bazı tesislerin hedef alındığını bildirdi. Tahran'a yakın kaynaklar, adadaki altyapının ABD'nin petrol taşımacılığını kolaylaştırdığı iddiasıyla saldırıya uğradığını öne sürdü. Sosyal medyada yayınlanan görüntülerde adanın yakınlarından duman yükseldiği görüldü.

Ancak saldırının hedefi ve adadaki tesislerde hasar meydana gelip gelmediği konusunda çelişkili bilgiler bulunuyor. Denizcilik yayını The Maritime Executive, görüntülerdeki dumanın adadan mı yoksa yakınlardaki bir gemiden mi yükseldiğinin belirlenemediğini aktardı. Haberde, üst düzey bir Ummanlı yetkilinin adadaki seyrüsefer sistemlerinin zarar görmediğini söylediği de belirtildi.

İran Devrim Muhafızları ise salı günü iki petrol tankerinin mayınlara çarpması sonucu alev aldığını duyurdu. Birleşik Arap Emirlikleri'nin ulusal petrol şirketi ADNOC da gemilerinden birinin BAE karasularında saldırıya uğradığını ve hasar gördüğünü açıkladı.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) da son günlerde Hürmüz Boğazı ve çevresindeki sularda ticari gemilere yönelik çeşitli saldırı ve şüpheli olaylar bildirdi. Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) 3 Kasım itibarıyla yayımladığı kayıtlarda, savaşın başlangıcından bu yana bölgede 128 doğrulanmış denizcilik olayı yer aldı.

Söz konusu gelişmeler, ABD'nin bölgedeki petrol sevkiyatını savaş öncesi seviyelere döndürdüğü yönündeki açıklamalarına rağmen deniz taşımacılığındaki güvenlik sorunlarının devam ettiğini ortaya koyuyor.

Lübnan cephesinde anlaşmazlık sürüyor

İran savaşının diğer önemli cephelerinden biri olan Lübnan'da da kalıcı bir ateşkes sağlanabilmiş değil. İsrail ordusu, ülkenin güneyinde Hizbullah'a yönelik saldırılarını sürdürürken taraflar arasında haziran ayında ABD arabuluculuğunda oluşturulan çerçeve anlaşmanın uygulanmasında ilerleme sağlanamadı.

26 Haziran'da ABD, İsrail ve Lübnan arasında oluşturulan çerçeve, İsrail güçlerinin güney Lübnan'dan aşamalı olarak çekilmesini ve Lübnan ordusunun bölgede güvenlik sorumluluğunu üstlenmesini öngörüyordu. Anlaşma kapsamında Hizbullah'ın silahlı varlığının tasfiye edilmesi ve silahlarının devlet denetimine alınması da hedefleniyordu.

Ancak İsrail, Hizbullah'ın askeri ve siyasi kapasitesinin etkisiz hale getirilmesini talep ederken güney Lübnan'daki askeri varlığını sürdürdü. Hizbullah ise silahlarını teslim etmeyi reddediyor. İsrail'in saldırıları ve Lübnan topraklarındaki askeri varlığını genişletmesi, anlaşmanın uygulanmasını zorlaştırıyor.

Tahran yönetimi, ABD ile yapılacak olası bir barış anlaşmasının Lübnan cephesinde de kalıcı ateşkesi kapsaması gerektiğini savunuyor. Bu durum, Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik girişimlerin önündeki önemli engellerden biri olarak öne çıkıyor.

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS) de kasım ayında yayımladığı değerlendirmede, haziran ayında oluşturulan çerçeve anlaşmanın İsrail'in güney Lübnan'dan çekilmesini veya Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını sağlayamadığına dikkat çekti.

Diplomatik girişimler sonuç vermekten uzak

Katar ve Pakistan'ın arabuluculuk girişimlerine rağmen ABD ile İran arasında kapsamlı müzakerelerin yeniden başlamasını sağlayacak bir uzlaşmaya henüz ulaşılamadı.

Trump, Katar Başbakanı ile yaptığı görüşmenin ardından diplomatik sürecin ilerlediğini savunsa da tarafların temel talepleri arasındaki farklılıklar devam ediyor. Washington, İran'ın askeri ve nükleer kapasitesinin sınırlandırılmasını ve bölgesel faaliyetlerinin kontrol altına alınmasını isterken Tahran, ABD'nin ekonomik yaptırımlarının ve deniz ablukasının sona erdirilmesini talep ediyor.

İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini koruma çabası ve Lübnan'daki çatışmaların devam etmesi de müzakerelerin kapsamını genişletiyor.

Trump'ın yeni saldırılara ara verme açıklaması, savaşın askeri boyutunda geçici bir duraklama ihtimalini güçlendirse de taraflar arasında kapsamlı bir anlaşma veya kalıcı ateşkes sağlanmış değil.

ABD'nin ekonomik baskıyı sürdürmesi, İran'ın bölgedeki askeri faaliyetleri ve Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar, çatışmanın farklı biçimlerde devam ettiğini gösteriyor.

Kaynak: Mepa News