Suriye'nin enerji gelirleri kamu harcamalarının temel finansman kaynaklarından biri oldu

Suriye'nin enerji sektörü, petrol ve gaz sahaları ile altyapının yeniden yapılandırılması için milyarlarca dolarlık yatırıma ihtiyaç duyarken, sektörden elde edilen gelirlerin maaşlar ve kamu projelerinin finansmanında kullanılması, mevcut üretimin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri oluşturuyor.

Enerji Bakanı Muhammed el Beşir'in basın toplantısı ve Halk Meclisi'ndeki oturumda yaptığı açıklamalar, Maliye Bakanlığı'nın kamu harcamalarının önemli bir bölümünü Enerji Bakanlığı'nın kaynakları üzerinden finanse ettiğini ortaya koydu.

Ekonomist Muhammed Salih Fteih, Enab Baladi'ye yaptığı değerlendirmede, açıklanan rakamların Enerji Bakanlığı gelirlerinin 2026'nın ilk yarısında Maliye Bakanlığı'nın toplam gelirlerinin yaklaşık yüzde 55'ine karşılık gelmiş olabileceğini gösterdiğini söyledi. Fteih bu hesabı, Maliye Bakanı Muhammed Yaser Berniye'nin ilk altı ayda kamu gelirlerinin yaklaşık 2,7 milyar dolara ulaştığını açıklaması ile Enerji Bakanı Beşir'in bakanlığın aylık yaklaşık 250 milyon dolar kaynak sağladığını belirtmesine dayandırdı. Buna göre enerji kaynaklarının altı aylık toplamı yaklaşık 1,5 milyar dolara ulaşıyor.

Enerji gelirleri kamu gelirlerinin yarısından fazlasına ulaşıyor

Bu hesaplamaya göre Enerji Bakanlığı'nın sağladığı kaynaklar, Maliye Bakanlığı'nın ilk yarıdaki toplam gelirlerinin yaklaşık yüzde 55'ini oluşturuyor. Fteih, bu oranın son derece yüksek olduğunu ve Suriye'nin kamu maliyesinin petrol ve enerji gelirlerine bağımlılığı açısından petrol üreticisi ülkelere yaklaşan bir yapı ortaya çıkardığını savundu.

Ancak söz konusu yüzde 55'lik oran, hükümet tarafından açıklanmış bağımsız bir gelir kalemi olarak değil, iki bakanlığın açıkladığı rakamlar üzerinden yapılan ekonomik bir hesaplama olarak değerlendiriliyor.

Suriye Maliye Bakanlığı'nın resmi verilerine göre ülkenin 2026'nın ilk yarısındaki kamu gelirleri yaklaşık 2,7 milyar dolar olurken kamu harcamaları 3,7 milyar dolara ulaştı. Böylece ilk altı ayda yaklaşık 1 milyar dolarlık bütçe açığı oluştu. Gelirler geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 111 artarken harcamalar yüzde 331 yükseldi. Bakanlık, harcamalardaki hızlı artışı özellikle maaş ve ücretlerdeki yükseliş, hükümet önceliklerine yönelik harcamalar ve bölgesel gelişmeler nedeniyle ithalat maliyetlerindeki artışla açıkladı.

Fteih'e göre 2026 bütçesinin hazırlanmasında petrol ve gazın toplam gelirlerin yüzde 28'ini oluşturacağı varsayımı da gerçekçi değildi. Ekonomist, petrol ihtiyacının yüzde 50 ila 70'ini, doğal gaz ihtiyacının ise yaklaşık yüzde 75'ini ithal eden bir ülke açısından bu oranın yüksek olduğunu belirtti.

Suriye enerji ithalatçısı olmayı sürdürüyor

Fteih, petrol ve gaz gelirlerine aşırı bağımlılığın önemli bir risk oluşturduğunu söyledi. Buna göre mevcut gelirler, enerji ürünlerinin iç piyasada doğrudan satılması veya elektrik faturaları üzerinden dolaylı olarak tahsil edilmesi yoluyla elde ediliyor.

Uluslararası petrol ve gaz sevkiyatlarında yaşanabilecek kesintiler veya fiyat ve taşıma maliyetlerindeki dalgalanmalar ise Suriye piyasasına ulaşan enerji miktarını ve maliyetlerini etkileyebiliyor. Bu durumun ekonomik üretimi ve dolayısıyla Maliye Bakanlığı'nın gelirlerini de olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.

Enerji Bakanlığı verilerine göre Suriye, 2026'nın ilk yarısında 14,8 milyon varil ham petrol ve 1,429 milyar metreküp ham doğal gaz üretti. Aynı dönemde 1,252 milyar metreküp işlenmiş doğal gaz ve 35.500 ton sıvılaştırılmış petrol gazı üretildi. Bakanlık, üretimin artırılması ve altyapının rehabilitasyonu için çalışmaların sürdüğünü açıkladı.

Enerji Bakanı Beşir daha önce yaptığı açıklamada, Suriye hazinesinin petrolden aylık yaklaşık 250 milyon dolar gelir elde ettiğini ve ülkenin 2028'e kadar petrol alanında kendi kendine yeterli hale gelmesini hedeflediklerini söylemişti.

Petrol sahalarının yeniden yapılandırılması milyarlarca dolar gerektiriyor

Suriye'nin enerji sektöründeki temel sorunlardan biri de mevcut sahaların önemli bölümünün yaşlanmış olması.

Ekonomist Fteih'e göre birçok petrol sahası, üretimin sürdürülebilmesi için su enjeksiyonu gibi gelişmiş üretim yöntemlerine ihtiyaç duyuyor. Bugün kullanılan yöntemler çıkarma maliyetlerini artırırken çevresel etkileri de beraberinde getiriyor.

Bu durumun petrol üretiminin kısa sürede iki katına çıkarılmasını zorlaştırdığı belirtiliyor. Fteih, mevcut üretimin yaklaşık 100 bin varil/gün seviyesinde kalmasının da bu yapısal sorunlarla bağlantılı olduğunu ifade etti.

Fteih ayrıca enerji gelirlerinin arama, geliştirme ve altyapının rehabilitasyonuna yeniden yatırılmak yerine maaş ve kamu harcamalarının finansmanında kullanılması halinde sektörün mevcut üretim seviyesini koruyup koruyamayacağı konusunda soru işaretleri bulunduğunu söyledi.

Ekonomiste göre petrol ve gaz sektörünün yeniden yapılandırılması ve üretim altyapısının genişletilmesi milyarlarca dolarlık yatırım gerektiriyor. Bu nedenle enerji gelirlerinin kısa vadeli kamu harcamalarında kullanılması, uzun vadeli üretim kapasitesinin finansmanı açısından bir ikilem oluşturuyor.

Maaş artışlarının sürdürülebilirliği tartışılıyor

Sorun yalnızca enerji sektörünün hazineyi finanse etme kapasitesiyle sınırlı değil. Enerji gelirlerine dayalı yüksek kamu harcamalarının ve maaş artışlarının sürdürülebilirliği de tartışma konusu.

Suriye hükümeti 2026'da kamu çalışanlarının maaşlarında yüzde 50 artış öngören düzenlemeyi yürürlüğe koymuştu.

Fteih, maaş artışlarının çalışanların yaşam standartlarını yükseltmek ve iç talebi canlandırmak açısından gerekli olduğunu savunurken, bunun bütçedeki diğer harcama kalemleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Ekonomiste göre son artışların ardından kamu maaş ve ücretlerinin aylık maliyeti 250 milyon doların üzerine, yıllık maliyeti ise yaklaşık 3 milyar dolara çıkıyor.

Fteih, maaşlar dışında bütçede 7 milyar doların üzerinde harcama kalemi bulunduğuna dikkat çekerek özellikle yaklaşık 3,5 milyar dolar olarak tahmin ettiği savunma ve güvenlik harcamalarının yeniden incelenmesi gerektiğini savundu.

Vergiler alternatif kaynak olarak öne çıkıyor

Fteih, kamu gelirlerinin enerji sektörüne bağımlılığını azaltmak için kademeli vergilendirmenin güçlendirilmesini önerdi.

Ekonomiste göre mevcut gelir yapısında petrol ve gaz gelirlerinin yanı sıra gümrük vergileri önemli bir yer tutuyor. Vergi ve harçların toplam kamu gelirlerindeki payının yüzde 28,7, gümrük vergilerinin payının ise yüzde 21,8 olduğu belirtiliyor. Böylece iki kalemin toplam payı yüzde 50,5'e ulaşıyor.

Fteih, gelir yapısının daha fazla vergiye dayandırılması ve özellikle yüksek gelir ile yüksek kâr elde eden kesimlerin daha fazla vergilendirilmesi gerektiğini savundu. Vergi kaçakçılığının azaltılmasının da kamu gelirlerini artırabileceğini belirtti.

Ekonomist, Suriye'nin gelir yapısını Mısır ile karşılaştırarak Kahire'nin kamu gelirlerinin yaklaşık yüzde 87'sinin vergi ve gümrük kaynaklarından geldiğini, Suriye'nin ise enerji gelirlerine çok daha fazla bağımlı olduğunu ifade etti.

Hazine açığı için seçenekler daralıyor

Fteih'e göre 2026'nın ilk aylarında aylık gelirlerin 500 milyon dolar seviyesine dahi ulaşmadığı dikkate alındığında, aylık 875 milyon dolar gelir gerektiren dengeli bir bütçe hedefinin gerçekçi olmadığı ortaya çıktı.

Suriye Maliye Bakanlığı'nın resmi verileri de yılın ilk yarısında gelirlerin 2,7 milyar dolar, harcamaların ise 3,7 milyar dolar olduğunu gösteriyor. Bakanlık, 28 Eylül'de artan mali baskılar nedeniyle zorunlu olmayan harcamaların azaltılması ve bazı yatırım projelerinin yeniden değerlendirilmesi talimatını verdi. Maaşlar ile sağlık, eğitim, su, enerji, güvenlik ve temel hizmetlere yönelik harcamalar ise kesintilerin dışında tutuldu.

Fteih, mevcut koşullarda hükümetin seçeneklerinin daraldığını belirterek bazı yatırım projelerinin ertelenmesi, yakıt tüketiminin azaltılması ve üst düzey yöneticilere yönelik bazı ödeneklerin kısılması gibi kemer sıkma önlemlerinin gündeme gelebileceğini söyledi.

Ekonomist ayrıca tüm çalışanların maaş ve tazminat sisteminin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini savundu. Bütçe açığının kapatılması için borçlanmanın kaçınılmaz hale gelebileceğini ancak bunun mevcut açığı tek başına karşılamasının zor olduğunu belirten Fteih, özellikle maaş ve ücret gibi cari harcamaların borçlanmayla finanse edilmesinin güç olduğunu ifade etti.

Böylece Suriye'nin önündeki temel mali sorun, bir yandan enerji gelirlerini kamu harcamalarını finanse etmek için kullanırken diğer yandan aynı sektöre ihtiyaç duyduğu milyarlarca dolarlık yatırımı sağlayabilmek olarak öne çıkıyor.

Kaynak: Mepa News, Enab Baladi