Suriye'nin Mekke İttifakı'na katılımı hangi sonuçları doğurabilir?

Cian Ward | New Arab | Tercüme: Mepa News

Suriyeli yetkililer, Yemen'de Husilere karşı Suudi kuvvetlerine destek vermek üzere binlerce askerin gönderildiğine ilişkin son haberleri yalanladı.

Yetkililer, iki ülke arasındaki mevcut koordinasyonun "eğitim, uzmanlık paylaşımı ve askeri istişarelere" odaklandığını belirtti.

Suriye'nin Yemen'de rol üstlenebileceği yönündeki spekülasyonlar, Şam'ın Mekke İttifakı'na katılma girişimine ilgiyi artırdı. Ağustosta imzalanan ve bölgenin en yeni güvenlik anlaşması olan ittifak, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan'ı NATO benzeri bir karşılıklı savunma anlaşmasıyla bir araya getiriyor.

ittifak, ülkelerden birine yönelik saldırının üçüne de yapılmış sayılacağını belirtiyor.

Suriye Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, "Suriye'nin Mekke ittifakına katılımını değerlendirmek üzere görüşmeler sürüyor" dedi.

Analistlere göre ittifakın kurulması ve Suriye'nin ittifaka katılma ihtimali, bölge güçlerinin güvenlik düzenini yeniden şekillendirmeye yönelik yeni bir girişimini yansıtıyor.

Ancak ittifakın gerçekte ne kadar anlam taşıdığı hala tartışmalı.

Bir savunma ittifakı

Savunma ittifakı, İran savaşı ve İran ile ortaklarının Körfez'deki kritik altyapıya düzenlediği saldırılar sonucunda ortaya çıktı.

Arab Gulf States Institute araştırmacısı Said Bakr, The New Arab'a, "ABD bölgenin başlıca güvenlik ortaklarından biri olmayı sürdürürken Suudi Arabistan ittifaka katılarak ek bir güvence aradı. 7 Ekim'den bu yana yaşananlar, yalnızca ABD'nin güvenlik garantilerine bel bağlanması konusunda kuşku oluşturdu." dedi.

Ancak ittifak üyelerinin birbirleri adına ne ölçüde sorumluluk üstlenmeye hazır oldukları şimdiden sorgulanıyor.

Birleşmiş Milletlerin tanıdığı hükümet ile Husiler arasındaki Yemen iç savaşının eylülde yeniden alevlenmesinin ardından Husiler, Suudi Arabistan'a bir dizi füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenledi.

Suudi Arabistan, Mekke İttifakı'nın savunma hükmünü 5 Ekim'de resmen devreye soktu. Hem Türkiye hem de Pakistan bunun üzerine Suudi Arabistan'a destek sözü verdi.

Ancak iki ülke de buna karşılık Husilere yönelik herhangi bir saldırı düzenlediğini kamuoyuna açıklamadı. Dolayısıyla gerçekte ne tür somut destek sağlandığı belirsiz.

Bakr, The New Arab'a, "Ülkeler ittifakın uygulamada nasıl işleyeceğini hala belirlemeye çalışıyor" dedi.

İttifakın kapsamı bile henüz belli değil. Aralarında Mısır, Ürdün ve Bangladeş'in de bulunduğu bazı ülkeler anlaşmaya katılmaya ilgi duyduklarını gösterdi.

Chatham House'ta kıdemli araştırmacı olan Haid Haid, The New Arab'a, "Üye ülkeler Suriye'yi kabul etmeye istekliyse bu, yalnızca ittifakı genişletip yeni bir bölgesel güvenlik çerçevesi olarak geliştirme hedefini yansıtıyor olabilir. Suriye'nin üyelere gerçekte hangi somut ek kabiliyetleri sunabileceği belirsiz." dedi.

Suriye'nin ittifaka ilgisi

Ancak Suriye'nin Mekke İttifakı'na katılma isteğinin birden fazla boyutu var. Haid'e göre bunun birkaç nedeni bulunuyor.

İttifak, Suriye'nin "eğitim ve kapasite geliştirme dahil olmak üzere ortaklarından ek askeri kabiliyet ve destek elde ederek" silahlı kuvvetlerini yeniden yapılandırma çabalarını güçlendirmesinin bir yolu.

Suriye ile Türkiye arasındaki güvenlik ilişkileri giderek yakınlaşıyor. Haberlere göre Suriye, askeri eğitim için Türkiye'ye subay adayları gönderiyor ve ikili savunma anlaşması kapsamında silahlarını Türkiye'den tedarik edecek.

Haid ayrıca, özellikle üyeliğin Suudi Arabistan'a destek için asker gönderilmesi gibi somut taahhütlere yol açması halinde Suriye'nin "doğrudan ve dolaylı mali faydalar elde edebileceğini" düşünüyor.

Haid'e göre Suriye'nin hedeflerinden biri de "İsrail'in daha da ilerlemesine karşı caydırıcılık kapasitesini artırmak" olabilir.

İsrail, Esed rejiminin 2024'te devrilmesinin ardından Suriye'nin güneyindeki işgalini genişletti. Kuvvetlerini, 1967'de Suriye'den ele geçirdiği işgal altındaki Golan Tepeleri'nden komşu Kuneytra vilayetine gönderdi.

İsrail ayrıca Süveyda'daki ayrılıkçı Dürzi "Ulusal Muhafızlar" grubuna destek verdi. Şam'ı ülkeye yeniden müdahale etmekle tehdit ederek gruba karşı harekete geçmesini engelledi.

Bakr'a göre Suriye ittifaka katılırsa biri nükleer güç olan üç büyük ülkeyle karşılıklı savunma hükmünü devreye sokabilecek olması, "İsrail'in Suriye'ye yönelik gelecekteki askeri adımlarını değerlendirirken yaptığı stratejik hesaplara en azından daha fazla belirsizlik katabilir".

Ancak bu durum büyük çaplı bir çatışma riskini de artırabilir.

Artan riskler

Suriye'nin, İsrail'in giderek saldırganlaşan dış politikasının ön cephesinde bulunması, gerilimin tırmanması riskini doğurabilir.

Soufan Centre'da kıdemli direktör olan Caroline Rose, "İsrail'in bir mesaj vermek için Suriye'nin üyeliğinden önce hamlelerini yoğunlaştırmaya ya da doğrudan Türkiye'ye karşı koymaya çalışması güçlü bir ihtimal" dedi.

Rose, The New Arab'a, "İsrail'in mevcut operasyonları göz önüne alındığında Suriye ittifakın 'en zayıf halkası' olur. Dolayısıyla bölge güçleri bunu hesaba katmalı" dedi.

İsrail, Türkiye'nin Suriye'de arttığını düşündüğü nüfuzuna karşı koymaya da çalıştı.

İsrail Hava Kuvvetleri, ağustosta Suriye'nin kuzeyindeki Ebu Zuhur Hava Üssü'nü vurdu. İsrail, saldırıyı Türk kuvvetlerinin üsse konuşlandırılmasını önlemek için düzenlediğini ileri sürdü. Hem Türkiye hem de Suriye, üste Türk kuvvetlerinin bulunduğu iddiasını reddetti.

Bakr, bu saldırıların "İsrail'in, Tel Aviv'in kendi güvenlik çıkarlarıyla çeliştiğini düşündüğü güvenlik iş birliğinden vazgeçmesi için Şam'a askeri güç kullanarak baskı yapmaya hazır olduğunu gösterdiğini" söyledi ve "İsrail'in anlaşmanın güvenilirliğini sınamaya karar vermesi, ittifak üyelerini zor durumda bırakabilir." dedi.

Ancak ittifakın karşılıklı savunma hükmünün gerçekte ne kadar bağlayıcı olduğu da belirsiz. Suudi Arabistan'ın ekimde bu hükmü devreye sokmasının ardından Türkiye ve Pakistan'ın verdiği destek sınırlı görünüyor.

Siyasi risk ve kalkınma alanında danışmanlık yapan COAR Global'de araştırma müdürü olan Muhannad Al-Rish, ittifakın güvenilirliği sorgulanırken The New Arab'a, "Asıl mesele, bir savunma anlaşmasının mutlaka etkili koruma sağlamaması. Özellikle İsrail'in Suriye'ye yönelik politikası daha geniş bölgesel hesaplardan etkilenirken üyeliğin tek başına İsrail saldırılarını veya askeri baskınlarını durduracağının garantisi yok." dedi.

Yemen meselesi

Bazı basın haberlerine göre birkaç Yemenli yetkili, Suriye'nin Husilerle savaşmak üzere Yemen'e binlerce asker göndermeyi planladığını iddia etti. Suriyeli yetkililer bu iddiaları sert bir dille reddetti.

Dışişleri Bakanı Esad Şeybani, Suriye'nin Yemen'e asker gönderme planı olmadığını ve Suriye dışına herhangi bir askeri birlik gönderilmesi halinde bunun kamuoyuna duyurulacağını söyledi.

Suriyeli yetkililer pazar günü Associated Press'e, Suudi Arabistan'a askeri danışmanlar gönderildiğini ve 600 özel kuvvetler mensubunun da önümüzdeki hafta gönderilmesinin planlandığını söyledi.

Bu görevlendirme, Suriye ile Suudi Arabistan arasında Şam'a 400 milyon doları aşkın kalkınma kredisi sağlayan bir savunma iş birliği anlaşmasının imzalanmasının ardından geldi.

Suriye'nin Suudi Arabistan'a asker gönderme ihtimali, Riyad'la gelişen güvenlik ilişkilerinin somut sonuçlarını gösteriyor.

Al-Rish, The New Arab'a, "Suriye'nin, İran destekli milislerden gelen tehditler karşısında Körfez ülkelerinin güvenliğini desteklemekte elbette çıkarı var" dedi. "Ancak bu, başka bir bölgesel savaşa doğrudan katılmaktan farklı."

Al-Rish, Suriye'nin ne şekilde müdahil olduğunun henüz belli olmadığına dikkat çekerken ülkenin "devlet kurumlarını yeniden inşa etmeye, ordusunu yeniden yapılandırmaya ve yaşam koşullarını iyileştirmeye odaklanması gerektiğini" de savundu.

Ancak ona göre Mekke İttifakı'na katılmak bu önceliklerle çelişmek zorunda değil.

Al-Rish, "Şam bölgede yeniden yerini kazanmaya çalışıyor ve bölge güçleriyle daha güçlü ilişkiler kurmak bu sürecin önemli bir parçası. Önemli olan, bu ortaklıkların ülkenin toparlanmasına katkıda bulunup bulunmadığı." dedi.