Suriye'de devrik rejim liderlerine verilen idam cezaları ne anlama geliyor?

Suriye'de devrik rejim liderlerine verilen idam cezaları ne anlama geliyor?

"Gerçeğin ortaya çıkarılması, ailelerin sürece dahil edilmesi ve mağduriyetlerin giderilmesi, firarilerin ne zaman yakalanacağına bağlı olmamalı."

Anas al-Kurdi | New Arab | Tercüme: Mepa News

Suriye mahkemelerinin eski rejim yetkilileri hakkında idam cezaları vermeye başlamasının üzerinden üç buçuk aydan fazla zaman geçmesine rağmen, temyiz süreci, cezaların hafifletilme ihtimali ve ülkeden kaçmayı başaran firarilerin adalet önüne çıkarılıp çıkarılamayacağına ilişkin sorular varlığını koruyor.

Şam 4. Ceza Mahkemesi, 11 Ağustos'ta devrik devlet başkanı Beşar Esed, kardeşi Mahir ve tutuklu eski güvenlik şefi Atıf Necib'in de aralarında bulunduğu bazı eski rejim yetkililerini idama mahkum etti. Beşar Esed'ın kuzeni Vesim Esed hakkında da 18 Ağustos'ta idam cezası verildi.

Duruşmalarına katılan Necib ve Vesim'in davaları Yargıtay'da bulunurken, diğer sanıklar hakkında gıyaplarında verilen cezalar daha karmaşık hukuki soruları beraberinde getiriyor. Firariler yakalanmadığı sürece büyük ölçüde sembolik nitelik taşısa da bu kararlar, delillerin korunmasına ve zaman içinde kaybolmalarının önlenmesine yardımcı olabilir.

Necib, Beşar Esed ve diğer yedi eski yetkili olan Mahir Esed, Fehd Casim Fureyc, Muhammed Eymen Ayuş, Luay Ali el Ali, Kusay İbrahim Mahyub, Vefik Salih Nasır ve Talal Faris el Asimi hakkındaki idam cezaları, bu kişilerin 2011 ayaklanması sırasında kasten öldürme, işkence, keyfi alıkoyma ve insanlığa karşı suçlardan mahkum edilmelerinin ardından verildi.

İdam cezaları hafifletilebilir mi?

Suriye İnsan Hakları Ağı Direktörü Fadel Abdulghany'ye göre, Suriye Ceza Muhakemesi Kanunu, Yargıtay'ın idam cezaları hakkında karar vermesi için kesin bir süre belirlemiyor.

Abdulghany, The New Arab'a yaptığı açıklamada, 343. maddede belirtilen 30 günlük sürenin mahkemenin kararını vermesi için değil, temyiz başvurusu yapılması için öngörüldüğünü söyledi.

Abdulghany, 340. maddenin de sanık temyize başvurmamış olsa bile, sanığın huzurunda verilen her idam cezasının temyiz süresinin dolmasından itibaren bir ay içinde savcılık tarafından Yargıtay'a gönderilmesini zorunlu kıldığını açıkladı.

345. madde uyarınca temyiz başvurusu cezanın infazını durduruyor, ancak sanığın tutukluluğu devam edebiliyor. Yargıtay kararı onayabiliyor veya bozarak yeniden yargılama yapılmasına hükmedebiliyor.

Abdulghany, kesin bir süre belirlenmemesinin gereksiz gecikmeleri haklı çıkarmadığını, uluslararası hukukun gereksiz gecikme olmaksızın yargılanma ve mahkumiyet kararlarının bir üst mahkeme tarafından incelenmesi haklarını güvence altına aldığını söyledi.

"Ancak yalnızca üç ay geçmiş olması, makul olmayan bir gecikmenin varlığını ortaya koymaz, davanın karmaşıklığı ve yargılamanın ilerleyişi de dikkate alınmalıdır" dedi.

Bir idam cezasının yargısal inceleme veya özel af yoluyla değiştirilebileceğini de ekledi. Yargıtay, hukuka aykırılıklar, usul hataları veya gerekçenin yetersizliği nedeniyle bir kararı bozabiliyor. Yeniden yargılama sonucunda delillere bağlı olarak aynı ceza, daha hafif bir ceza veya beraat kararı verilebiliyor.

Daha önce bilinmeyen ve sanığın masumiyetini ortaya koyabilecek delillerin ortaya çıkması halinde, istisnai olarak yeniden yargılama yapılması da mümkün. 367 ve 368. maddeler uyarınca bu gerekçelerle yalnızca adalet bakanı yeniden yargılama talebinde bulunabiliyor.

Abdulghany, özel afların ayrı bir süreç izlediğini belirtti. "Bunlar mahkumiyet kararını ortadan kaldırmaz, ancak cezayı kaldırabilir, azaltabilir veya başka bir cezaya çevirebilir" diyen Abdulghany, adalet bakanının idam cezalarını, görüşünü bildirmek için beş günü bulunan Af Komitesi'ne göndermek zorunda olduğunu ve nihai kararın devlet başkanına ait olduğunu ekledi.

Bir ceza kesinleştiğinde bile kendiliğinden infaz edilemiyor, çünkü yasa, Af Komitesi'nin görüşünün alınmasını, devlet başkanının onayını ve infaza izin veren bir kararname çıkarılmasını gerektiriyor.

Gıyabi kararlar mağdurlar için ne anlama geliyor?

Uluslararası ceza hukuku ve insan hakları uzmanı Mutasim al-Kilani, gıyabi kararların, sanığın kaçmasının mağdurların ifadelerinin dinlenmesini engellememesini sağlayarak mağdurlara kısmi adalet sunduğunu söyledi. Yargılamalar ayrıca suçların nasıl işlendiğini, kimin emir verdiğini ve her bir sanığı suçlarla ilişkilendiren delillerin neler olduğunu ortaya koyabiliyor.

Suriye Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 333. maddesi uyarınca, hükümlü ceza zamanaşımına uğramadan önce Suriye makamlarına teslim edilir veya kendisi teslim olursa gıyabi hüküm kendiliğinden geçersiz hale geliyor. Ardından kişinin hazır bulunduğu yeni bir yargılama yapılması gerekiyor. Bu yargılamada savcılık suçlamaları ispat etmekle yükümlü olurken, sanık delillere itiraz etme ve savunma yapma hakkına sahip oluyor.

Bu, Beşar ve Mahir Esed'in Suriye'ye getirilmeleri halinde yalnızca mevcut gıyabi hükümlerine dayanılarak idam edilemeyecekleri anlamına geliyor.

"Geçiş dönemi adaleti, Suriye'de kalıcı toplumsal barışın inşası için hayati önemde" diyen Kilani, şunları vurguladı:

"Kayıp yakınlarının akıbetini hala bilmeyen aileler için herhangi bir karar açıklandıktan sonra da sorular varlığını koruyor: Neredeler, başlarına ne geldi ve sorumlusu kim? Gerçeğin ortaya çıkarılması, ailelerin sürece dahil edilmesi ve mağduriyetlerin giderilmesi, firarilerin ne zaman yakalanacağına bağlı olmamalı."

Beşar ve Mahir Esed iade edilebilir mi?

Kilani, Beşar Esed hakkında uluslararası düzeyde hukuki işlem başlatılmasının mümkün olduğunu, ancak en azından yakın gelecekte Rusya'dan iadesini düşük bir ihtimal olarak gördüğünü söyledi.

Bu değerlendirmeler, Şam 4. Ceza Mahkemesi Başkanı Fahreddin Iryan'ın kararların paylaşılması ve Interpol'e gönderilmesi konusundaki açıklamalarının ardından geldi.

Kilani, Interpol'ün Beşar veya Mahir Esed hakkında kırmızı bülten çıkarıldığını kamuoyuna doğrulamadığını söyledi. Ancak bültenlerin çoğu yalnızca kolluk kuvvetleri arasında paylaşıldığı için kamuoyuna açıklama yapılmaması, böyle bir bültenin var olup olmadığını ortaya koymuyor.

Kırmızı bülten, bir kişinin yerinin tespit edilmesini ve iade işlemleri tamamlanana kadar geçici olarak tutuklanmasını talep ediyor. Interpol'e tutuklama yetkisi vermiyor veya ülkeleri iadeye mecbur bırakmıyor.

Beşar Esed Rusya'da kaldığı sürece iadesi, Rus makamlarına ve ülkenin iç hukuku ile uluslararası yükümlülüklerine bağlı olacak. Üçüncü bir ülkeye gitmesi halinde ise o ülkenin makamlarının konuyu kendi yasaları çerçevesinde değerlendirmesi gerekecek.

Kilani, Şam'ın atabileceği en etkili adımın, aranan her bir kişinin isnat edilen suçlarla kişisel bağlantısını gösteren delillerle desteklenen ve bağımsız bir mahkeme önünde yeniden yargılanma güvencesi sunan ayrıntılı bir iade talebi iletmek olacağını söyledi.

Yeniden idam cezası verilmesi ihtimali, idam cezasını kaldırmış ülkelerden iadeyi zorlaştırabilir. Bu ülkeler cezanın infaz edilmeyeceğine dair güvenceler talep edebilir.

Kilani, eski rejim liderlerinin adalet önüne çıkarılması için çabaların sürdürülmesi gerektiğini, ancak mağdurlara Suriye mahkemelerinin garanti edemeyeceği bir teslim tarihi vaat etmek yerine iade talepleri hakkında doğru ve güncel bilgiler verilmesi gerektiğini söyledi.

wp.png

HABERE YORUM KAT
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.