İsrail seçimleri: Netanyahu dönemi bitecek mi?

İsrail’de 27 Ekim’de yapılan genel seçimlerin ardından Başbakan Binyamin Netanyahu’nun siyasi geleceği belirsizliğini koruyor.

İlk sonuçlara göre Netanyahu’nun Likud partisi parlamentodaki en büyük parti konumunu korumaya yakın görünürken, mevcut iktidar blokunun hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşması beklenmiyor.

Muhalefet de tek başına yeterli sandalye sayısına ulaşamadığı için hükümetin geleceği koalisyon görüşmelerine bağlı olacak.

Associated Press’in 28 Ekim tarihli haberine göre oyların yaklaşık yüzde 85’i sayıldığında Netanyahu'nun Likud partisi yüzde 20,8, muhalefet lideri Gadi Eisenkot’un Yashar partisi ise yüzde 16,1 oy oranına ulaştı.

İsrail medyasının sandalye dağılımına ilişkin projeksiyonları, Netanyahu’nun müttefikleriyle birlikte yaklaşık 53 sandalye, Eisenkot’un ittifakının 48 sandalye, Arap partilerinin ise 19 sandalye elde edebileceğine işaret etti. Resmi sonuçların kesinleşmesiyle bu dağılım değişebilir.

İsrail parlamentosu Knesset 120 sandalyeden oluşuyor. Hükümet kurabilmek için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.

Mevcut tablo, Netanyahu’nun iktidarını sürdürmesini zorlaştırırken muhalefetin de hükümeti devralmasını kendiliğinden mümkün kılmıyor.

Netanyahu’nun iktidarı neden tehlikede?

Netanyahu’nun siyasi geleceği, 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e düzenlediği saldırının ardından başlayan süreç ve İsrail’in Gazze, Lübnan ve İran cephelerinde yürüttüğü savaşların sonuçlarıyla birlikte seçim kampanyasının temel gündemlerinden biri oldu.

Reuters’ın seçim öncesinde aktardığı kamuoyu araştırmalarında, Netanyahu’nun güvenlik politikalarına duyulan güvenin zayıfladığı ve iktidar koalisyonunun seçimde sandalye kaybedebileceği belirtiliyordu. Hükümetin ultra-Ortodoks Yahudilere askerlik muafiyeti tanınmasına ilişkin politikaları da seçim kampanyasının tartışmalı başlıkları arasında yer aldı.

Netanyahu, seçim sonuçlarının ardından yaptığı açıklamada sağcı bir hükümet kurulması çağrısında bulundu. Likud’un parlamentodaki en büyük parti olduğunu vurgulayan Netanyahu, Arap partilerinin de dahil olabileceği bir hükümete karşı çıktı.

Associated Press’in aktardığına göre Netanyahu, bu partilerle kurulacak bir hükümeti “tehlikeli” olarak nitelendirdi.

Muhalefetin önündeki engel: Arap partileriyle iş birliği

Netanyahu’nun iktidardan uzaklaştırılmasını isteyen muhalefet açısından en önemli sorun, parlamentoda çoğunluk oluşturabilecek bir ittifakın nasıl kurulacağı.

Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki Yashar partisi ve diğer muhalefet partileri, seçim sonuçlarına göre Netanyahu’nun iktidar blokunu geride bırakabilecek bir toplam sandalye sayısına ulaşma ihtimaline sahip. Ancak bu partilerin önemli bir bölümü, Arap partileriyle aynı hükümette yer alma konusunda çekinceler taşıyor.

Arap partilerinin seçimlerde önemli sayıda sandalye kazanması, hükümet kurma görüşmelerinde bu partilerin rolünü artırdı.

Al Jazeera’nın 28 Ekim tarihli haberinde, oy sayımının ara sonuçlarına göre Arap partilerinin parlamentoda yaklaşık 17 sandalye elde edebileceğinin öngörüldüğü aktarıldı. Bu partilerin desteği, Netanyahu karşıtı bir ittifakın çoğunluğa ulaşmasında belirleyici olabilir.

Bununla birlikte, Eisenkot’un olası ortaklarının Arap partileriyle iş birliğine ne ölçüde yanaşacağı henüz belli değil. Associated Press’e göre Eisenkot, belirli şartlar altında bu partilerle iş birliğine kapıyı tamamen kapatmadı. Ancak diğer muhalefet aktörlerinin tutumu, görüşmelerin sonucunu etkileyebilir.

Hükümet nasıl kurulacak?

İsrail’de seçmenler doğrudan başbakanı değil, parlamentoda temsil edilecek partileri seçiyor. Seçimlerin ardından cumhurbaşkanı, siyasi parti liderleriyle görüşerek hükümeti kurma ihtimali en yüksek olan milletvekilini görevlendiriyor. Bu kişinin mutlaka en çok sandalye kazanan partinin lideri olması gerekmiyor.

Görevlendirilen adayın hükümeti kurmak için 28 günü bulunuyor. Cumhurbaşkanı bu süreyi 14 gün daha uzatabiliyor. Adayın gerekli desteği toplayamaması durumunda başka bir milletvekiline görev verilebiliyor. Hükümet kurma girişimlerinin başarısız olması halinde ise parlamentonun feshi ve yeni seçim ihtimali gündeme gelebiliyor.

Associated Press, oy sayımının ardından başlayan süreçte Netanyahu ile muhalefetin haftalar sürebilecek koalisyon görüşmeleriyle karşı karşıya kalabileceğini bildirdi.

Ajansın aktardığına göre askerler ve diplomatlar dahil olmak üzere bazı seçmenlerin oylarının sayımının 29 Ekim Perşembe akşamına kadar sürmesi bekleniyor. Resmi sonuçların ise 4 Kasım’a kadar kesinleştirilmesi gerekiyor.

Netanyahu dönemi sona erecek mi?

28 Ekim itibarıyla açıklanan ara sonuçlar, Netanyahu’nun iktidar blokunun çoğunluğunu kaybetmiş olabileceğine işaret ediyor.

Ancak bu durum, başbakanlığının kesin olarak sona erdiği anlamına gelmiyor. Likud’un parlamentodaki konumu ve muhalefetin Arap partileriyle iş birliği yapıp yapmayacağı, hükümetin kim tarafından kurulacağını belirleyecek başlıca unsurlar arasında yer alıyor.

Netanyahu karşıtı partiler ortak bir hükümet kurmak için gerekli desteği sağlayamazsa Netanyahu görevini geçici hükümetin başında sürdürebilir.

Koalisyon görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanması halinde yeni seçimlere gidilmesi de ihtimaller arasında bulunuyor. İsrail, 2019-2022 döneminde hükümet kurma krizleri nedeniyle beş kez sandığa gitmişti.

Bu nedenle seçimlerin mevcut aşamasında Netanyahu’nun siyasi geleceği hakkında kesin bir sonuca varmak mümkün değil. Oy sayımının tamamlanması ve koalisyon görüşmelerinin nasıl şekilleneceği, İsrail’de yeni hükümetin kim tarafından kurulacağını belirleyecek.

Kaynak: Mepa News