İsrail seçimleri nasıl sonuçlanacak?

Matthew Hoare | New Arab | Tercüme: Mepa News

İsrail, 27 Ekim'deki genel seçimin ardından yeni bir siyasi krize doğru ilerliyor olabilir. Ne Başbakan Binyamin Netanyahu'nun ne de başlıca rakibi emekli general Gadi Eisenkot'un parlamentoda çoğunluğu sağlaması bekleniyor.

Anketlerde iki rakip blok başa baş giderken seçim, haftalar sürecek zorlu koalisyon görüşmelerini tetikleyerek ülkede yeni bir hükümetin kurulamamasına ve yeniden seçime gidilmesine yol açabilir.

İsrail'in bölgesel çatışmaların içinde kalmaya devam etmesi, seçimi özellikle kritik hale getiriyor. Askerlik, Filistin devleti ve aşırı sağın rolü konularındaki derin ayrılıklar da hükümet kurma çabalarını zorlaştırma riski taşıyor.

Netanyahu'nun aşırı sağcı bloku ve Eisenkot'un muhalefet koalisyonu, 120 üyeli Knesset'te kontrolü sağlamak için gereken 61 sandalyeye ulaşma konusunda önemli engellerle karşı karşıya.

İsrail salı günü sandık başına gitmeye hazırlanırken, ülkeyi bundan sonra kimin yöneteceğini çeşitli senaryolar belirleyebilir.

Knesset'te çoğunluk

En basit sonuç, Netanyahu yanlısı grubun ya da Eisenkot'un koalisyonunun seçimde 60'tan fazla sandalye kazanması olur.

Mevcut anketler bunun pek olası olmadığına işaret ediyor. The New Arab'ın son bir hafta boyunca takip ettiği anketlerin ortalaması, iki tarafın da çoğunluk için gereken sandalye sayısının yaklaşık 10 sandalye gerisinde kalmasının muhtemel olduğunu gösteriyor.

Yine de seçime bir hafta kala yarışın seyrini değiştirecek çarpıcı bir gelişmenin yaşanması için hala yeterince zaman var. ABD basınındaki haberler, Netanyahu ve Trump'ın İran'a yeniden saldırmayı görüştüğünü öne sürüyor. Her iki lider de son günlerde Tahran'a yönelik söylemlerini sertleştirdi. Netanyahu'nun konumu seçim günü öncesinde kırılgan kalırsa, ikilinin İran'a karşı harekete geçmesi pek az kişiyi şaşırtır.

Bununla birlikte, her iki koalisyonun da içindeki sürtüşmeler dikkate alındığında, çoğunluğu elde etmek hükümetin hızla kurulmasını mutlaka sağlamıyor.

Netanyahu'nun müttefikleri olarak görülmelerine rağmen, ultra Ortodoks Yahudilerin askere alınması konusundaki süregelen gerilimler nedeniyle Haredi partilerinden hiçbirinin onunla yeniden hükümete girmesi garanti değil. Geçen yıl bu mesele nedeniyle koalisyondan ayrılan Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği, yeni hükümete katılmadan önce dindar Yahudilerin askerlikten muaf kalacağına dair taahhüt isteyecek.

Eisenkot'un koalisyonu ise Netanyahu'ya ve bir Filistin devletine karşı çıkma konusunda birleşiyor, ancak bunun dışında pek az ortak noktası var. Üyeleri, katı çizgideki aşırı milliyetçi Yisrael Beiteinu'dan Yair Golan'ın liderliğindeki Demokratlar Partisi'ne kadar uzanıyor. Eski bir general olan Golan, iki devletli çözümü desteklemiyor ancak Batı Şeria'nın ilhakına karşı çıkıyor ve Filistinlilerle müzakereleri destekliyor. Bu da onu koalisyonun geri kalanıyla karşı karşıya getiriyor.

Koalisyon pazarlıkları

Seçimin bir çıkmazla sonuçlanması güçlü bir olasılık. Böyle bir durumda iki tarafın da koalisyonlarını genişletmek için diğer partilerle müzakere etmesi gerekecek.

Milliyetçi, laik ve komünist geleneklerden gelen Filistinli partilerin ittifakı olan Ortak Liste ile muhafazakar Ra'am'ın da yer aldığı Arap partilerinin toplam 14 sandalye kazanması bekleniyor. Bu da onları güç dengesini belirleyecek bir konuma getirebilir.

Bu partiler arasında, Eisenkot'la hükümete girmek üzere anlaşmaya varması en muhtemel isim Ra'am lideri Mansur Abbas. Bu, 2021'de sertlik yanlısı Naftali Bennett'le yaptığı anlaşmanın tekrarı olur. Yashar üyelerinin bu partiyle anlaşmaya karşı çıkması nedeniyle koalisyon içinden de engeller çıkabilir.

Bir anlaşmaya varılabileceği varsayılsa bile, Ra'am'ın koalisyona dahil edilmesi Eisenkot'u ancak belli bir noktaya taşıyabilir. Partinin yalnızca beş sandalye kazanması bekleniyor, bu durumda Eisenkot yine çoğunluğa ulaşamayacak.

Bu durumda, hükümet kurmak için geriye Ortak Liste ve Haredi partileriyle işbirliği seçenekleri kalıyor. Sami Abu Shehadeh'nin milliyetçi Balad'ını, Yousef Jabareen'in solcu Hadash'ını ve Ahmed Tibi'nin Ta'al'ını içeren Ortak Liste ile işbirliği, iki tarafı birbirinden ayıran uçurum göz önüne alındığında neredeyse düşünülemez.

Alternatif olarak Eisenkot, 15-16 sandalye kazanması beklenen Şas ve UTJ ile görüşmelere başlayabilir. Bu, teorik olarak ona çoğunluğu sağlayabilir ancak büyük olasılıkla mevcut koalisyonunun parçalanması pahasına olur. Böyle bir anlaşma, askerlik konusunda kabullenmeleri pek olası olmayan büyük bir taviz vermelerini gerektirir. Yisrael Beiteinu lideri Avigdor Lieberman, bu konuda özellikle katı bir tutuma sahip ve uzun süredir Şas ya da UTJ ile hükümete girmeyi reddediyor.

Netanyahu'nun rakibi Gadi Eisenkot kimdir, İsrail ve bölge için ne vadediyor?

Azınlık hükümeti

Müzakereler tıkanırsa taraflardan biri azınlık hükümeti kurmaya karar verebilir. Ülke tarihinde seçim sonrasında böyle bir durum hiç yaşanmadı ve bu, siyasi istikrarsızlığa davetiye çıkarır.

Koalisyonunu Ortak Liste ile gayriresmi bir mutabakata ikna edebilirse bu, Eisenkot için de bir seçenek. Jabareen bu ay, Netanyahu'yu iktidardan uzak tutacaksa Eisenkot'un azınlık hükümetine Knesset'te destek vermeyi kabul edebileceğini söyledi.

Böyle bir destek, Ortak Liste'nin hükümete katılmasını ya da parlamentodaki her oylamada hükümeti resmen desteklemesini mutlaka gerektirmez. Bunun yerine, azınlık yönetiminin göreve başlamasını sağlamak için güven oylamalarında çekimser kalmayı içerebilir.

Ancak bu, gerçekleşmesi hiç de kesin olmayan bir ihtimal. Jabareen, grubun desteği için Arap topluluklarında hızla artan suçla mücadele ve bir Filistin devletinin desteklenmesi taahhütleri dahil bazı koşullar ortaya koydu. Bunlardan ikincisi, Eisenkot'un koalisyonundaki bütün partiler için kabul edilemez. Dolayısıyla herhangi bir düzenleme, koşulsuz ya da kendiliğinden verilecek bir desteğe değil, müzakerelere bağlı olacak.

Ulusal birlik hükümeti

Seçim sonrasında siyasi kriz ihtimali nedeniyle, Netanyahu ve Eisenkot'un bir araya gelerek bir ulusal birlik hükümeti kurup Kahanist sağın iktidarda kalmasını engelleyip engelleyemeyeceğine ilişkin spekülasyonlar son günlerde arttı.

Her iki lider de birbirleriyle hükümete girme ihtimalini kesin bir dille reddetti. Ancak Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'un onları bir araya getirmeye çalıştığı bildiriliyor.

Likud liderinin aşırı sağla bağlarını kopardığı varsayılsa bile, böyle bir düzenleme Eisenkot'un koalisyonunun büyük bölümünün desteğini gerektirir. Koalisyondaki bütün partiler keskin bir Netanyahu karşıtı tutum benimsemiş durumda.

Geçmiş deneyimler, böyle bir yönetimin uzun ömürlü olmasının pek olası olmadığını gösteriyor. Netanyahu ile Benny Gantz arasında 2020'de kurulan son birlik hükümeti, çöküp yeni seçim kararı alınmadan önce ancak altı ay ayakta kalabildi.

Yeni bir seçim

Hükümet kurma çabalarının tamamı başarısız olursa İsrail, yeniden seçime gitmek zorunda kalabilir. Bu da ülkenin yalnızca iki yılda dört seçim yaptığı 2019-2021 dönemindeki siyasi felce dönüş ihtimalini gündeme getiriyor.

İsrail ordusu birden fazla cephede çatışmalara girerken ve toplumsal gerilimler artmaya devam ederken, 2026'da yaşanacak uzun süreli bir çıkmaz daha da istikrarsızlaştırıcı olabilir.

Trump'ın gelecek ay İran'a karşı savaşı yeniden başlatma tehdidinde bulunduğu ve işgal altındaki Batı Şeria genelinde İsrailli yerleşimcilerin şiddetinin tırmandığı bir ortamda, siyasi boşluk Netanyahu'nun Likud Partisi'ne ve giderek güçlenen aşırı sağa ülke içinde ve dışında hedeflerini ilerletme fırsatı verebilir.