Trump, Putin ve Şi'nin üçlü görüşmesi neden önemli?

Trump, Putin ve Şi'nin üçlü görüşmesi neden önemli?

Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderleri, İran ve Ukrayna savaşları ile nükleer silahların kontrolünü görüşmek üzere Çin'de bir araya geldi. Görüşme, küresel güç dengelerinin geleceği açısından önem taşıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, küresel güvenlik ve uluslararası düzenin geleceğini ilgilendiren başlıkları görüşmek üzere Çin'de bir araya geldi.

Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini aynı masada buluşturan görüşme, nükleer silahların kontrolü, İran ve Ukrayna savaşları ile ABD-Çin rekabeti açısından önem taşıyor. Ancak liderlerin farklı öncelikleri, toplantıdan kapsamlı bir anlaşma çıkmasını zorlaştırıyor.

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım Perşembe günü Çin'in Shenzhen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında ilk resmi üçlü görüşmelerini gerçekleştiriyor. Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini aynı masada buluşturan toplantı, uluslararası siyasetin geleceği açısından sembolik ve stratejik önem taşıyor.

Görüşmenin gündeminde nükleer silahların kontrolü, ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş, Rusya-Ukrayna savaşı ve küresel ticaret gibi başlıklar bulunuyor. Bununla birlikte üç liderin toplantıya birbirinden farklı hedeflerle katılması, somut bir uzlaşmaya ulaşılmasını güçleştiriyor.

Associated Press'e (AP) göre Trump, görüşmeyi nükleer silahların sınırlandırılması konusunda yeni bir sürecin başlatılması ve uluslararası çatışmaların sona erdirilmesi için fırsat olarak görüyor. Putin, Ukrayna savaşını ve Rusya'nın Avrupa güvenlik düzenine ilişkin taleplerini gündeme taşımak isterken Şi Cinping, Çin'in küresel diplomatik ağırlığını artırmayı ve Pekin'in istemediği başlıklarda doğrudan taraf haline gelmemeyi hedefliyor.

Üç nükleer gücün aynı masada buluşması

Görüşmenin en önemli boyutlarından biri, ABD, Rusya ve Çin liderlerinin nükleer silahların kontrolünü doğrudan ele alabilecek olması.

ABD ve Rusya, dünyadaki nükleer savaş başlıklarının büyük bölümüne sahip. AP'nin aktardığı tahminlere göre iki ülkenin de 5 binden fazla nükleer savaş başlığı bulunurken Çin'in envanterinin 600'ün üzerinde olduğu değerlendiriliyor.

Washington yönetimi, yeni bir nükleer silah anlaşmasının yalnızca ABD ve Rusya'yı değil, Çin'i de kapsamasını istiyor. Trump, daha önce yaptığı açıklamalarda mevcut anlaşmaların ötesine geçen, üç ülkenin nükleer kapasitelerini dikkate alan yeni bir düzenleme oluşturulması gerektiğini savunmuştu.

Bu girişim, ABD ile Rusya arasında stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasını düzenleyen Yeni Stratejik Silahların Azaltılması Antlaşması'nın (New START) Şubat 2026'da sona ermesinin ardından daha da önem kazandı. Anlaşmanın sona ermesiyle iki ülkenin stratejik nükleer silahlarına yönelik son büyük ikili sınırlama mekanizması da ortadan kalktı.

Ancak Pekin, nükleer kapasitesi ABD ve Rusya'nın oldukça gerisindeyken aynı sınırlamalara tabi tutulmasını istemiyor. Çin yönetimi, öncelikle Washington ve Moskova'nın kendi nükleer stoklarını azaltması gerektiğini savunuyor.

Bu nedenle üçlü görüşmede nükleer silahların sınırlandırılması konusunda kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılması beklenmiyor. Buna karşılık liderlerin bu konuyu doğrudan ele alması, gelecekteki müzakerelerin başlaması açısından önem taşıyabilir.

İran savaşı ve Ortadoğu'nun geleceği

Toplantının bir diğer önemli boyutunu ABD ve İsrail'in İran'a karşı yürüttüğü savaş oluşturuyor.

Washington yönetimi, İran konusunu üçlü görüşmenin gündemine taşımayı planladığını açıklamıştı. Bu durum, savaşın yalnızca Ortadoğu'daki güç dengelerini değil, ABD, Çin ve Rusya arasındaki ilişkileri de etkileyen küresel bir mesele haline geldiğini gösteriyor.

Çin ve Rusya, İran ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerini sürdürüyor. Özellikle Çin, enerji tedariki ve bölgesel istikrar açısından İran'daki gelişmeleri yakından takip ediyor. Hürmüz Boğazı'ndaki güvenlik sorunları ve enerji sevkiyatının aksaması, Çin ekonomisi açısından da önemli riskler oluşturuyor.

Pekin yönetimi, savaşın daha geniş bir bölgesel çatışmaya dönüşmesini istemiyor. Rusya ise İran ile ilişkileri ve ABD'nin Ortadoğu'daki askeri faaliyetleri nedeniyle gelişmeleri kendi stratejik çıkarları açısından değerlendiriyor.

Trump'ın İran konusunu iki liderle aynı masada ele alma girişimi, Washington'un savaşın sonuçlarını şekillendirmek için yalnızca bölgesel aktörlerle değil, küresel güçlerle de diplomatik temas aradığını ortaya koyuyor.

Bununla birlikte Çin ve Rusya'nın İran üzerindeki etkilerinin sınırları bulunuyor. İki ülkenin Tahran üzerindeki nüfuzları, İran'ın askeri ve siyasi kararlarını doğrudan belirleyebilecekleri anlamına gelmiyor. Dolayısıyla üçlü görüşmenin İran savaşını sona erdirecek bir anlaşma üretmesi beklenmiyor.

Ukrayna savaşı: Masada kim olacak, kim olmayacak?

Görüşmenin en hassas başlıklarından biri de Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı.

Putin, ABD ile yürütülen temaslarda Ukrayna savaşının sona erdirilmesi ve savaş sonrasındaki Avrupa güvenlik düzeninin yeniden şekillendirilmesi konularını gündeme getirmek istiyor. Moskova, NATO'nun Doğu Avrupa'daki askeri varlığı ve Rusya'nın güvenlik taleplerini de müzakerelerin önemli unsurları arasında görüyor.

Ancak Washington, üçlü görüşmenin resmî gündeminde Ukrayna savaşının bulunmasının beklenmediğini açıklamıştı. ABD yönetimi, Ukrayna meselesinin Washington, Moskova ve Kiev arasında yürütülen ayrı diplomatik temaslar üzerinden ele alındığını belirtiyor.

Bu yaklaşım, Çin'in de savaşa ilişkin doğrudan müzakerelere dahil olma konusunda isteksiz davranmasıyla örtüşüyor. Pekin, Ukrayna savaşını öncelikle Avrupa'yı ilgilendiren bir mesele olarak değerlendiriyor ve Avrupa ülkelerinin de çözüm sürecinde yer alması gerektiğini savunuyor.

Buna rağmen Putin'in Trump ve Şi ile aynı masada bulunması, Rusya açısından önemli bir diplomatik kazanım niteliği taşıyor. Moskova, Batılı ülkelerin yaptırımlarına ve uluslararası izolasyon girişimlerine rağmen kendisini küresel karar alma süreçlerinin merkezindeki aktörlerden biri olarak göstermeye çalışıyor.

Ukrayna ve Avrupalı ülkeler ise kendilerini doğrudan ilgilendiren bir savaşın geleceğinin, Kiev'in ve Avrupa'nın katılımı olmadan büyük güçler arasında ele alınmasından endişe duyuyor.

Bu nedenle görüşmenin sembolik boyutu, Ukrayna savaşının geleceğine ilişkin olası sonuçları kadar önem taşıyor.

Çin'in asıl kazancı: Küresel diplomasinin merkezinde yer almak

Üçlü görüşme, Çin açısından yalnızca ABD ve Rusya ile ilişkilerin ele alındığı bir diplomatik temas değil, aynı zamanda Pekin'in küresel güç konumunu sergileme fırsatı.

Şi Cinping, son yıllarda Çin'i uluslararası sistemde ABD'nin karşısında yükselen bir güç olarak konumlandırmaya çalışıyor. Pekin yönetimi, bir yandan ekonomik ve askeri kapasitesini artırırken diğer yandan uluslararası krizlerde diplomatik aktör olarak daha fazla rol üstlenmek istiyor.

Trump ve Putin'in Çin'de bir araya gelmesi, Şi'nin iki ülke liderini aynı platformda ağırlayan isim olarak öne çıkmasını sağlıyor. Bu durum, Çin'in yalnızca bölgesel bir güç değil, küresel meselelerin ele alındığı diplomatik süreçlerin de merkezinde bulunduğu mesajını veriyor.

Öte yandan Çin, ABD ile ekonomik ve teknolojik rekabetini de yönetmek zorunda. İki ülke arasında ticaret, ileri teknoloji çipleri, yapay zekâ ve kritik mineraller konularında önemli anlaşmazlıklar bulunuyor. Geçen yıl varılan ticari ateşkesin Ocak 2027'de sona ermesi beklenirken, Trump yönetimi Pekin'den ABD tarım ürünlerinin alımını artırmasını ve kritik minerallerin ihracatına yönelik taahhütlerini yerine getirmesini istiyor.

Bu nedenle Şi'nin önceliği, ABD ile rekabeti sürdürürken Çin'in ekonomik çıkarlarını korumak ve uluslararası sistemde vazgeçilmez bir aktör olduğunu göstermek.

Yeni bir Yalta mı?

Üçlü görüşme, bazı Rus yetkililerin de kullandığı ifadeler nedeniyle 1945'teki Yalta Konferansı ile karşılaştırılıyor.

İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyet lideri Josef Stalin'in katıldığı Yalta Konferansı, savaş sonrası Avrupa'nın siyasi düzeninin şekillenmesinde belirleyici olmuştu. Konferans, büyük güçlerin daha küçük ülkelerin geleceği üzerinde karar almasının sembollerinden biri haline geldi.

Bugünkü görüşmenin de benzer şekilde dünyanın büyük güçler arasında yeniden paylaşılmasına zemin hazırlayabileceği yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Özellikle Ukrayna ve Avrupa ülkelerinin üçlü görüşmenin dışında kalması bu endişeleri artırıyor.

Ancak mevcut tablo, yeni bir Yalta anlaşmasının ortaya çıkacağına işaret etmiyor. Üç ülkenin küresel meselelere ilişkin çıkarları önemli ölçüde farklılaşıyor. ABD ile Çin arasında ekonomik ve teknolojik rekabet sürerken Rusya'nın Ukrayna savaşı nedeniyle Batı ile ilişkileri gerginliğini koruyor. Çin ise Rusya ile yakın ilişkilerine rağmen Moskova'nın Avrupa'daki hedefleri konusunda sınırsız bir destek vermek istemiyor.

Dolayısıyla üç liderin aynı masada buluşması, uluslararası düzenin yeniden şekillendiğini gösteren önemli bir diplomatik gelişme olsa da dünyanın nüfuz alanlarına ayrılması konusunda bir uzlaşmaya varıldığı anlamına gelmiyor.

Görüşmenin sonuçlarından çok verdiği mesaj önemli

Trump, Putin ve Şi'nin görüşmesinden kısa vadede kapsamlı bir anlaşma çıkması beklenmiyor. Özellikle nükleer silahların sınırlandırılması, Ukrayna savaşı ve İran konularında tarafların öncelikleri arasında ciddi farklılıklar bulunuyor.

Buna rağmen üç ülkenin liderlerinin doğrudan bir araya gelmesi, uluslararası sistemdeki güç ilişkilerinin nasıl değiştiğini göstermesi bakımından önem taşıyor.

ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabet devam ederken bu ülkeler aynı zamanda küresel krizlerin çözümünde birbirlerinin tutumlarını dikkate almak zorunda kalıyor. Ortadoğu'daki savaşlar, Avrupa'nın güvenliği, nükleer silahlanma ve küresel ticaret gibi meseleler, bu üç ülkenin kararlarından bağımsız biçimde ele alınamıyor.

Bu açıdan Shenzhen'deki görüşme, yeni bir dünya düzeninin ilanından ziyade, mevcut düzenin geleceğine ilişkin pazarlıkların ve güç mücadelesinin en üst düzeyde görünür hale gelmesi olarak değerlendirilebilir.

Kaynak: Mepa News

wp.png

HABERE YORUM KAT
UYARI: Yorumların her türlü cezai ve hukuki sorumluluğu yazan kişiye aittir. Mepa News, yapılan yorumlardan sorumlu değildir. Her bir yorum 600 karakterle (boşluklu) sınırlıdır.