Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığı hangi boyutta?

Türkiye, Afrika'daki askeri varlığını doğrudan asker konuşlandırmalarının yanı sıra askeri eğitim merkezleri, savunma anlaşmaları, danışmanlık faaliyetleri ve yerel orduların kapasitesini geliştirmeye yönelik programlarla genişletiyor.

Somali ve Libya, Türk Silahlı Kuvvetlerinin kıtadaki en belirgin faaliyet alanları olarak öne çıkarken Nijer ve Nijerya ile geliştirilen ilişkiler, Ankara'nın Sahel ve Batı Afrika'daki güvenlik iş birliğini de artırıyor.

Türkiye'nin Afrika'daki askeri politikası, son yıllarda yalnızca silah satışı ve askeri eğitimle sınırlı kalmayan daha kapsamlı bir güvenlik ilişkisine dönüştü.

Ankara, bazı ülkelerde doğrudan askeri varlık bulundururken diğerlerinde eğitim, danışmanlık, savunma sanayisi ve teknik destek üzerinden faaliyet yürütüyor.

Ancak kıtadaki bütün bu faaliyetleri aynı kategoride değerlendirmek mümkün değil. Somali ve Libya'daki askeri görevler ile Nijer ve Nijerya'da geliştirilen eğitim ve savunma iş birlikleri arasında önemli farklar bulunuyor.

Türkiye'nin Afrika genelinde konuşlandırdığı askeri personelin toplam sayısına ilişkin güncel ve ayrıntılı bir resmi veri de kamuoyuyla paylaşılmış değil.

Somali: Türkiye'nin Afrika'daki en önemli askeri merkezi

Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığının merkezinde Doğu Afrika ülkesi Somali bulunuyor. Ankara, 2011'den itibaren Mogadişu yönetimiyle güvenlik ve savunma alanlarında kapsamlı bir iş birliği geliştirdi.

Mogadişu'da 2017 yılında açılan TURKSOM askeri Eğitim Üssü, Türkiye'nin yurt dışındaki en büyük askeri eğitim merkezlerinden biri konumunda. Üste Somali ordusuna bağlı personelin eğitimi, özel birliklerin kapasitesinin geliştirilmesi ve askeri kurumların yeniden yapılandırılmasına yönelik faaliyetler yürütülüyor.

Türkiye'nin Somali'deki askeri görevi, TBMM'nin 21 Temmuz 2026'da kabul ettiği kararla iki yıl daha uzatıldı. Buna göre Türk Silahlı Kuvvetleri unsurlarının Somali'deki görev süresi 27 Temmuz 2026'dan itibaren iki yıl daha devam edecek.

Türkiye Somali'ye F-16 konuşlandırdı

Türkiye'nin Somali'deki askeri faaliyetleri son dönemde hava ve deniz unsurlarını da kapsayacak şekilde genişledi. Savunma alanında yayın yapan Janes'in haberine göre, 12 Nisan 2026'da Somali ordusunun kuruluş yıl dönümü töreninde üç Türk F-16 savaş uçağı Mogadişu üzerinde uçuş gerçekleştirdi. MSB de T129 ATAK taarruz helikopterleri ve AS-532 Cougar nakliye helikopterlerinin faaliyetlere katıldığını duyurdu.

Aynı dönemde Türk Deniz Kuvvetlerine bağlı unsurların Somali açıklarında görev yaptığı bildirildi. Bölgede TCG Gaziantep fırkateyni, TCG Bartın korveti, TCG Bayraktar çıkarma gemisi ve TCG Yzb. Güngör Durmuş lojistik destek gemisinin bulunduğu aktarıldı.

Türkiye ile Somali arasında 8 Şubat 2024'te imzalanan Savunma ve Ekonomik İşbirliği Çerçeve Anlaşması, askeri ilişkilerin deniz güvenliği alanına da taşınmasını öngörüyor. Anlaşma kapsamında Türkiye'nin Somali donanmasının kurulması, eğitilmesi ve donatılmasına katkı sağlaması planlanıyor. Deniz haydutluğu, yasa dışı balıkçılık ve Somali'nin deniz yetki alanlarının korunması da iş birliğinin başlıkları arasında yer alıyor.

Somali ordusunun eğitiminde de önemli bir ölçeğe ulaşılmış durumda. MSB'nin 2026 yılı açıklamasına göre Türkiye'de eğitim gören 1521 Somali askeri 7 Ağustos'ta mezun oldu. Ardından 1523 kişilik yeni bir grubun komando temel eğitimi alması planlandı.

12 Kasım 2026'da MSB, Somali'ye 15 bin Türk askeri gönderileceği yönündeki iddiaları ise açık şekilde yalanladı. Bakanlık, Somali'deki Türk görev kuvveti ile Hava Unsur Komutanlığının askeri yardım, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerini sürdürdüğünü, ancak 15 bin asker gönderileceği yönündeki haberlerin gerçeği yansıtmadığını bildirdi.

Bu açıklama, Türkiye'nin Somali'deki mevcut askeri varlığı ile yeni ve büyük ölçekli bir asker konuşlandırması iddiasının birbirinden ayrılması gerektiğini ortaya koydu.

Libya: askeri varlık ve eğitim faaliyetleri devam ediyor

Türkiye'nin Afrika'daki diğer önemli askeri faaliyet alanı Libya. Ankara, 2019'da Trablus merkezli Ulusal Mutabakat Hükümeti ile imzaladığı güvenlik ve askeri iş birliği anlaşmalarının ardından ülkedeki askeri faaliyetlerini genişletti.

Türkiye'nin Libya'daki askeri varlığı, 2020'deki ateşkesin ardından eğitim, danışmanlık ve kapasite geliştirme faaliyetleri üzerinden devam etti.

TBMM Genel Kurulu, Aralık 2025'te kabul ettiği tezkereyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin Libya'daki görev süresini 2 Ocak 2026'dan itibaren 24 ay uzattı.

Libya'daki askeri iş birliği yalnızca Trablus yönetimiyle yürütülen faaliyetlerden ibaret değil. MSB Sözcüsü Tuğamiral Zeki Aktürk'ün 2026 yılında yaptığı açıklamaya göre Libya'nın doğusu ve batısından 362 askeri personel Türkiye'de komando temel eğitimini tamamladı. Bu gelişme, Türkiye'nin Libya'daki farklı askeri yapılarla eğitim üzerinden temas kurduğunu gösteriyor.

Türkiye, Libya donanmasının kapasitesinin geliştirilmesine yönelik faaliyetlerde de bulunuyor. Türk Deniz Kuvvetlerine bağlı unsurlar, Libyalı deniz harp okulu öğrencilerine yönelik liman ve deniz eğitimleri gerçekleştirdi.

Birleşmiş Milletler Libya Uzmanlar Paneli'nin Aralık 2024 tarihli raporunda Türkiye'nin Trablus ve Misrata'daki silahlı unsurlara askeri eğitim faaliyetleri sağladığı kaydedildi. Raporda, Türkiye'nin bu faaliyetlerin Libya'daki resmî makamların talepleri ve ikili anlaşmalar çerçevesinde yürütüldüğünü belirttiği aktarıldı. BM uzmanları ise eğitim faaliyetlerini Libya'ya yönelik silah ambargosu kapsamında değerlendirdi.

Nijer: Sahel'de askeri eğitim iş birliği

Türkiye'nin Sahel bölgesindeki güvenlik ilişkilerinde Nijer öne çıkan ülkelerden biri. Ankara ile Niamey arasındaki savunma iş birliği, 2024'teki üst düzey temasların ardından yeni anlaşmalarla geliştirildi.

MSB'nin açıklamasına göre Türkiye ile Nijer arasında 7 Nisan 2026'da, Nijer'de askeri eğitim desteği verilmesini öngören bir protokol imzalandı. İki ülke arasındaki temaslarda askeri eğitim, istihbarat ve savunma sanayisi alanlarındaki iş birliğinin geliştirilmesi de ele alındı.

Nijer, Fransa'nın askeri varlığını sona erdirmesinin ve Batılı ortaklarla ilişkilerinin gerilemesinin ardından Rusya ile güvenlik iş birliğini de geliştirdi. Türkiye'nin bu ülkedeki faaliyetleri ise mevcut bilgiler itibarıyla daha çok askeri eğitim ve ikili savunma iş birliği üzerinden ilerliyor.

Nijer ile imzalanan eğitim protokolü, ülkede kalıcı bir Türk askeri üssü kurulduğu veya belirli sayıda Türk askerinin konuşlandırıldığı anlamına gelmiyor. Kamuya açık açıklamalar, şu aşamada eğitim desteği ve savunma ilişkilerinin geliştirilmesine işaret ediyor.

Nijerya: Eğitim merkezi ve yerel savunma üretimi planları

Türkiye'nin Batı Afrika'daki askeri ilişkilerinde Nijerya da giderek daha önemli bir yer tutuyor.

Nijerya Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu'nun 27 Ocak 2026'da Ankara'ya gerçekleştirdiği ziyaret sırasında iki ülke arasında askeri iş birliği protokolünün de bulunduğu dokuz anlaşma imzalandı.

Nijerya Savunma Bakanlığının Nisan 2026'da yaptığı açıklamaya göre iki ülke, özel kuvvetler, terörle mücadele, istihbarat, insansız hava araçlarına karşı savunma ve el yapımı patlayıcılarla mücadele gibi alanlarda eğitim programları geliştirme konusunda anlaştı. Ayrıca Nijerya'da uzun vadeli faaliyet gösterecek bir askeri eğitim merkezinin kurulması planlandı.

Nijerya Ulusal Terörle Mücadele Merkezi de Temmuz 2026'da iki ülkenin insansız hava araçları ve güvenlik altyapılarının yerel üretimine yönelik bir tesis kurulması konusunda anlaştığını duyurdu.

Türkiye'nin Abuja Büyükelçisi Mehmet Poroy, Kasım 2026'da yaptığı açıklamada Nijerya'da savunma üretim tesisleri ve askeri eğitim merkezleri kurulmasının planlandığını, 200 Nijeryalı özel kuvvet personelinin Türkiye'de iki aylık eğitim aldığını bildirdi.

Bu gelişmeler, iki ülke arasındaki askeri iş birliğinin silah tedarikinin ötesine geçerek eğitim ve yerel savunma üretimi alanlarına taşınmasının hedeflendiğini gösteriyor. Ancak Nijerya'daki tesisler henüz tamamlanmış ve faaliyete geçmiş askeri üsler olarak değil, anlaşma ve planlama aşamasındaki projeler olarak değerlendirilmeli.

Afrika genelinde askeri eğitim ve diplomatik ağ

Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığı Somali ve Libya gibi ülkelerdeki doğrudan askeri faaliyetlerin yanı sıra kıtanın farklı bölgelerinde yürütülen eğitim ve savunma iş birliklerine dayanıyor.

Milli Savunma Bakanlığının 24 Temmuz 2026 tarihli askeri ataşelik listesi, Türkiye'nin Afrika'daki diplomatik ve askeri temas ağının genişliğini gösteriyor. Listede Mogadişu, Trablus, Niamey, Bamako, Abuja, Abidjan, Akra, Kampala, Kigali, Kinşasa, Konakri, Librevil, Nairobi, Nuakşot, Rabat, Pretorya, Vagadugu ve Yaounde gibi şehirlerde askeri ataşelikler bulunuyor. Bazı ataşelikler birden fazla ülkeye akredite edilmiş durumda.

Bu temsilcilikler doğrudan askeri konuşlandırma anlamına gelmese de Türkiye'nin kıta genelindeki savunma ilişkilerini takip etmesi, askeri temasları yürütmesi ve ikili iş birliklerini geliştirmesi açısından önem taşıyor.

Türkiye'nin askeri eğitim faaliyetleri de farklı Afrika ülkelerine yayılmış durumda. Somali ve Libya'nın yanı sıra Mali, Nijer, Nijerya, Senegal, Gambiya, Burkina Faso ve diğer ülkelerle askeri eğitim ve teknik destek alanlarında çeşitli programlar yürütülüyor.

Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığının sınırları

Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığı genişlese de kıtadaki bütün faaliyetler aynı nitelikte değil.

Somali ve Libya'da Türk Silahlı Kuvvetlerinin görev süresini kapsayan parlamenter yetkilendirmeler ve sahadaki askeri faaliyetler bulunurken Nijer ve Nijerya'daki ilişkiler daha çok eğitim, danışmanlık ve savunma iş birliği anlaşmaları üzerinden ilerliyor.

Bu ayrım, Türkiye'nin Afrika'da kaç asker bulundurduğu sorusuna kesin bir rakamla yanıt vermeyi de güçleştiriyor.

Ankara, kıta genelinde konuşlandırılmış askeri personelinin toplam sayısını ve ülkeler bazındaki dağılımını düzenli olarak kamuoyuyla paylaşmıyor.

Öte yandan Türkiye'nin Afrika'daki askeri varlığı yalnızca üsler ve personel üzerinden ölçülemez. Savunma sanayisi ürünlerinin satışı, yerel üretim projeleri, askeri eğitim anlaşmaları, teknik destek ve deniz güvenliği iş birlikleri, Ankara'nın kıtadaki güvenlik ilişkilerinin önemli unsurları haline geliyor.

Türkiye'nin Afrika'daki askeri politikası, Somali ve Libya'daki doğrudan askeri varlığını korurken Nijer ve Nijerya gibi ülkelerde eğitim, savunma sanayisi ve güvenlik iş birlikleri üzerinden yeni alanlara yayılıyor.

Kaynak: Mepa News