Suriye'nin yeniden inşasında hangi ülkeler yarışıyor?

Fotoğraf: Lübnan sınırındaki Kusayr ilçesi - Halid Abdurrahman

Suriye'de Beşar Esed'in devrilmesinin ardından başlayan yeni dönemde, ülkenin yeniden inşası uluslararası aktörlerin rekabet ettiği başlıca alanlardan biri haline geldi.

Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri milyarlarca dolarlık yatırım ve finansman paketleriyle öne çıkarken Türkiye, ulaştırma, ticaret ve müteahhitlik sektörlerinde etkisini artırmaya çalışıyor.

Avrupa Birliği ekonomik entegrasyon ve finansman kanallarını yeniden açmayı hedeflerken Çin de Suriye pazarında yeni ortaklıklar arıyor.

Ancak açıklanan yatırım rakamları ile sahada hayata geçirilen projeler arasında önemli bir fark bulunuyor. Suriye'nin yeniden inşa maliyetinin 216 milyar dolar olarak hesaplandığı bir ortamda, uluslararası aktörlerin rekabeti yalnızca ekonomik kazançla sınırlı değil. Ülkenin gelecekteki ticaret, enerji ve ulaşım ağlarında kimin daha fazla söz sahibi olacağı da belirleyici.

Dünya Bankası'nın Ekim 2025'te yayınladığı değerlendirmeye göre, 2011-2024 döneminde Suriye'de meydana gelen fiziksel hasarın maliyeti 108 milyar dolara ulaştı. Yeniden inşa için gereken tutarın ise 140 milyar ila 345 milyar dolar arasında değişebileceği, en makul tahminin 216 milyar dolar olduğu belirtildi.

Bu tutarın 82 milyar dolarlık bölümünün altyapı, 75 milyar dolarının konutlar, 59 milyar dolarının ise konut dışı binalar için gerektiği hesaplandı. Ülkenin yeniden inşası için gereken kaynak, Suriye'nin 2024 yılı için öngörülen ekonomik büyüklüğünün yaklaşık 10 katına karşılık geliyor.

Körfez ülkeleri yeniden inşanın merkezinde

Suriye'nin yeniden inşasında en görünür rolü Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri üstleniyor. Üç ülkenin yatırımları farklı sektörlerde yoğunlaşırken, bu durum Körfez ülkeleri arasında fiilî bir iş bölümü oluştuğu değerlendirmelerine yol açıyor.

Arab Gulf States Institute tarafından Eylül 2026'da yayınlanan analizde Suudi Arabistan'ın havacılık, telekomünikasyon ve enerji alanlarında, BAE'nin limanlar, serbest bölgeler ve gayrimenkul projelerinde, Katar'ın ise elektrik üretimi ve finansal sistemin yeniden yapılandırılmasında öne çıktığı belirtildi.

Analize göre Körfez ülkeleri, 2025 ortasından itibaren Suriye ile yaklaşık 28 milyar dolarlık mutabakat ve yatırım anlaşması açıkladı. Ancak bu rakamın tamamı fiilen yatırılmış sermaye veya tamamlanmış proje anlamına gelmiyor.

Suudi Arabistan: Enerji, havacılık ve altyapı yatırımları

Suudi Arabistan, Suriye'nin yeni yönetimiyle kurduğu yakın siyasi ilişkileri ekonomik ortaklığa dönüştürmeye çalışıyor.

Temmuz 2025'te düzenlenen Suriye-Suudi Yatırım Forumu'nda iki ülke arasında 47 anlaşma ve mutabakat zaptı imzalandı. Açıklanan toplam değer 6,4 milyar doların üzerindeydi. Anlaşmalar enerji, turizm, sanayi, ticaret, gayrimenkul, altyapı ve telekomünikasyon gibi alanları kapsıyor.

Suudi şirketlerinin öne çıktığı projeler arasında Halep Uluslararası Havalimanı'nın geliştirilmesi, telekomünikasyon altyapısının yenilenmesi ve su projeleri bulunuyor. Yaklaşık 1 milyar dolarlık Silk Link projesi kapsamında 4 bin 500 kilometre uzunluğunda fiber optik ağ, beş veri merkezi ve denizaltı kablo bağlantı noktaları kurulması planlanıyor.

Suudi Arabistan'ın yeniden inşa sürecindeki rolü kasım ayında yeni bir aşamaya geçti. 4 Kasım'da Suriye Maliye Bakanlığı ile Suudi Kalkınma Fonu arasında toplam 403 milyon doları aşan altı imtiyazlı kredi anlaşması imzalandı.

Anlaşmalar elektrik, su, sağlık, konut, sivil savunma ve dijital dönüşüm projelerini kapsıyor. Paket kapsamında Halep Termik Santrali'nin rehabilitasyonu, Şam ve İdlib'de 300 bin akıllı su sayacının kurulması, 25 sivil savunma merkezinin inşası veya yenilenmesi ve ilk aşamada 10 bin hasarlı konutun onarılması öngörülüyor.

Söz konusu krediler, Suudi Arabistan'ın Suriye devletine doğrudan yönelttiği ilk kalkınma finansmanı paketi olarak tanımlandı.

Katar: Elektrik üretiminde büyük ölçekli projeler

Katar, Suriye'nin en temel sorunlarından biri olan elektrik arzının iyileştirilmesi için büyük ölçekli projelerle öne çıkıyor.

Katar merkezli UCC Holding öncülüğündeki uluslararası konsorsiyum, Mayıs 2025'te Suriye yönetimiyle yaklaşık 7 milyar dolar değerinde enerji yatırımı için mutabakat zaptı imzaladı. Kasım 2025'te ise sekiz elektrik santralinin toplam 5 bin megavat kapasiteyle inşa edilmesi ve işletilmesini öngören nihai imtiyaz anlaşmaları imzalandı.

Konsorsiyumda Katar merkezli UCC Holding'in yanı sıra Türkiye'den Kalyon G.I.S. Enerji ve Cengiz Enerji de bulunuyor. Proje, Katar sermayesinin yanı sıra Türk şirketlerinin de Suriye'nin enerji altyapısında yer almasını sağlıyor.

Uygulama aşamasına geçtiğine ilişkin en somut örneklerden biri, Hama'nın batısındaki Zeyzun Termik Santrali projesi. Suriye Enerji Bakanlığı Nisan 2026'da 1000 megavat kapasiteli santralin çalışmalarının başladığını duyurdu. Proje, 5000 megavatlık toplam enerji anlaşmasının bir parçası.

Bu yatırım, Katar'ın Suriye'deki yeniden inşa sürecinde yalnızca finansman sağlayan değil, enerji üretim altyapısının geliştirilmesinde doğrudan rol üstlenen aktörlerden biri olduğunu gösteriyor.

Birleşik Arap Emirlikleri: Tartus Limanı ve ticaret yolları

BAE'nin Suriye'deki en önemli yatırımlarından biri, ülkenin Akdeniz'e açılan kapılarından Tartus limanının geliştirilmesi.

Dubai merkezli DP World, Temmuz 2025'te Suriye Genel Kara ve Deniz Limanları İdaresi ile 30 yıllık imtiyaz anlaşması imzaladı. Şirket, limanın altyapısını modernize etmek ve işletmek için toplam 800 milyon dolar yatırım yapmayı taahhüt etti.

Proje kapsamında rıhtımların, depolama alanlarının ve yük elleçleme sistemlerinin yenilenmesi, limanın dijital altyapısının geliştirilmesi ve kapasitesinin artırılması hedefleniyor.

DP World, Temmuz 2026'da üç mobil liman vincinden ilkinin Tartus'a ulaştığını, ağustos ayında ise üç vincin teslimatının tamamlandığını açıkladı. Şirket, yeni ekipmanlarla limanın yük elleçleme kapasitesinin yaklaşık yüzde 40 artırılmasının beklendiğini bildirdi.

Tartus Limanı yatırımı, BAE'nin Suriye'nin Akdeniz ticaretinde ve bölgesel lojistik ağlarında yeniden konumlanmasında etkili olabilecek başlıca projelerden biri.

Türkiye: Müteahhitlik, ulaştırma ve ticaret ağları

Türkiye, Suriye'nin yeniden inşasında Körfez ülkeleri gibi büyük finansman paketleri açıklayan başlıca aktörlerden biri olmaktan ziyade, coğrafi yakınlığı, müteahhitlik sektörü, sanayi altyapısı ve ticaret bağlantıları üzerinden öne çıkıyor.

Türkiye ile Suriye arasındaki ekonomik ilişkiler, yeni yönetimin kurulmasının ardından hızla genişledi. Ağustos 2026'da Şam'ı ziyaret eden Ticaret Bakanı Ömer Bolat, iki ülke arasındaki ticaret hacminin 10 milyar dolara çıkarılmasının hedeflendiğini açıkladı. Bolat, Türkiye'nin müteahhitlik sektörünün konut, altyapı, ulaştırma ve teknik danışmanlık alanlarında Suriye'nin yeniden inşasına katkı sunabileceğini belirtti.

İki ülke arasında 2025 yılında gerçekleşen ticaret hacmi 3,7 milyar dolar olarak açıklanmıştı.

Türk şirketlerinin ilgi gösterdiği alanların başında kara ve demir yolu altyapısı geliyor. Eylül 2026'da Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (TÜSİAD) heyetinin Şam'da Suriye Ulaştırma Bakanlığı yetkilileriyle gerçekleştirdiği görüşmelerde demir yolu ağının rehabilitasyonu, uluslararası kara yolu bağlantıları ve limanlarla sınır bölgelerini birbirine bağlayacak ulaştırma koridorları ele alındı.

Suriye yönetimi, Tartus limanı ile Irak sınırı arasında bağlantı sağlayacak güzergahlar dahil olmak üzere bazı projelerin yap-işlet-devret modeliyle hayata geçirilmesini değerlendiriyor.

Türkiye'nin rolü yalnızca doğrudan ikili projelerle sınırlı değil. Katar öncülüğündeki 5 bin megavatlık enerji konsorsiyumunda Kalyon ve Cengiz gibi Türk şirketlerinin bulunması, Ankara merkezli şirketlerin üçüncü ülkeler üzerinden de Suriye pazarında yer alabildiğini gösteriyor.

Türkiye açısından Suriye'nin yeniden inşası, ekonomik fırsatların yanı sıra iki ülke arasındaki ticaret yollarının yeniden açılması, sınır bölgelerindeki sanayi ve lojistik faaliyetlerinin canlandırılması ve Suriye'nin bölgesel ulaşım ağlarına bağlanması anlamına geliyor.

Avrupa Birliği: Finansman ve ekonomik entegrasyon arayışı

Avrupa Birliği, Körfez ülkeleri gibi büyük ölçekli ticari projelerden ziyade Suriye'nin uluslararası finans sistemine ve Avrupa pazarına yeniden entegre edilmesine odaklanıyor.

Reuters'ın 11 Kasım 2026 tarihli haberine göre AB, Suriye ile ilişkileri kapsamlı biçimde geliştirmeyi ve 2008'de paraflanmış ancak yürürlüğe girmemiş ortaklık anlaşmasını yeniden gündeme almayı değerlendiriyor.

Brüksel'in planları arasında Suriye'nin Avrupa-Akdeniz işbirliği mekanizmalarına ve küresel ticaret ağlarına yeniden dahil edilmesi, Avrupa Yatırım Bankası'nın ülkeyle ilişkilerinin canlandırılması ve Şam yönetiminin Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'na ortak olmasının desteklenmesi bulunuyor.

AB'nin 2026-2027 dönemi için Suriye'ye ayırdığı destek 620 milyon euro olarak açıklandı. Bu kaynak insani yardım ve sosyoekonomik toparlanmayı kapsıyor.

Reuters'a göre AB'nin 17 Kasım'da Şam'da düzenlemesi planlanan koordinasyon toplantısı, özel sektör yatırımlarını teşvik etmeyi ve 2027'de gerçekleştirilebilecek bir AB-Suriye yatırım konferansının zeminini oluşturmayı hedefliyor.

Avrupa'nın yaklaşımı yalnızca ekonomik değil. Brüksel, Suriye'nin yeni yönetimiyle ilişkilerini geliştirirken Rusya'nın ülkedeki askeri ve ekonomik etkisinin sınırlandırılmasını da hedefliyor.

Çin: Yeni pazara giriş arayışı

Çin, Suriye'nin yeniden inşasında potansiyel olarak önemli bir aktör olabilecek ülkelerden biri. Pekin'in inşaat, enerji, ulaştırma, sanayi ve telekomünikasyon alanlarındaki şirketleri, Suriye'nin altyapı ihtiyaçları açısından önemli kapasitelere sahip.

Ancak şu ana kadar Çin'in Suriye'de Körfez ülkelerinin açıkladığı ölçekte büyük ve uygulamaya geçmiş projeleri bulunmuyor.

3 Kasım 2026'da Şam'da düzenlenen Suriye-Çin Ekonomik Kalkınma Forumu'na inşaat, mühendislik, yapı malzemeleri, imalat ve yatırım alanlarında faaliyet gösteren 16 Çinli şirket katıldı.

Suriye yönetimi, forumu Çinli şirketlerle ortaklıkların geliştirilmesi ve ülkenin yeniden inşasında yeni yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi için bir platform olarak tanımladı.

Devlet Başkanı Ahmed Şara da Çinli iş insanlarından oluşan heyetle görüşerek sanayi, inşaat ve yeniden inşa alanlarında işbirliğini ele aldı.

Bu temaslar Çin'in Suriye pazarına yönelik ilgisinin arttığını gösterse de henüz büyük ölçekli sözleşmelerin ve fiilî yatırımların açıklanması aşamasına gelinmiş değil.

Rusya ve İran: Eski nüfuz alanlarının geleceği belirsiz

Rusya ve İran, Esed rejiminin en önemli dış destekçileri arasında yer alıyordu. İki ülke de iç savaş boyunca Suriye'de askeri, siyasi ve ekonomik varlık oluşturdu. Ancak Esed'in Aralık 2024'te devrilmesiyle bu ilişkilerin zemini önemli ölçüde değişti.

Rusya, Tartus Deniz Üssü ve Hmeymim Hava Üssü'ndeki varlığını korumak için yeni yönetimle müzakerelerini sürdürüyor. Moskova'nın bu tesislere erişimini sürdürmesi, Doğu Akdeniz ve Ortadoğu'daki askeri varlığı açısından stratejik önem taşıyor.

Reuters'ın 11 Kasım tarihli haberinde, AB'nin hazırladığı diplomatik belgede Rusya'nın Suriye'deki etkisinin Esed sonrası dönemde azaldığı ancak askeri varlığı ve ekonomik nüfuzunun hâlâ kaygı konusu olduğu belirtiliyor.

İran açısından ise yeni yönetimle ilişkilerin yeniden kurulması ve önceki dönemde elde ettiği ekonomik pozisyonların korunması daha zor görünüyor. Tahran'ın Suriye'deki önceki askeri ve siyasi nüfuzunun önemli ölçüde zayıfladığı değerlendiriliyor.

Bu iki ülkenin geçmişteki yatırımları ve ekonomik anlaşmaları bulunsa da mevcut kaynaklarda Suudi Arabistan, Katar ve BAE'nin açıkladığı yeni projelerle karşılaştırılabilecek ölçekte yeni bir yeniden inşa programı öne çıkmıyor.

Uluslararası finans kuruluşları da devrede

Suriye'nin yeniden inşası yalnızca devletler ve özel şirketler arasındaki anlaşmalarla yürütülemeyecek kadar büyük bir finansman ihtiyacı doğuruyor. Bu nedenle Dünya Bankası ve diğer uluslararası finans kuruluşları da sürecin önemli aktörleri arasında yer alıyor.

Suriye ve Dünya Bankası, Ekim 2026'da ülkenin ekonomik toparlanmasını ve yeniden inşasını desteklemek amacıyla Suriye Toparlanma ve Yeniden İnşa Fonu'nun (START) kurulması konusunda anlaştı.

Çok donörlü olarak tasarlanan fonun imtiyazlı finansman, yatırım garantileri, teknik yardım ve kurumsal kapasite geliştirme desteği sağlaması hedefleniyor. Fonun Dünya Bankası tarafından yönetilmesi ve bağışçı ülkeler ile kalkınma kuruluşlarıyla koordinasyon içinde çalışması planlanıyor.

Dünya Bankası ayrıca Suriye'de altyapı yatırımlarının finansmanı, kamu-özel sektör ortaklıklarının geliştirilmesi ve yatırım projelerinin hazırlanması konusunda Şam yönetimiyle görüşmeler yürütüyor.

Bu mekanizmalar, Suriye'nin yeniden inşasında yalnızca sermaye aktarımının değil, uluslararası finans sistemine yeniden erişimin ve yatırımcı güveninin de belirleyici olacağını gösteriyor.

Açıklanan milyarlarca dolarlık anlaşmalar sahaya ne kadar yansıdı?

Suriye'nin yeniden inşasında dikkat çeken en önemli sorunlardan biri, açıklanan yatırım tutarlarının tamamının fiili yatırıma dönüşmemiş olması.

İmzalanan mutabakat zaptları, yatırım niyetleri, imtiyaz sözleşmeleri, kalkınma kredileri ve inşaatı başlamış projeler aynı kategoride değerlendirilemez.

Örneğin Katar öncülüğündeki enerji anlaşmasında Zeyzun Santrali'nin inşasına başlanmış durumda.

BAE merkezli DP World ise Tartus limanına yeni ekipman sevkiyatını tamamlayarak 800 milyon dolarlık yatırım programında somut bir aşamaya geçti.

Suudi Arabistan'ın 403 milyon doları aşan kalkınma kredileri de imzalanmış finansman anlaşmaları niteliğinde. Bu kaynakların projelere aktarılması ve uygulamanın tamamlanması ise ayrı bir süreç.

Buna karşılık Çinli şirketlerle yapılan görüşmeler henüz yatırım fırsatlarının değerlendirilmesi aşamasında.

Türkiye'nin ulaştırma ve sanayi alanındaki temasları da projelerin hazırlanması ve yatırımcıların ilgisinin somutlaştırılması sürecinde ilerliyor.

Suriye'nin yeniden inşasında siyasi istikrar, güvenlik, bankacılık sisteminin işlerliği, yatırımcıların hukuki güvenceleri ve kamu kurumlarının kapasitesi belirleyici olacak.

Ülkenin yeniden inşası için gereken 216 milyar dolarlık kaynak düşünüldüğünde, hiçbir ülkenin bu yükü tek başına üstlenmesi mümkün görünmüyor. Bu nedenle önümüzdeki dönemde rekabetin yanı sıra Körfez sermayesi, Türk inşaat sektörü, Avrupa finansmanı ve Çin teknolojisinin aynı projelerde bir araya geldiği ortaklıkların da artması bekleniyor.

Suriye'nin gelecekteki ekonomik ve siyasi yönelimi açısından asıl belirleyici olan ise açıklanan yatırım rakamlarından çok, bu projelerin ne kadarının hayata geçirileceği ve ülkenin stratejik altyapısında hangi aktörlerin kalıcı bir yer edineceği olacak.

Kaynak: Mepa News