İsrail, Aşkenazi olmayan ilk başbakanına hazır mı?

Kamal Alam | Al Majalla | Tercüme: Mepa News

Donald Trump ve MAGA (Amerika'yı Yeniden Büyük Yap) hareketi ABD'deki ara seçimlerde ağır bir yenilgiye uğradı. Ancak bundan sadece birkaç gün önce yapılan bir başka önemli seçimin etkisi henüz belli değil. İsrailliler 27 Ekim'de sandığa gitti ve partilerin oluşturduğu iki büyük "blok"tan hiçbirine parlamentoda çoğunluk vermedi. Şimdi hükümeti kimin kurabileceği üzerine görüşmeler sürüyor.

Pazarlıklar devam ederken İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'un 120 sandalyeli Knesset'te en az 61 milletvekilinin desteğini bir araya getirebilmesi halinde ondan hükümeti kurmasını isteyebilir. Siyasette hala nispeten yeni olan Eisenkot, Yashar ("doğru", yani doğru sözlü veya dürüst) adlı bir parti kurdu. Parti 21 sandalye kazanarak, 27 sandalye alan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Likud partisinin ardından ikinci oldu.

İsrail'deki seçimin dünyanın ilgisini çekmesinin nedenlerinden biri, ülkenin dış politikasını şekillendirebilecek olması. Yerleşimcilerin öncülük ettiği milliyetçi ve dinci kamptan aşırılık yanlılarının ve katı Ortodoks cemaatin liderlerinin de yer aldığı Netanyahu'nun aşırı sağcı koalisyonu, İsrail ordusuna Gazze, Batı Şeria, Lübnan ve Suriye'de kara harekatları başlatma, İran ve Yemen'i ise havadan bombalama emri verdi. Barack Obama'nın eski özel kalem müdürü ve Chicago Belediye Başkanı Rahm Emanuel'e göre Netanyahu, İsrail'e herhangi bir düşmanın verebileceğinden daha fazla zarar verdi.

On yıllardır süren ayrımcılık

Eisenkot, Fas kökenli Yahudi bir anne babanın çocuğu olarak dünyaya geldi. Bir koalisyon kurmayı başarırsa İsrail'in Aşkenaz kökenli olmayan ilk başbakanı olacak. Bu, Sefarad veya Mizrahi (yani Orta Doğu, Kuzey Afrika veya Batı Asya kökenli) Yahudilerin on yıllardır Aşkenaz (yani Avrupa ve Rusya kökenli) Yahudilerin önyargısına ve ayrımcılığına maruz kaldığı İsrail'de bir dönüm noktası olacak.

Bu ayrımcılık, 2026 seçimlerine giden süreçte İsrail'in önde gelen generallerinden Eisenkot'u da hedef aldı. İsrail ordusunun başına geçmiş bazı önemli isimler İran, Suriye ve Fas kökenli. Bunların bir kısmı daha sonra siyasete girdi. Ancak Eisenkot, kendisinden önce görev yapan 15 Aşkenaz Yahudisinin ardından bu kökenlerden başbakanlığa ulaşan ilk isim olacak.

Bu yılın başlarında, ABD'li cinsel suç hükümlüsü Jeffrey Epstein ile eski İsrail Başbakanı Ehud Barak arasındaki bir görüşmenin kaydı yayımlandı. Kayıtta Barak, nüfus içinde Arap kökenlilerin artan payını dengelemek için, Yahudi olmayanları Yahudiliğe geçirmek gerekse bile Rusya ve Avrupa'dan İsrail'e göçü artırmak gerektiğini söylüyordu. Bu, önyargının yalnızca İsrailli Araplara değil, Avrupa kökenli olmayan Yahudilere de yöneldiğini gösterdi.

Yerleşik anlayışa meydan okumak

Kuzey Afrika, Levant ve Batı Asya'dan İsrail'e Yahudi göçü, Avrupa kökenli Yahudilerin hakim olduğu bir devletin temel değerlerine tehdit olarak görüldü. Barak ile Epstein, Arap ve Müslüman ülkelerden İsrail'e Yahudi göçünü ve bunun İsrail'in ilk yıllarında gerekli (ancak ideal olmayan) bir adım olduğunu konuşuyordu. İsrail 1948'de kurulduğunda nüfusunun yüzde 80'i Aşkenaz Yahudilerinden oluşuyordu. Orta Doğu kökenli Yahudiler sonraki yıllarda gizli veya örtülü askeri ve istihbarat operasyonlarında işe yarıyordu, ancak iktidar çevrelerinde hoş karşılanmıyordu.

2020 yapımı ve büyük ilgi gören İsrail dizisi Valley of Tears, bazı Mizrahi ve Sefarad Yahudilerinin geçmişte devlet için savaşmaya isteksiz olması da dahil olmak üzere bu çetrefilli konulardan bazılarına değiniyor. Dizi, Suriye ve Mısır ordularının birlikte İsrail'i neredeyse yenilgiye uğrattığı 1973'teki yıkıcı savaşı konu alıyor. Dizide Arapça konuşan İsrailli askerler karşı istihbaratta kilit rol oynuyor. Ancak kendilerini ikinci sınıf gören bir ülke için hayatlarını tehlikeye atma konusunda ikilem yaşıyorlar.

İsrail'in kendi Kara Panterler hareketi bile vardı. Israel's Black Panthers adlı kitap, Avrupa ve Rusya kökenli İsraillilerin Arap ülkelerinden gelen Yahudileri neredeyse Filistinlilerle bir tuttuğunu gösteriyor. Bu Yahudiler geri kalmış ve düşmana fazla yakın görülüyordu. Ana dilleri olan Arapçayı konuşmayı bırakmaları da istendi. Oysa geldikleri yerlerin coğrafi yakınlığı nedeniyle, özellikle Suriye, Lübnan ve Mısır Yahudileri Filistin topraklarına daha yakındı.

Katı Ortodoks Shas partisi, Sefarad ve Mizrahi Yahudilerini temsil etmek üzere 1984'te kuruldu. Böylece bu kökenden gelenler ana akım İsrail siyasetinde ilk kez özel olarak temsil edildi. Parti, ırkçılıkla mücadelenin yanı sıra Aşkenaz olmayan Yahudilerin devletin karar alma süreçlerinde söz sahibi olmasını amaçlıyordu. Sefarad ve Mizrahi kökenli bazı önemli İsrailli isimler daha önce de öne çıkmıştı. Bunlar arasında Shaul Mofaz, Binyamin Ben-Eliezer ve Amir Peretz (son ikisi madalyalı generallerdi) ile iki İsrail cumhurbaşkanı da vardı.

Irkçı karalamalar

Netanyahu'nun müttefikleri Eisenkot'a "Arap" derken yalnızca Filistin meselesinde yumuşak bir tutum izlediğini ima etmiyor. Eisenkot'un, Aşkenazların İsrail siyasetindeki yaklaşık 80 yıllık hakimiyetini tehdit ettiği uyarısını da yapıyorlar. İsrail ordusunun başındaki Eyal Zamir hem Suriye hem Fas kökenli. Gazze'deki savaş konusunda Netanyahu ile karşı karşıya geldi (Zamir, kara harekatının sona erdirilmesini istedi ancak talebi reddedildi). Netanyahu'nun müttefikleri şimdi, Arapça konuşulan bir çevreden gelmelerine işaret ederek Zamir ile Eisenkot'un İsrail'i savunacak kadar güçlü olmadığını üstü kapalı biçimde öne sürüyor.

Bu ırkçı imalar yeni değil. Bu yılki seçimlerde Eisenkot'un yanında, kendi kuşağının en etkili İsrailli istihbarat şeflerinden Yoram Cohen da yer aldı (Cohen, iç istihbarat servisi Shin Bet'i yönetmişti). Ancak kampanya sırasında, ailesi Afganistan'da doğduğu için küçümseyici bir dille "Afgan" diye anıldı. Eisenkot başbakan olursa Fas ve Tunus kökenli başka eski istihbarat görevlileri de ekibinde yer alacak.

Eisenkot, Filistinli partilerin kendi liderliğinde kurulacak herhangi bir koalisyon hükümetine katılmak için kabul etmesi gereken bazı "şartlar" ortaya koydu. Choua, bu şartların Likud ile sağcı Aşkenaz dini Siyonistlerin sunduğundan daha iyi bir teklif olduğunu söyledi. Her şey olabilir ve Netanyahu'ya boşuna "sihirbaz" denmiyor. Ancak Eisenkot gerçekten İsrail'in ilk Mizrahi veya Sefarad başbakanı olursa, bu durum tek başına İsrail'in hem kendi sınırları içindeki hem de dışındaki Araplarla ilişkisini değiştirebilir.