Kamboçya Müslümanları: Güneydoğu Asya'nın az bilinen İslam toplumu

Kamboçya Müslümanları: Güneydoğu Asya'nın az bilinen İslam toplumu

Budist nüfusun çoğunlukta olduğu Kamboçya'da Müslümanlar, ülkenin en eski azınlık topluluklarından birini oluşturuyor.

Budist nüfusun çoğunlukta olduğu Kamboçya'da Müslümanlar, ülkenin en eski azınlık topluluklarından birini oluşturuyor. Büyük bölümü Çam halkından meydana gelen bu topluluk, eski Champa Krallığı'na uzanan tarihi, kendine özgü kültürü ve Kızıl Kmerler döneminde yaşadığı ağır zulme rağmen dini kimliğini korumayı başardı.

Güneydoğu Asya denildiğinde İslam dünyası açısından ilk akla gelen ülkeler genellikle Endonezya, Malezya, Brunei ve Tayland oluyor. Ancak Budizmin hakim olduğu Kamboçya da yüzyıllardır Müslüman topluluklara ev sahipliği yapıyor. Ülkenin farklı bölgelerine dağılmış bu Müslüman nüfusun büyük bölümünü, tarihsel kökleri bugünkü Vietnam topraklarında bulunan Çam halkı oluşturuyor.

Kamboçya Müslümanları, nüfusun küçük bir bölümünü meydana getirmelerine rağmen ülkenin dini ve kültürel çeşitliliğinde önemli bir yere sahip. Tarih boyunca göç, savaş, baskı ve toplumsal dönüşümlerle karşı karşıya kalan topluluk, özellikle 1975-1979 yılları arasındaki Kızıl Kmerler yönetimi sırasında ağır bir yıkım yaşadı.

Bugün ise camileri, medreseleri, eğitim kurumları ve farklı İslami gelenekleriyle Kamboçya'nın toplumsal hayatında varlığını sürdürüyor.

Kamboçya'da kaç Müslüman yaşıyor?

Kamboçya nüfusunun büyük çoğunluğu Theravada Budizmine mensup. Müslümanlar ise ülkedeki en büyük dini azınlıklardan birini oluşturuyor.

ABD Dışişleri Bakanlığının 2023 Uluslararası dini Özgürlük Raporu'nda, ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 2'sinin Müslüman olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte bazı Müslüman topluluk temsilcileri ve araştırmacılar bu oranın yüzde 5'e yaklaşabileceğini ifade ediyor.

2024 yılında yayımlanan akademik bir raporda da Müslüman nüfusun ülke genelindeki payı yaklaşık yüzde 5 olarak tahmin ediliyor.

Nüfus tahminleri arasındaki farklılık, ülkede dini ve etnik kimliklere ilişkin verilerin sınırlı olmasından kaynaklanıyor. Bu nedenle Kamboçya'daki Müslümanların kesin sayısı konusunda farklı tahminler bulunuyor.

Topluluğun yaklaşık üçte ikisini Çamlar oluşturuyor. Geriye kalan Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü ise Malay kökenli oldukları kabul edilen ve ağırlıklı olarak Kmerce konuşan Çvea toplulukları meydana getiriyor.

Müslümanlar özellikle Mekong Nehri ve Tonle Sap Gölü çevresindeki yerleşimlerde yoğunlaşıyor. Phnom Penh, Kampong Cham, Kampot, Kampong Chhnang ve Pursat gibi bölgelerde önemli Müslüman yerleşimleri bulunuyor.

Çamlar kimdir? Champa Krallığı'ndan Kamboçya'ya uzanan tarih

Kamboçya Müslümanlarının büyük bölümünü oluşturan Çamların tarihi, Güneydoğu Asya'nın eski devletlerinden Champa Krallığı'na kadar uzanıyor.

Bugünkü Vietnam'ın orta ve güney kıyı kesimlerinde kurulan Champa, milattan sonra ikinci yüzyıldan itibaren bölgede varlık gösteren Hindu-Budist bir krallıktı. Yüzyıllar boyunca Khmer ve Vietnam devletleriyle siyasi, askeri ve ticari ilişkiler geliştiren Champa, özellikle deniz ticareti ve Hint Okyanusu bağlantıları sayesinde bölgesel bir güç haline geldi.

İslam'ın Güneydoğu Asya'da yayılmasıyla birlikte Champa'daki bazı topluluklar da Müslüman oldu. Deniz ticareti, Malay dünyasıyla kurulan ilişkiler ve bölgedeki Müslüman tüccarların etkisi, Çamların İslamiyet'i benimsemesinde önemli rol oynadı.

Champa'nın toprakları yüzyıllar boyunca Vietnam'daki Dai Viet devletinin güneye doğru genişlemesiyle daraldı. Krallığın siyasi varlığı 1832'de tamamen sona erdi. Bu süreçte özellikle 15. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar farklı dönemlerde yaşanan göçler sonucunda çok sayıda Çam, bugünkü Kamboçya topraklarına yerleşti.

Çamların bir bölümü ise Malezya ve diğer Güneydoğu Asya ülkelerine göç etti. Kamboçya'ya yerleşen topluluklar zamanla ülkenin farklı bölgelerinde köyler ve mahalleler kurarak kendi kültürel ve dini geleneklerini sürdürdü.

Bu nedenle Kamboçya Çamları, yalnızca bir etnik azınlık değil, aynı zamanda Güneydoğu Asya'daki İslam tarihinin önemli halkalarından birini oluşturuyor.

İslami kimlik ve Çam kültürü

Kamboçya Müslümanlarının büyük bölümü Sünni Müslüman ve ağırlıklı olarak Şafii mezhebine mensup. Bu yönüyle Malezya, Endonezya ve Tayland'ın güneyindeki Müslüman topluluklarla dini ve kültürel yakınlık taşıyorlar.

Özellikle 19. yüzyılın sonlarından itibaren Malay dünyasıyla kurulan ilişkiler, Kamboçya Müslümanlarının dini eğitimini ve gündelik İslamî pratiklerini önemli ölçüde etkiledi. Malayca, uzun süre dini eğitim ve öğretimde kullanılan dillerden biri haline geldi.

Bununla birlikte Kamboçya Müslümanları tek tip bir dini yapıya sahip değil. Topluluk içerisinde geleneksel Çam kültürünü daha fazla koruyan gruplar, farklı İslamî hareketlerden etkilenen çevreler ve daha küçük mezhepsel topluluklar bulunuyor.

Bunların en dikkat çekici örneklerinden biri İmam San topluluğu. Kamboçya Müslümanlarının yaklaşık yüzde 10'unun bu geleneğe bağlı olduğu tahmin ediliyor. Krom Kan Imam San olarak da bilinen topluluk, İslamî inanç ve uygulamaları Çamların tarihsel kültürel mirasıyla bir arada sürdürüyor.

İmam San topluluğunun dini uygulamaları ana akım Sünni gelenekten bazı yönleriyle ayrılıyor. Geleneksel ritüeller, kendilerine özgü dini metinler ve eski Çam yazı geleneği bu topluluğun kültürel kimliğinde önemli yer tutuyor.

Ülkede ayrıca daha küçük Şii ve Ahmedi toplulukları da bulunuyor.

Kızıl Kmerler döneminde Müslümanlara yönelik zulüm

Kamboçya Müslümanlarının yakın tarihindeki en ağır dönem, 1975 yılında iktidarı ele geçiren Pol Pot liderliğindeki Kızıl Kmerler yönetimi oldu.

1975-1979 yılları arasında ülkeyi yöneten rejim, toplumu radikal bir ideolojik dönüşüme tabi tutmaya çalıştı. dini kurumlar, geleneksel toplumsal yapılar ve farklı etnik kimlikler bu politikalardan ağır biçimde etkilendi.

Müslüman Çamlar da rejimin hedef aldığı topluluklar arasındaydı. İslami ibadetler yasaklandı, camiler ve dini eğitim kurumları tahrip edildi, Kur'an nüshaları imha edildi ve dini liderler öldürüldü.

Çamların kendi dillerini konuşmaları ve geleneksel kıyafetlerini kullanmaları da çeşitli bölgelerde yasaklandı. Bazı topluluk üyeleri zorla başka bölgelere gönderilirken aileler dağıtıldı ve Müslümanlar dini kimliklerini gizlemeye zorlandı.

Oxford Üniversitesi'nin International Journal of Transitional Justice dergisinde 2021 yılında yayınlanan akademik çalışma, Kızıl Kmerler döneminde Çamların dini ve kültürel mirasına yönelik sistematik yıkımı ele alıyor.

Çalışmada, rejim iktidara geldiğinde ülkede 100'den fazla cami ve dini okul bulunduğu, 1979'da rejimin sona ermesine kadar yaklaşık 130 caminin yıkıldığı aktarılıyor. Kur'an nüshalarının ve diğer İslami metinlerin imha edilmesi, geleneksel kıyafetlerin yasaklanması ve topluluğun zorla yerinden edilmesi de bu dönemin uygulamaları arasında sıralanıyor.

Kızıl Kmerler yönetimi yalnızca Müslümanların dini hayatını değil, Çamların dilini, kültürünü ve toplumsal bağlarını da ortadan kaldırmayı hedefleyen politikalar izledi.

Araştırmalara göre Çamlar, Kızıl Kmerler döneminde nüfuslarına oranla en ağır kayıpları yaşayan topluluklardan biri oldu. Minority Rights Group, bu dönemde Çam nüfusunun yaklaşık yüzde 36'sının hayatını kaybettiğini tahmin ediyor. Aynı kaynakta etnik Khmer nüfusundaki ölüm oranı yüzde 19 olarak veriliyor.

Bu dönemde yaşananlar, Kamboçya Müslümanlarının hafızasında yalnızca bir siyasi baskı dönemi değil, aynı zamanda dini ve kültürel varlıklarını ortadan kaldırmaya yönelik bir yıkım olarak yer aldı.

Savaş sonrasında camiler ve İslami hayat yeniden inşa edildi

Kızıl Kmerler rejiminin 1979'da sona ermesinin ardından Kamboçya Müslümanları, dini ve toplumsal hayatlarını yeniden kurmaya başladı.

Ancak camilerin, okulların ve dini kurumların yeniden inşası kolay olmadı. Çok sayıda İslam aliminin ve dini liderin öldürülmesi, topluluğun geleneksel bilgi aktarımında ciddi bir kopuşa yol açtı.

1989'da Vietnam askerlerinin ülkeden çekilmesi, 1991 Paris Barış Anlaşmaları ve Birleşmiş Milletler'in geçiş dönemi yönetimiyle birlikte ülke dış dünyaya daha fazla açıldı. Bu süreç, Kamboçya Müslümanlarının uluslararası İslam dünyasıyla ilişkilerinin yeniden kurulmasına da imkân sağladı.

Malezya, Kuveyt, Suudi Arabistan ve diğer Müslüman ülkelerden gelen yardım kuruluşları, camilerin ve medreselerin yeniden inşasına katkıda bulundu. Eğitim bursları, insani yardım projeleri ve dini eğitim faaliyetleri de bu dönemde genişledi.

Özellikle 1990'lı yıllardan itibaren Kamboçya'da Tebliğ Cemaati, Selefi çevreler ve Müslüman Kardeşler bağlantılı yardım ve eğitim ağları gibi farklı İslami hareketler faaliyet göstermeye başladı.

Araştırmacı Zoltan Pall'ın 2024 yılında yayınlanan raporu, Kamboçya'daki Müslüman topluluğun bu dönemde uluslararası İslami ağlarla daha güçlü ilişkiler geliştirdiğini ve farklı dini eğilimlerin ülkede kurumsallaştığını ortaya koyuyor.

Bu hareketler arasında zaman zaman dini yorum ve eğitim anlayışından kaynaklanan görüş ayrılıkları yaşansa da Kamboçya'daki Müslüman toplumun temel gündemini eğitim, dini kurumların geliştirilmesi ve toplumsal hayatın yeniden inşası oluşturuyor.

Eğitim, genç kuşaklar ve dilin korunması

Kamboçya Müslümanlarının bugün karşı karşıya olduğu önemli meselelerden biri eğitim ve kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması.

Çam dili, topluluğun tarihsel kimliğinin temel unsurlarından biri olmasına rağmen ülkedeki resmi eğitim sisteminde yaygın bir öğretim dili olarak kullanılmıyor. Bu durum, özellikle genç kuşakların kendi ana dillerini öğrenmesi ve geleneksel yazı sistemini yaşatması konusunda sorunlara yol açıyor.

2019 yılında VOA Khmer tarafından yayınlanan bir haberde, Çam dilini konuşan ve okuyabilen gençlerin sayısındaki azalmaya dikkat çekilmişti. Haberde görüşlerine yer verilen araştırmacılar, geleneksel Çam yazısını okuyabilenlerin sayısının oldukça sınırlı kaldığını belirtiyordu.

Topluluk içerisinde bazı aileler çocuklarını Malayca eğitim veren kurumlara veya dini okullara gönderirken, diğerleri Kamboçya'nın resmi eğitim sistemi içerisinde eğitim almayı tercih ediyor.

2024 yılında yayınlanan bir akademik çalışma, ülkedeki İslami eğitim kurumlarının farklı müfredat ve yönetim modellerine sahip olduğunu ortaya koyuyor. Aynı çalışmada, İslami eğitim sisteminde görev yapan 1391 öğretmenin devlet memuru statüsünde bulunduğu ve maaşlarının devlet tarafından karşılandığı belirtiliyor.

Bu yapı, Kamboçya Müslümanlarının dini eğitim faaliyetlerini ülkenin resmi eğitim sistemiyle birlikte sürdürdüğünü gösteriyor.

Budist çoğunluk içinde Müslüman kimliğini korumak

Kamboçya'da Müslümanlar, nüfusun büyük bölümünü oluşturan Budist topluluklarla uzun süredir bir arada yaşıyor. Ülkedeki Müslümanların önemli bir kısmı, çoğunlukla kendi köylerinde veya belirli mahallelerde yoğunlaşmış durumda.

Kamboçya Müslümanları ile Budist çoğunluk arasındaki ilişkiler genel olarak barışçıl bir seyir izledi. Bununla birlikte dini azınlıkların toplumsal hayata katılımı, eğitim imkânları ve kültürel kimliklerini koruma çabaları önemini sürdürüyor.

ABD Dışişleri Bakanlığının 2023 yılı dini özgürlük raporunda, Çam toplumunun eğitim ve istihdam alanlarında genel olarak eşit fırsatlara sahip olduklarını belirten topluluk temsilcilerinin açıklamalarına yer verildi.

Kamboçya'daki Müslümanlar bugün camileri, eğitim kurumları, yardım kuruluşları ve uluslararası bağlantıları aracılığıyla dini hayatlarını sürdürüyor.

Bununla birlikte Çam dilinin korunması, genç kuşakların kendi kültürel miraslarıyla bağlarının devam etmesi ve tarihsel hafızanın aktarılması topluluğun önündeki önemli meseleler arasında bulunuyor.

Kamboçya Müslümanlarının hikayesi, Güneydoğu Asya'da İslam'ın yalnızca büyük Müslüman nüfuslara sahip ülkelerle sınırlı olmadığını gösteriyor.

Champa Krallığı'ndan Kamboçya'ya uzanan tarihleri, Kızıl Kmerler döneminde yaşadıkları ağır yıkım ve ardından gelen yeniden inşa süreci, bu küçük topluluğun İslam dünyasının az bilinen tarihsel miraslarından biri olduğunu ortaya koyuyor.

Kaynak: Mepa News

google-arama.png

HABERE YORUM KAT
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.