Suriye-İran ilişkilerinde "normalleşme" tartışması

Suriye Dışişleri Bakanlığı, İran'la ilişkilerin yeniden kurulmasının Tahran'ın Beşar Esed dönemindeki politikalarını gözden geçirmesine ve Suriye'nin egemenliğine saygı göstermesine bağlı olduğunu açıkladı.

Suriye Dışişleri ve Gurbetçiler Bakanlığı Afrika-Asya İşleri Danışmanı Muhammed Ceffal, Şam'ın İran'a yönelik mevcut tutumunun geçici bir siyasi pozisyon olmadığını belirterek bunun 14 yıllık savaş, ölüm, yerinden edilme ve yıkım sürecinin yanı sıra İran'ın eski Esed rejimine verdiği destekten kaynaklandığını söyledi.

Ceffal, Suriye resmi haber ajansı SANA'ya yaptığı açıklamada, İran'ın eski yönetime Suriye halkının aleyhine olacak şekilde destek vermesinin krizi daha da karmaşık hale getirdiğini ve Suriyelilerin yaşadığı acıları artırdığını savundu. Ceffal'a göre bu geçmiş, iki ülke arasındaki ilişkilerin geleceği tartışılırken göz ardı edilemez.

"Suriye hiçbir ülkenin nüfuz alanı değil"

Ceffal, yeni Suriye yönetiminin bütün ülkelerle açık ilişkiler kurma politikası izlediğini ancak geçmişte yaşananları ve Suriyelilerin haklarını göz ardı etmeyeceğini söyledi.

İran'ın Suriye ile yeni bir ilişki kurmak istemesi halinde Suriye'nin egemenliğine ve halkın iradesine saygı göstermesi gerektiğini belirten Ceffal, Tahran'ın geçmiş politikalarını yeniden değerlendirmesi ve güven inşa edecek adımlar atması gerektiğini ifade etti.

Ceffal ayrıca Suriye'nin bugün herhangi bir ülkenin nüfuz alanı olmadığını belirterek Şam'ın dış politikasının karşılıklı saygı, ulusal çıkarlar ve eşit ilişkiler temelinde şekilleneceğini söyledi.

"Şam hiçbir ülkeyle düşmanlık aramıyor, ancak herhangi bir ülkeye bağımlı da olmak istemiyor" mesajı veren Ceffal, Suriye'nin egemenliğine ve halkın tercihlerine saygı gösteren dengeli ilişkiler hedeflediğini kaydetti.

Pezeşkiyan: Şam'la henüz ilişki kuramadık

Şam'ın açıklamaları, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Suriye ile ilişkiler konusundaki son değerlendirmesinin ardından geldi.

Pezeşkiyan, 27 Eylül'de Al Jazeera Arapça servisine verdiği röportajda İran'ın Suriye'deki yeni yönetimle henüz ilişki kuramadığını söyledi. İran Cumhurbaşkanı, bunun nedenini Suriye yönetiminin İran'a yönelik oluşturduğu "izlenim" olarak açıkladı.

Pezeşkiyan, iki ülke arasındaki ilişkilerin İslam, adalet ve hakkaniyet temelinde şekillenmesini umduğunu belirterek, "Allah'ın dini ve Peygamber'in sünneti temelinde hareket edersek sorun olmaz" ifadelerini kullandı.

Pezeşkiyan'ın açıklamaları, Tahran'ın Şam'la diplomatik ilişkilerin yeniden kurulmasına yönelik kapıyı açık tuttuğunu gösterirken, Suriye tarafının ise bunun için öncelikle İran'ın geçmiş politikalarını gözden geçirmesini istediğini ortaya koydu.

İlişkiler Esed'in devrilmesinden bu yana kesik

Suriye ile İran arasındaki ilişkiler, Beşar Esed rejiminin 8 Aralık 2024'te devrilmesinin ardından ciddi biçimde gerildi.

İran, Esed yönetiminin ayakta kalmasında başlıca askeri ve mali destekçilerden biri olmuştu. İran Devrim Muhafızları'na bağlı güçler ve İran destekli milisler, savaş boyunca Esed yönetiminin yanında çatışmalara katıldı.

Esed'in devrilmesinin ardından Tahran'ın Suriye'deki askeri ve siyasi nüfuzu büyük ölçüde sona ererken, Şam yeni dış politika yaklaşımında farklı bölgesel aktörlerle ilişkilerini çeşitlendirmeye yöneldi. Reuters da Esed yönetiminin İran ve Rusya'nın desteğiyle uzun yıllar ayakta kaldığını, ancak 2024 sonundaki hızlı ilerleyişin ardından yönetimin devrildiğini belirtiyor.

Şam: Sorun İran değil, İran'ın Suriye'deki politikalarıydı

Suriye Devlet Başkanı Ahmed Şara da daha önce İran'la yaşanan sorunun doğrudan İran devletiyle ilişki kurmaktan kaynaklanmadığını, Tahran'ın Esed rejimine ve Suriye'deki silahlı gruplara verdiği destekten kaynaklandığını söylemişti.

Şara, mart ayında Londra'daki Chatham House'da yaptığı konuşmada İran'ın Esed yönetimine ve milislere verdiği desteğin Suriye'deki savaşta önemli bir rol oynadığını belirtmişti.

Şara, yeni yönetimin göreve gelmesinden sonra "Tahran'daki İran'la" bir sorunları olmadığını, asıl meselenin İran'ın Suriye'deki faaliyetleri olduğunu savunmuştu. İran destekli yapıların Suriye'deki bazı bölgelerde nüfuz kurduğunu ve bunun yerinden edilmelere yol açtığını ifade etmişti.

Şam yönetiminin son açıklaması da bu yaklaşımın sürdüğünü gösterir nitelikte. Suriye, İran'la yeni bir ilişkiye kategorik olarak karşı çıkmıyor ancak bunun eski dönemin koşullarıyla devam etmesini istemiyor.

İlişkilerin önündeki temel başlıklar

Mevcut açıklamalar ışığında Suriye-İran ilişkilerinin yeniden kurulmasının önündeki temel başlıklar arasında İran'ın Esed dönemindeki rolü, Suriye'nin egemenliği, İran destekli silahlı grupların ülkedeki geçmiş varlığı ve Tahran'ın Şam yönetimini tanıma biçimi öne çıkıyor.

Şam'ın açıklamaları aynı zamanda yeni yönetimin İran'la ilişkilerinde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan gibi bölgesel aktörlerle geliştirdiği ilişkilerden farklı bir denge kurmaya çalıştığını gösteriyor. Suriye son dönemde bu ülkelerle siyasi, güvenlik ve ekonomik ilişkilerini genişletiyor. Örneğin Şam ve İslamabad, 19 yıllık aranın ardından üst düzey diplomatik temasları yeniden başlatmış ve siyasi, güvenlik ve ekonomik işbirliğini geliştirme konusunda görüşmeler gerçekleştirmişti.

Bu nedenle Şam'ın İran'a yönelik son mesajı, diplomatik kapının tamamen kapatılmasından çok, ilişkilerin yeniden kurulması için siyasi ve güvenlik şartlarının ortaya konulması şeklinde.

Suriye'nin önümüzdeki dönemde Tahran'la doğrudan diplomatik temas kurup kurmayacağı ise İran'ın bu şartlara vereceği yanıta bağlı olacak.

Kaynak: Mepa News