İsrail'in Somaliland hamlesi: Türkiye'nin Somali'deki varlığı yeni bir sınavla karşı karşıya

İsrail'in Somaliland hamlesi: Türkiye'nin Somali'deki varlığı yeni bir sınavla karşı karşıya

İsrail'in Somaliland'ı tanıması, bölgede diplomatik ve güvenlik ilişkilerini yeni bir aşamaya taşıdı. Berbera'daki askeri altyapı çalışmaları ve üs iddiaları, Türkiye'nin Somali'deki askeri ve siyasi varlığını da yakından ilgilendiriyor.

İsrail'in Somaliland'ı tanıması ve bölgede diplomatik temsilcilik açması, Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ndeki güç mücadelesinde yeni bir döneme işaret ediyor. Berbera Havalimanı çevresindeki askeri altyapı çalışmaları ve İsrailli güvenlik heyetlerinin bölgedeki faaliyetleri, olası bir İsrail askeri varlığına ilişkin tartışmaları artırıyor.

Böyle bir gelişme, Türkiye'nin Somali'deki askeri ve siyasi konumunu doğrudan etkileyebilecek yeni bir güvenlik denklemi oluşturabilir.

İsrail'in Afrika Boynuzu'ndaki varlığını genişletme girişimi, Somali'nin kuzeyindeki Somaliland yönetimiyle kurduğu ilişkiler üzerinden yeni bir aşamaya ulaştı. İsrail'in 26 Aralık 2025'te Somaliland'ı bağımsız bir devlet olarak tanıması, bölgedeki diplomatik dengeleri değiştirirken, bu kararın arkasındaki güvenlik ve askeri hesaplamalar da tartışma konusu oldu.

Somaliland, 1991 yılında Somali'den tek taraflı bağımsızlığını ilan etmiş ancak uzun yıllar uluslararası alanda tanınmamıştı. İsrail, Aralık 2025'te bu bölgeyi tanıyan ilk Birleşmiş Milletler üyesi ülke oldu. Mogadişu yönetimi kararı ülkenin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik bir ihlal olarak nitelendirirken, Afrika Birliği de Somaliland'ı Somali'nin bir parçası olarak kabul eden tutumunu sürdürdü.

İlişkiler kısa sürede diplomatik temasların ötesine geçti. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, 6 Ocak 2026'da Hargeisa'yı ziyaret ederek Somaliland Cumhurbaşkanı Abdirahman Muhammed Abdullah ile görüştü. Görüşmelerde savunma, güvenlik, ekonomi ve teknoloji alanlarında işbirliğinin geliştirilmesi gündeme geldi.

1 Kasım 2026'da ise İsrail'in Somaliland'daki ilk büyükelçisi Michael Lotem güven mektubunu Cumhurbaşkanı Abdullah'a sundu. Aynı törende İsrail büyükelçiliğinin temelinin atıldığı duyuruldu. Böylece iki taraf arasındaki ilişkiler diplomatik temsilcilik düzeyinde de kurumsallaşmış oldu.

Bu gelişme, İsrail'in Afrika Boynuzu'ndaki varlığını yalnızca diplomatik ilişkilerle sınırlı tutmayabileceğine ilişkin değerlendirmeleri güçlendirdi.

Berbera neden İsrail için stratejik önemde?

İsrail'in Somaliland'la yakınlaşmasının arkasındaki en önemli faktörlerden biri bölgenin coğrafi konumu.

Somaliland'ın kuzeyindeki Berbera, Aden Körfezi kıyısında ve Babülmendep Boğazı'na yakın bir noktada bulunuyor. Kızıldeniz'i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu'na bağlayan Babülmendep, Avrupa ile Asya arasındaki deniz ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri.

Berbera Limanı ve Havalimanı, bu nedenle yalnızca Somaliland'ın ekonomik geleceği açısından değil, bölgesel askeri ve deniz güvenliği bakımından da önem taşıyor.

İsrail açısından Berbera'nın önemi üç temel başlıkta toplanabilir:

- Husilerin takip edilmesi: Yemen'deki Husilerin askeri kapasitesinin, füze ve insansız hava aracı faaliyetlerinin ve deniz operasyonlarının daha yakından takip edilmesi.

- Deniz ticaretinin güvenliği: Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ndeki İsrail bağlantılı gemilerin ve ticaret hatlarının korunmasına yönelik istihbarat ve gözetleme kapasitesinin artırılması.

- İran'ın bölgesel ağının izlenmesi: Yemen, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu üzerinden gelişen askeri ve lojistik ilişkilerin takip edilmesi.

Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nün (IISS) 27 Ocak 2026 tarihli değerlendirmesinde, Berbera'nın İsrail'e Yemen'deki Husilere karşı daha kısa mesafeden operasyon yürütme imkânı sağlayabileceği belirtildi.

IISS'ye göre Berbera, Yemen'in başkenti Sana'ya yaklaşık 550 kilometre mesafede. İsrail'deki mevcut askeri üslerden Sana'ya olan mesafenin ise en az 1.800 kilometre olduğu belirtiliyor. Berbera'da askeri erişim sağlanması, İsrail'in Yemen'e yönelik operasyonlarında uçuş mesafesini ve lojistik ihtiyaçlarını azaltabilir. Ayrıca daha kısa menzilli insansız hava araçlarının kullanılması ve Aden Körfezi'nde istihbarat faaliyetlerinin artırılması mümkün hale gelebilir.

Bu nedenle Berbera'nın İsrail açısından değeri yalnızca bir askeri üs edinmekten ibaret değil. Bölge, İsrail'in Kızıldeniz'in güneyindeki gelişmeleri takip edebileceği ve gerektiğinde askeri kapasitesini ileri noktaya taşıyabileceği stratejik bir konum sunuyor.

Gizli askeri üs iddiaları: Neler biliniyor?

İsrail'in Somaliland'da gizli askeri üs kurduğu yönündeki iddialar, 2026 yılında yayınlanan araştırmalarla daha fazla gündeme geldi.

Le Monde'un 6 Temmuz 2026 tarihli araştırmasında, uydu görüntüleri üzerinden Berbera Havalimanı çevresinde yürütülen inşaat faaliyetleri incelendi. Gazete, Ekim 2025'ten itibaren havalimanında askeri kullanıma uygun altyapının genişletildiğini, yeni hangarlar ve tesislerin inşa edildiğini bildirdi.

Araştırmaya göre Berbera'daki tesislerin Birleşik Arap Emirlikleri, ABD ve İsrail'in kullanımına açılabilecek bir askeri altyapıya dönüştürülmesi hedefleniyor. İsrailli askeri heyetlerin Berbera'yı ziyaret ettiği ve Somaliland ordusunun üst düzey yetkilileriyle görüştüğü de aktarıldı.

Le Monde, tesisin hangi ülkenin silahlı kuvvetleri tarafından ne ölçüde kullanılacağının henüz belirlenemediğini özellikle vurguladı. Dolayısıyla havalimanındaki inşaat faaliyetleri, tek başına İsrail'e ait faal bir askeri üssün varlığını kanıtlamıyor.

Reuters'ın 17 Haziran 2026 tarihli haberinde ise Somaliland Savunma Bakanı Muhammed Yusuf Ali, bölgede İsrail'e ait askeri üs veya askeri varlık bulunmadığını söyledi. Ancak İsrail'in Somaliland polisi ve askeri personeline eğitim verdiğini doğruladı. Bakan, iki taraf arasında askeri üs kurulmasına yönelik görüşmeler yapıldığı iddialarını reddetti.

Buna karşılık Somaliland Cumhurbaşkanı Abdirahman Muhammed Abdullah, 11 Eylül'de Yedioth Ahronoth gazetesine verdiği röportajda gelecekte İsrail'in bölgede askeri varlık bulundurmasına karşı olmadığını açıkladı. İsrail veya ABD'nin Somaliland'da askeri varlık oluşturmasını dışlamadığını belirten Abdullah, böyle bir işbirliğinin bölgenin güvenliğine katkı sağlayabileceğini söyledi. Ancak İsrail'le bu konuda henüz resmî görüşme yapılmadığını da ifade etti.

Kasım ayındaki diplomatik gelişmeler de güvenlik işbirliğinin devam ettiğini gösteriyor. İsrail'in ilk büyükelçisinin göreve başlaması ve büyükelçilik temelinin atılması, iki taraf arasındaki kurumsal yakınlaşmanın yeni bir aşamaya ulaştığını ortaya koyuyor.

Mevcut bilgiler ışığında İsrail'in Somaliland'da askeri ve istihbarat işbirliğini geliştirdiği söylenebilir. Ancak İsrail'e ait, sürekli personel konuşlandırılmış ve operasyonel olarak faal bir askeri üssün varlığı henüz bağımsız biçimde doğrulanmış değil.

İsrail Afrika Boynuzu'nda nasıl bir strateji izliyor?

İsrail'in Somaliland hamlesi, Afrika kıtasında son yıllarda geliştirdiği diplomatik ve güvenlik ilişkilerinden bağımsız değerlendirilemez.

İsrail, özellikle Kızıldeniz, Doğu Afrika ve Afrika Boynuzu'nda deniz yollarının güvenliği, istihbarat paylaşımı, askeri teknoloji ve ekonomik ilişkiler üzerinden varlığını genişletmeye çalışıyor.

Somaliland'ın tanınması bu açıdan İsrail için önemli bir diplomatik kazanım. İsrail, uluslararası tanınma arayışındaki bir yönetimle yakın ilişki kurarak hem bölgedeki siyasi nüfuzunu artırıyor hem de stratejik bir coğrafyada uzun vadeli işbirliği imkânı elde ediyor.

Bu ilişkinin İsrail açısından bir başka boyutu da Yemen'deki Husi hareketi. Gazze savaşı sırasında İsrail'e yönelik füze ve İHA saldırıları düzenleyen Husiler, Kızıldeniz'deki ticari gemileri de hedef aldı. Bu saldırılar İsrail'in deniz ticaretini ve Eilat limanının faaliyetlerini doğrudan etkiledi.

Berbera'dan sağlanabilecek askeri erişim, İsrail'in Husilerin faaliyetlerini daha yakından izlemesine, Yemen kıyılarındaki gelişmeler hakkında istihbarat toplamasına ve gerektiğinde daha kısa mesafeden operasyon yürütmesine imkân tanıyabilir.

İsrail Savunma Bakanı Israel Katz'ın Haziran 2026'da Somaliland lideriyle yaptığı görüşme sonrasında iki tarafın geçmişte kamuoyuna açıklanmayan operasyonlarda işbirliği yaptığını söylemesi de dikkat çekici. Katz, güvenlik ilişkilerinin daha da geliştirilmesini istediklerini belirtti.

Bu açıklama, diplomatik tanıma kararından önce de İsrail ile Somaliland arasında güvenlik temasları bulunduğuna işaret ediyor.

Gelecek dönemde üç olası senaryo

İsrail'in Somaliland'daki varlığının geleceği, yalnızca iki taraf arasındaki diplomatik ilişkilerle değil, Yemen'deki çatışmalar, ABD'nin Kızıldeniz stratejisi ve Afrika Boynuzu'ndaki güç dengeleriyle de şekillenecek.

Birinci senaryo: İstihbarat ve güvenlik işbirliğinin genişlemesi

En düşük siyasi ve askeri maliyetli seçenek, İsrail'in Somaliland'daki varlığını istihbarat paylaşımı, güvenlik eğitimi, radar sistemleri, insansız hava araçları ve deniz gözetleme faaliyetleri üzerinden genişletmesi.

Bu modelde İsrail'in bölgede büyük bir askeri üs kurmasına gerek kalmadan, Somaliland'ın güvenlik kurumlarıyla işbirliği yapması ve Berbera'daki altyapıya belirli ölçüde erişim sağlaması mümkün olabilir.

İsrail'in Somaliland polis ve askeri personeline eğitim verdiğinin açıklanmış olması, bu senaryonun belirli unsurlarının şimdiden hayata geçirildiğini gösteriyor.

İkinci senaryo: Berbera'da sınırlı askeri erişim veya üslenme

İkinci ihtimal, İsrail'in Berbera Havalimanı veya limanında sürekli olmayan fakat operasyonel ihtiyaçlarda kullanılabilecek bir askeri erişim anlaşması sağlaması.

Böyle bir düzenleme, İsrail'e Yemen ve Aden Körfezi'nde daha fazla hareket alanı kazandırabilir. İnsansız hava araçları, keşif sistemleri, radarlar ve lojistik destek unsurları için bölgesel bir merkez oluşturulabilir.

Ancak bu senaryo ciddi riskler taşıyor. Husiler, Somaliland'da İsrail'e ait bir askeri varlık bulunmasını saldırı gerekçesi olarak değerlendirebileceklerini daha önce açıkladı. Bu durumda Berbera Limanı ve Havalimanı, füze ve İHA saldırılarının hedefi haline gelebilir.

Ayrıca Somali Federal Hükümeti'nin itirazları ve Afrika Birliği'nin toprak bütünlüğü konusundaki tutumu, böyle bir anlaşmanın uluslararası meşruiyetini tartışmalı hale getirebilir.

Üçüncü senaryo: İsrail'in Afrika Boynuzu'nda daha geniş bir siyasi ve güvenlik ağı kurması

İsrail'in Somaliland'la ilişkileri, Afrika'daki daha geniş bir nüfuz stratejisinin parçası haline gelebilir. Bu durumda diplomatik ilişkilerin yanı sıra savunma sanayii, tarım teknolojileri, su yönetimi, siber güvenlik ve istihbarat işbirliği de genişleyebilir.

Somaliland yönetimi, İsrail'in tanıma kararını uluslararası meşruiyet kazanmak için kullanmak istiyor. İsrail ise bu yönetim üzerinden Aden Körfezi ve Kızıldeniz'de stratejik bir ortaklık kurabilir.

Ancak İsrail'in bu hamlesinin diğer Afrika ülkeleri tarafından nasıl karşılanacağı belirsiz. Afrika Birliği'nin Somali'nin toprak bütünlüğünü destekleyen tutumu, İsrail'in bölgede daha geniş diplomatik ilişkiler geliştirmesini zorlaştırabilir.

Türkiye açısından neden önemli?

İsrail'in Somaliland'la yakınlaşması, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki en önemli ortaklarından biri olan Somali'deki konumunu doğrudan ilgilendiriyor.

Türkiye, 2011'den bu yana Somali'de siyasi, ekonomik ve askeri alanlarda kapsamlı bir varlık oluşturdu. Mogadişu'da 2017 yılında açılan TURKSOM askeri eğitim merkezi, Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri eğitim tesislerinden biri. Merkezde Somali ordusuna bağlı askerler ve subaylar eğitiliyor.

Ankara'nın Somali'deki faaliyetleri yalnızca askeri eğitimle sınırlı değil. Sağlık, eğitim, altyapı, insani yardım ve ekonomik yatırımlar da iki ülke ilişkilerinin önemli parçalarını oluşturuyor.

8 Şubat 2024'te imzalanan Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması ise ilişkileri yeni bir seviyeye taşıdı. On yıllık anlaşma kapsamında Türkiye'nin Somali donanmasını oluşturması, eğitmesi ve donatması öngörülüyor. Anlaşma aynı zamanda Somali'nin deniz yetki alanlarının korunması, yasa dışı balıkçılıkla mücadele ve deniz güvenliğinin geliştirilmesini kapsıyor.

Türkiye'nin Somali'deki askeri varlığı, İsrail'in Somaliland'la yakınlaşmasıyla birlikte yeni bir stratejik önem kazanıyor. Ankara'nın Mogadişu yönetimine sağladığı askeri destek, Somali'nin ülke bütünlüğünü koruma kapasitesi açısından önemli bir unsur.

22 Kasım 2026'da Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu'nun Mogadişu'da Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ile görüşmesi de bu işbirliğinin devam ettiğini gösteriyor. Görüşmede askeri ve güvenlik ilişkilerinin geliştirilmesi, terörle mücadele ve ortak güvenlik faaliyetleri ele alındı. Aynı ziyaret kapsamında Somali Deniz Kuvvetleri'nin yeni karargâhının temel atma törenine katılım sağlandı.

Bu gelişme, Türkiye'nin Somali'deki askeri işbirliğinin kara kuvvetlerinin eğitiminin ötesine geçerek deniz güvenliği ve ulusal savunma kurumlarının geliştirilmesine yöneldiğini ortaya koyuyor.

Türkiye'nin önündeki riskler

İsrail'in Somaliland'da askeri veya istihbarat kapasitesi oluşturması, Türkiye açısından birkaç farklı risk ortaya çıkarabilir.

Somali'nin toprak bütünlüğünün zayıflaması: İsrail'in Somaliland'ı tanıması, ayrılıkçı yönetimin uluslararası meşruiyet arayışına önemli bir destek sağladı. Başka ülkelerin de benzer bir adım atması, Somali'nin toprak bütünlüğünü koruma çabalarını zorlaştırabilir.

Aden Körfezi'nde askeri rekabet: Türkiye'nin Somali donanmasını geliştirmeye yönelik faaliyetleri ile İsrail'in Berbera'daki olası askeri erişimi, aynı deniz alanında farklı güvenlik çıkarlarının karşı karşıya gelmesine neden olabilir.

Türkiye'nin bölgesel hareket alanı: İsrail'in Somaliland üzerinden istihbarat ve deniz gözetleme kapasitesini artırması, Türkiye'nin Somali'deki askeri ve ekonomik faaliyetlerini daha yakından takip edebileceği bir ortam oluşturabilir.

Husi saldırılarının genişleme riski: Berbera'da İsrail'e ait askeri tesislerin kurulması halinde Husîlerin bu tesisleri hedef alması ihtimali artabilir. Bu durum yalnızca Somaliland'ı değil, Aden Körfezi'ndeki ticaret yollarını ve bölgedeki diğer askeri varlıkları da etkileyebilir.

Dış aktörlerin rekabeti: Birleşik Arap Emirlikleri, ABD, İsrail, Türkiye, Mısır ve Suudi Arabistan'ın farklı güvenlik ve ekonomik çıkarlarla bölgede faaliyet göstermesi, Somali ve Somaliland üzerindeki rekabeti daha karmaşık hale getirebilir.

Afrika'da yeni bir güç mücadelesi

İsrail'in Somaliland'ı tanıması ve bölgede diplomatik varlığını kurumsallaştırması, Afrika Boynuzu'ndaki rekabetin yeni bir aşamaya geçtiğini gösteriyor. Berbera'daki askeri altyapının genişletilmesi, İsrailli güvenlik heyetlerinin ziyaretleri ve Somaliland yönetiminin gelecekteki askeri işbirliğine açık olduğunu açıklaması, bölgenin stratejik önemini artırıyor.

Ancak İsrail'in bölgede faal bir askeri üs kurduğu henüz kesinleşmiş değil. Mevcut gelişmeler, diplomatik tanımanın güvenlik ve askeri işbirliğine dönüşebilecek bir zemin oluşturduğuna işaret ediyor.

Türkiye açısından temel mesele, İsrail'in Somaliland'daki varlığından çok bu varlığın Somali'nin toprak bütünlüğünü, Aden Körfezi'ndeki deniz güvenliğini ve Türkiye'nin bölgesel ortaklıklarını nasıl etkileyeceği.

Ankara'nın Somali'de önümüzdeki dönemde atacağı adımların, yalnızca İsrail'in olası askeri varlığına karşılık vermekle sınırlı kalmaması gerekiyor. Somali'nin kendi güvenlik kurumlarını güçlendirmek, deniz yetki alanlarını korumak ve ülkenin ekonomik bağımsızlığını desteklemek, Türkiye'nin bölgedeki uzun vadeli konumunu belirleyecek temel unsurlar arasında yer alacak.

Kaynak: Mepa News

google-arama.png

HABERE YORUM KAT
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.