Trump İran'a yönelik hangi seçenekleri değerlendiriyor?

ABD Başkanı Donald Trump, ara seçimlerin ardından İran'a yönelik geniş çaplı askeri operasyonların yeniden başlatılıp başlatılmayacağına ilişkin kararını yakında vereceğini söyledi.

Trump'ın önünde yeni saldırılar düzenlemek, ekonomik baskıyı sürdürmek veya Tahran'la kapsamlı tavizler içeren bir anlaşmaya varmak olmak üzere üç seçenek bulunduğu belirtiliyor.

Axios'un 5 Kasım tarihli haberine göre Trump, perşembe günü ulusal güvenlik danışmanlarıyla İran konusunu görüştükten sonra askeri operasyonların geleceğine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. ABD'li iki yetkili, bu görüşmenin seçimlerden sonra Trump ile üst düzey ulusal güvenlik ekibi arasında İran konusunda yapılan ilk toplantı olduğunu aktardı.

Trump, Beyaz Saray'daki Oval Ofis'te gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'ın nükleer programının tamamen ortadan kaldırılması ve yeniden canlanmasının önlenmesi için saldırıların genişletilip genişletilmeyeceğine karar vereceklerini söyledi.

Trump, "Şimdi bir karar vereceğiz. Daha ileri gitmek ve bunun bir daha yaşanmamasını sağlamak için saldırıları sürdürmek istiyor muyuz?" diye konuştu. ABD Başkanı, "Mümkünse ülkenin geri kalanını da yok etmek istemem ancak belki bunu yapmak zorunda kalabilirim. Yakında öğreneceksiniz" ifadelerini kullandı.

Trump'ın önündeki üç seçenek

Axios'a göre Trump yönetiminde İran konusunda üç farklı yaklaşım değerlendiriliyor. İlk seçenek, İran'ın askeri ve nükleer altyapısına yönelik yeni saldırılar düzenlenmesi. İkinci seçenek, Tahran yönetimine yönelik ekonomik baskının ve deniz ablukasının sürdürülmesi. Üçüncü seçenek ise İran'ın önemli tavizler vermesini öngören bir anlaşmaya ulaşılması.

Trump'ın kararında 3 Kasım'da yapılan ara seçimlerin sonuçlarının da etkili olması bekleniyor. Cumhuriyetçilerin Kongre'nin iki kanadında da kontrolü kaybetmesi, İran savaşının siyasi ve ekonomik maliyetini yeniden gündeme taşıdı. Başkan Yardımcısı JD Vance, seçim yenilgisinin nedenlerinden biri olarak savaşı gösterirken Trump da çatışmanın akaryakıt fiyatlarını yükselttiğini kabul etmişti.

Katar arabuluculuğunda iki aşamalı teklif

Trump'ın askeri seçenekleri değerlendirdiği sırada diplomatik temaslar da yoğunlaştı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin perşembe günü Katar, Suudi Arabistan, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Mısır'dan arabulucularla bir dizi telefon görüşmesi yaptığı bildirildi.

Axios'un bölgesel kaynaklara dayandırdığı habere göre Katar arabuluculuğunda Washington ve Tahran arasında iki gün içinde uygulanabilecek bir güven artırıcı taslak üzerinde görüşmeler sürüyor. Teklifin, tarafların daha kapsamlı bir anlaşmaya ulaşmasının önünü açması hedefleniyor.

Taslağın ilk aşamasında ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması ve dondurulmuş İran varlıklarının bir bölümünü serbest bırakması öngörülüyor. Buna karşılık Tahran'ın, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansını (UAEA) bombalanan nükleer tesislerde inceleme yapmak üzere resmen davet etmesi bekleniyor. Davetin, bir yıl önce Kahire'de varılan anlaşma temelinde yapılması planlanıyor.

İkinci aşamada ise Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması ve ardından İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ele alınacağı nükleer müzakerelerin yeniden başlatılması öngörülüyor.

Söz konusu taslak henüz taraflar arasında üzerinde uzlaşılmış nihai bir anlaşma niteliği taşımıyor. Görüşmelerin arabulucular üzerinden sürdüğü ve Washington ile Tahran'ın temel konularda uzlaşmasının henüz kesinleşmediği belirtiliyor.

İran'dan Rusya'ya diplomatik mesaj

Diplomatik temasların bir diğer ayağında İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, perşembe günü Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile Kremlin'de görüştü.

İran devlet medyasına göre Rızai, İran lideri Mücteba Hamaney'in mesajını Putin'e iletti. Görüşmede savaşın sona erdirilmesi, savaş sonrası dönemin güvenlik düzenlemeleri ve bölgesel gelişmeler ele alındı. Putin'in de çatışmanın sona erdirilmesine yardımcı olmaya hazır olduğunu belirttiği aktarıldı.

Rızai, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, İran'ın ABD'ye diplomatik temasların yeniden başlaması için yedi şart ilettiğini söyledi. Rızai, "Amerikalılara diplomasi konusunda yedi şartımızı açıkladığımızı söyledik. ABD bu şartlarımızı yerine getirmediği sürece Hürmüz Boğazı açılmayacak ve herhangi bir müzakere yapılmayacak" dedi.

İran'ın daha önce kamuoyuna yansıyan talepleri arasında ateşkes, yurt dışındaki İran varlıklarının serbest bırakılması, petrol sektörüne yönelik yaptırımların kaldırılması, ABD deniz ablukasının sona erdirilmesi ve savaş tazminatı ödenmesi gibi başlıklar bulunuyor.

Putin'in arabuluculuk önerileri, Moskova'nın Washington ile Tahran arasındaki gerilimin düşürülmesinde rol üstlenme arayışını da gündeme taşıyor.

ABD ordusu muhtemel yeni saldırılara hazırlanıyor

Axios'a konuşan bir ABD'li yetkili, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) İran'da büyük çaplı askeri saldırıların yeniden başlatılması ihtimaline karşı hazırlıklarını tamamlamak üzere olduğunu ancak Washington'dan henüz yeni bir operasyon talimatı almadığını söyledi.

Olası yeni saldırıların işaretlerinden biri olarak bölgeye üçüncü bir ABD uçak gemisi taarruz grubunun gönderilmesi gösteriliyor.

ABD'li yetkili, USS Theodore Roosevelt uçak gemisi ve beraberindeki taarruz grubunun cuma gününden itibaren Singapur'da birkaç gün liman ziyareti yapacağını, grubun kasım ayının ortalarından önce CENTCOM'un sorumluluk sahasına ulaşmasının beklenmediğini belirtti.

Washington'un askeri hazırlıkları sürdürürken diplomatik kanalları da açık tutması, Trump yönetiminin henüz nihai bir karar vermediğini gösteriyor.

ABD Başkanı'nın önümüzdeki günlerde atacağı adım, savaşın yeniden genişlemesi ya da müzakerelerin yeni bir aşamaya geçmesi açısından belirleyici olacak.

Kaynak: Mepa News